Xét nghiệm sùi mào gà là bước quan trọng giúp phát hiện sớm bệnh lý do HPV gây ra, từ đó điều trị kịp thời và hạn chế nguy cơ lây lan. Nhiều người chỉ đi khám khi xuất hiện nốt sùi rõ rệt, trong khi thực tế virus có thể âm thầm tồn tại trong cơ thể mà không gây triệu chứng. Để hiểu rõ hơn về cách xét nghiệm sùi mào gà, hãy cùng ECO Pharma tìm hiểu ngay sau đây.
Việc xác định thời điểm cần đi xét nghiệm sùi mào gà đóng vai trò quan trọng trong phát hiện sớm và ngăn ngừa lây lan. Ở giai đoạn đầu, bệnh thường phát triển âm thầm nên nhiều người không cảm nhận được dấu hiệu bất thường. Tuy nhiên, khi xuất hiện những biểu hiện nghi ngờ hoặc bạn thuộc nhóm có nguy cơ cao, việc chủ động xét nghiệm sớm là điều cần thiết.
Các dấu hiệu sớm của sùi mào gà thường xuất hiện tại vùng sinh dục, hậu môn hoặc miệng. Những biểu hiện thường gặp gồm các nốt nhỏ màu hồng hoặc trắng mọc rải rác hoặc tụ lại thành cụm, đôi khi có hình dạng giống mào gà hoặc súp lơ. Các nốt này có thể mềm, hơi ẩm và gây cảm giác ngứa nhẹ hoặc rát, nhất là khi quan hệ hay cọ xát với quần áo. Dù vậy, một số trường hợp hoàn toàn không có triệu chứng, khiến việc phát hiện càng khó khăn hơn. (1)
Sau khi tiếp xúc với virus HPV, cơ thể có thể mất từ vài tuần đến nhiều tháng trước khi xuất hiện nốt sùi. Thời gian ủ bệnh có thể từ 1 đến 6 tháng, tùy theo cơ địa và loại HPV. Điều này đồng nghĩa rằng nếu xét nghiệm quá sớm sau khi nghi ngờ phơi nhiễm, kết quả có thể chưa phản ánh đúng tình trạng thực tế. Người bệnh thường nên chờ ít nhất 1-3 tháng trước lần xét nghiệm đầu tiên nếu chưa có triệu chứng. Khi đã xuất hiện nốt bất thường, người bệnh cần thăm khám và thực hiện xét nghiệm để xác định chính xác bản chất tổn thương và có hướng điều trị phù hợp.
Dưới đây là 5 phương pháp xét nghiệm bệnh sùi mào gà được áp dụng phổ biến nhất hiện nay:
Sinh thiết mô bệnh học là phương pháp quan trọng để chẩn đoán sùi mào gà, đặc biệt khi các nốt sùi không điển hình hoặc có dấu hiệu bất thường. Bác sĩ sẽ lấy một mẫu nhỏ từ nốt sùi và quan sát dưới kính hiển vi để xác định các tế bào nhiễm virus HPV. Trên mẫu mô, những thay đổi điển hình gồm sự tăng sinh nhú, dày lớp sừng và xuất hiện tế bào có hình thái đặc trưng do virus gây ra. Nhờ vậy, phương pháp này giúp phân biệt sùi mào gà với các tổn thương da khác hoặc các tổn thương tiền ung thư. (2)
Quy trình thực hiện thường nhanh chóng và đơn giản. Người bệnh được gây tê tại chỗ, sau đó bác sĩ lấy mẫu bằng dụng cụ chuyên dụng. Ưu điểm của phương pháp này là xác định đúng bản chất tổn thương, từ đó giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và theo dõi hiệu quả lâu dài.
Xét nghiệm HPV PCR là phương pháp phân tích mã di truyền của virus từ mẫu bệnh phẩm, giúp xác định loại HPV mà người bệnh đang nhiễm. Mẫu xét nghiệm có thể được lấy từ dịch niệu đạo, âm đạo hoặc trực tiếp từ các nốt sùi. Thông qua xét nghiệm này, bác sĩ có thể xác định rõ các type HPV gây sùi như 6 và 11, cũng như các type HPV nguy cơ cao có khả năng gây ung thư như 16 và 18.
Xét nghiệm HPV PCR đặc biệt hữu ích cho những người muốn biết nguy cơ tiến triển lâu dài của bệnh hoặc khi bác sĩ cần đánh giá hướng điều trị dựa trên type HPV cụ thể.
Test axit acetic là kỹ thuật hỗ trợ nhận diện tổn thương nghi ngờ do HPV, thường được áp dụng khi bác sĩ cần quan sát rõ hơn các vùng sùi mào gà dưới lâm sàng. Quy trình được thực hiện bằng cách dùng gạc thấm acid acetic 3-5% và đắp lên vùng nghi ngờ trong khoảng 5-10 phút, bao gồm dương vật, âm hộ – âm đạo, cổ tử cung hoặc vùng quanh hậu môn. Dưới tác động của axit acetic, các tổn thương phẳng và khó quan sát sẽ hiện rõ hơn; những vùng mô bị nhiễm HPV như mụn cóc sinh dục, mô loạn sản hoặc mô tân sinh thường chuyển sang màu trắng đặc trưng.
Tuy nhiên, test axit acetic có thể cho kết quả dương tính giả vì một số tình trạng da liễu khác cũng có thể chuyển trắng, chẳng hạn như tăng sừng, nhiễm candida, vảy nến, lichen planus hoặc vùng biểu mô đang tái tạo. Do hạn chế về độ đặc hiệu, phương pháp này không được dùng để tầm soát sùi mào gà thường quy, mà chủ yếu đóng vai trò hỗ trợ xác định tổn thương dưới lâm sàng, định vị vị trí cần sinh thiết hoặc xác định ranh giới tổn thương trong các thủ thuật điều trị. (3)
Xét nghiệm Pap smear là phương pháp tầm soát được sử dụng rộng rãi để phát hiện sớm các bất thường tế bào do nhiễm HPV – nguyên nhân gây nên sùi mào gà và các tổn thương tiền ung thư cổ tử cung. Ngoài việc nhận diện loạn sản và ung thư, Pap smear còn giúp phát hiện các dấu hiệu tế bào đặc trưng của nhiễm HPV hoặc một số virus đường sinh dục khác như herpes. Nếu kết quả Pap smear bất thường, bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện thêm các xét nghiệm chuyên sâu hơn như soi cổ tử cung, sinh thiết hoặc xét nghiệm DNA HPV để xác định rõ bản chất tổn thương.
Quy trình thực hiện Pap smear thường có các bước sau: Để người bệnh nằm tư thế sản khoa, đặt mỏ vịt, sau đó dùng que ayre lấy tế bào tại vùng chuyển tiếp bằng thao tác quét xoay 360°. Mẫu bệnh phẩm được phết lên lam kính và cố định bằng dung dịch chuyên dụng; đồng thời có thể lấy thêm tế bào từ thành âm đạo trên để đánh giá toàn diện hơn.
Pap smear thường được thực hiện định kỳ để sàng lọc HPV và phát hiện sớm các tổn thương liên quan. Phụ nữ trong độ tuổi 21-30 nên tầm soát 2 năm/ lần. Từ 30 tuổi trở lên, nếu đã có ít nhất 3 lần Pap smear liên tiếp âm tính, khoảng cách giữa các lần tầm soát có thể giãn ra 3 năm một lần. Những trường hợp có nguy cơ cao như suy giảm miễn dịch, nhiễm HIV, tiền sử điều trị tổn thương CIN2/3 hoặc phơi nhiễm DES cần được tầm soát thường xuyên hơn để kịp thời phát hiện các biến đổi tế bào nghi ngờ do HPV.
Thực tế, xét nghiệm máu chỉ là kiểm tra kháng thể HPV trong cơ thể, cho biết người bệnh đã từng tiếp xúc với virus hay không mà không thể xác định có đang có các nốt sùi hay không. Vì vậy, xét nghiệm máu không phản ánh tình trạng bệnh thực tế.
Kết quả dương tính máu chỉ có nghĩa là cơ thể đã từng bị phơi nhiễm, không chứng tỏ rằng virus đang hoạt động hay gây tổn thương. Ngược lại, kết quả âm tính cũng không loại trừ hoàn toàn vì có thể bạn mới bị nhiễm và kháng thể chưa hình thành. Nhờ đó, chỉ dựa vào xét nghiệm máu để khẳng định mắc hoặc không mắc sùi mào gà là không đủ, không chính xác.
Để chẩn đoán chính xác hơn, cần kết hợp với các phương pháp xét nghiệm trực tiếp như lấy mẫu từ nốt sùi hoặc dịch cơ thể, làm xét nghiệm HPV-DNA bằng PCR hoặc sinh thiết nếu cần. Từ đó, đánh giá đúng được tình trạng nhiễm HPV và quyết định cách theo dõi hoặc điều trị phù hợp.
Xem thêm: Xét nghiệm máu có phát hiện sùi mào gà không?
Quy trình thực hiện xét nghiệm sùi mào gà bao gồm 3 bước như sau:
Khám lâm sàng là bước đầu tiên và quan trọng trong chẩn đoán sùi mào gà. Trong quá trình này, bác sĩ sẽ quan sát bằng mắt thường các nốt sùi, u nhú hoặc tổn thương khác, đồng thời có thể sử dụng kính hiển vi phẫu thuật để kiểm tra những nốt nhỏ, khó nhìn thấy. Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ lan rộng, vị trí và đặc điểm của các nốt sùi, từ đó quyết định phương pháp xét nghiệm phù hợp, chẳng hạn như sinh thiết, test nhanh hoặc xét nghiệm HPV bằng PCR. Hầu hết người bệnh không cảm thấy đau hoặc hơi khó chịu nhẹ, toàn bộ quá trình khám thường chỉ mất khoảng 10-15 phút.
Tùy vào phương pháp, bác sĩ sẽ tiến hành lấy mẫu khác nhau. Đối với sinh thiết hoặc xét nghiệm PCR, mẫu được lấy trực tiếp từ mô hoặc dịch của nốt sùi; với Pap smear ở nữ giới, bác sĩ lấy tế bào từ cổ tử cung; còn với test nhanh bằng dung dịch axit acetic, dung dịch sẽ được chấm lên nốt sùi để quan sát tổn thương.
Trong quá trình này, người bệnh có thể cảm thấy hơi đau, nhưng thời gian lấy mẫu khá nhanh. Việc lấy mẫu chính xác giúp kết quả xét nghiệm đáng tin cậy, giảm nguy cơ âm tính hoặc dương tính giả.
Thời gian trả kết quả sẽ khác nhau tùy phương pháp. Với test nhanh bằng dung dịch axit acetic, kết quả có thể có sau khoảng 15-30 phút. Sinh thiết mô bệnh học hoặc xét nghiệm HPV PCR thường trả kết quả trong 1-3 ngày, còn Pap smear mất từ 2-5 ngày.
Toàn bộ quy trình được thực hiện tại các cơ sở y tế uy tín, đảm bảo an toàn, vệ sinh và tuân thủ tiêu chuẩn xét nghiệm HPV, từ đó giúp chẩn đoán sùi mào gà chính xác và kịp thời.
Khi xét nghiệm bệnh sùi mào gà cho kết quả dương tính, người bệnh nên giữ bình tĩnh và đến gặp bác sĩ chuyên khoa để được đánh giá mức độ tổn thương cũng như lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Tùy vào vị trí và kích thước nốt sùi, bác sĩ có thể chỉ định thuốc bôi, áp lạnh, đốt điện, laser hoặc các phương pháp xử lý tại chỗ khác. Sau điều trị, người bệnh cần tái khám định kỳ để theo dõi nguy cơ tái phát và xử lý sớm nếu có tổn thương mới.
Một số trường hợp người bệnh có nốt sùi nhưng xét nghiệm HPV vẫn cho kết quả âm tính. Điều này thường xảy ra khi virus mới xâm nhập và tải lượng còn quá thấp để xét nghiệm phát hiện hoặc mẫu lấy không đúng vị trí chứa tế bào nhiễm HPV nên không đủ chất lượng. Ngoài ra, một số kỹ thuật PCR chỉ nhận diện các chủng HPV phổ biến như 6, 11, 16 hoặc 18; nếu người bệnh nhiễm chủng ít gặp hơn, xét nghiệm có thể cho kết quả âm tính dù vẫn có nốt sùi. Trong những trường hợp này, bác sĩ thường chỉ định người bệnh thực hiện lại xét nghiệm sau 1-3 tháng hoặc kết hợp thêm sinh thiết và các phương pháp kiểm tra trực tiếp để đảm bảo chẩn đoán chính xác.
Xem thêm: Xét nghiệm HPV âm tính có bị sùi mào gà không?
Xét nghiệm sùi mào gà đóng vai trò then chốt trong việc chẩn đoán và kiểm soát bệnh, đặc biệt khi virus HPV có thể gây ra nhiều biến chứng nếu không được phát hiện sớm. Nếu nghi ngờ phơi nhiễm hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, bạn nên chủ động thực hiện xét nghiệm sùi mào gà để bảo vệ sức khỏe toàn diện.
