Thức dậy mà không nhớ gì về giấc mơ đêm qua khiến không ít người lo lắng. Vậy sự thật ngủ không mơ có tốt không và não bộ của bạn đã làm gì trong suốt 8 tiếng qua? Cùng ECO Pharma tìm hiểu rõ hơn về cơ chế ghi nhớ giấc mơ và các tiêu chuẩn của một giấc ngủ khỏe mạnh ngay trong bài viết sau.
Nhiều người cho rằng mình ngủ mà không hề mơ, nhưng theo sinh lý học giấc ngủ, hầu hết mọi người đều có giấc mơ mỗi đêm. Giấc mơ xuất hiện rõ nhất trong giai đoạn ngủ REM, khi hoạt động điện não tăng cao và gần giống trạng thái thức. Ngoài ra, giấc mơ vẫn có thể xảy ra trong giai đoạn ngủ không REM (NREM), nhưng thường mờ nhạt và rất khó ghi nhớ. (1)
Vì vậy, hiện tượng “ngủ không mơ” thực chất là không nhớ giấc mơ sau khi thức dậy, chứ không phải hoàn toàn không có giấc mơ. Trong Thần kinh học, hiện tượng này được gọi là quên giấc mơ sau ngủ (dream amnesia).
Nguyên nhân là do trong khi ngủ, đặc biệt ở pha REM, hệ thống ghi nhớ của não liên quan đến hồi hải mã (hippocampus) hoạt động kém hiệu quả, khiến thông tin từ giấc mơ không được chuyển vào trí nhớ dài hạn. Vì vậy, khi thức dậy, bạn không còn nhớ nội dung giấc mơ.
Nói cách khác, bạn vẫn mơ trong khi ngủ, nhưng nội dung giấc mơ biến mất trước khi được ý thức ghi nhớ.
Trung bình, mỗi người mơ khoảng 2 giờ mỗi đêm, chủ yếu trong giai đoạn REM. Trong đa số trường hợp, ngủ không mơ không phải là vấn đề đáng lo ngại nếu thời gian ngủ đủ và bạn thức dậy trong trạng thái tỉnh táo, khỏe khoắn. Thực tế, việc không nhớ giấc mơ thường phản ánh giấc ngủ ổn định và ít bị gián đoạn. (2)
Tuy nhiên, tình trạng này vẫn cần đánh giá dựa trên chất lượng giấc ngủ cùng các triệu chứng kèm theo.
Không nhớ giấc mơ có thể cho thấy bạn đang có giấc ngủ sâu và ổn định, nhất là giai đoạn giấc ngủ sóng chậm N3 thuộc chu kỳ NREM. Đây là giai đoạn quan trọng giúp cơ thể và não bộ phục hồi.
Trong giai đoạn ngủ sâu, cơ thể sẽ:
Vào đầu đêm, não sẽ ưu tiên cho giấc ngủ sâu để cơ thể được hồi phục. Lúc này, do hoạt động mơ không mạnh và hệ thống ghi nhớ tạm nghỉ, bạn sẽ thấy mình “ngủ không mơ”. Đổi lại, lợi ích từ việc ngủ say và không nhớ giấc mơ là tinh thần cực kỳ tỉnh táo, khả năng tập trung cao độ vào sáng hôm sau. (3)
Lợi ích phục hồi của giấc ngủ đến từ việc não bộ âm thầm vận hành về đêm, chứ không phải từ ký ức về giấc mơ. Quá trình xử lý cảm xúc và lưu trữ thông tin diễn ra hoàn toàn tự động trong giai đoạn ngủ REM. Vì vậy, việc quên giấc mơ chỉ là một hiện tượng tự nhiên và không hề làm giảm giá trị phục hồi của giấc ngủ.
Vậy nên, nếu ngủ đủ 7-9 giờ mỗi đêm, thức dậy tỉnh táo, không buồn ngủ vào ban ngày, tập trung – trí nhớ tốt, thì việc không nhớ giấc mơ hoàn toàn bình thường, đây có thể là dấu hiệu của giấc ngủ chất lượng.
Mặc dù việc không nhớ giấc mơ không nguy hiểm, nhưng nếu tình trạng này đi kèm các triệu chứng khác, có thể liên quan đến giấc ngủ REM bị ức chế hoặc chất lượng giấc ngủ kém.
Các dấu hiệu cần chú ý gồm:
Những biểu hiện này có thể liên quan đến một số rối loạn giấc ngủ như mất ngủ mãn tính, ngưng thở khi ngủ, căng thẳng tâm lý kéo dài, rối loạn nhịp sinh học hoặc ảnh hưởng của rượu, thuốc an thần – chống trầm cảm. Trong những trường hợp này, vấn đề không nằm ở việc có mơ hay không, mà là chất lượng giấc ngủ tổng thể suy giảm.
Khi tìm hiểu ngủ mà không mơ có sao không, nhiều người nhận ra họ không phải không mơ, mà là không nhớ được đã mơ gì khi thức dậy. Việc quên giấc mơ là hiện tượng rất phổ biến, thường bắt nguồn từ những nguyên nhân sau:
Giấc mơ chủ yếu tồn tại trong trí nhớ ngắn hạn, nhưng lại không được chuyển hiệu quả sang trí nhớ dài hạn, nên khi thức dậy rất dễ quên.
Trong giai đoạn ngủ REM – thời điểm giấc mơ xuất hiện rõ nhất:
Vì vậy, dù giấc mơ có thể rất sống động, ký ức về giấc mơ vẫn có thể mất đi chỉ sau vài phút khi thức dậy.
Thời điểm tỉnh giấc có ảnh hưởng rất lớn đến khả năng nhớ giấc mơ.
Đây là lý do có những ngày bạn nhớ rất rõ giấc mơ, nhưng cũng có ngày hoàn toàn không nhớ gì dù vẫn ngủ đủ giấc.
Việc nhớ giấc mơ phụ thuộc vào hai “trạm điều khiển” trong não, vỏ não trước trán giữa giúp xử lý cảm xúc và ghi nhớ; vùng giao thoa thái dương – đỉnh còn lại giúp bạn chú ý, nhận thức được những gì đang diễn ra.
Người hay nhớ giấc mơ thường dễ bị giật mình tỉnh giấc giữa đêm. Ngược lại, người ít nhớ thường có giấc ngủ sâu và ổn định hơn, đây thực chất là dấu hiệu cho thấy não bộ được nghỉ ngơi trọn vẹn, hiệu quả.
Áp lực tâm lý làm ảnh hướng đến hoạt động của hệ thần kinh trung ương và thay đổi chu kỳ giấc ngủ, đặc biệt là giai đoạn ngủ REM. Dưới áp lực tâm lý, chu kỳ REM dễ bị rối loạn, từ đó tác động đến khả năng ghi nhớ giấc mơ. Stress cũng có thể làm tăng tần suất gặp ác mộng hoặc khiến giấc mơ trở nên sống động hơn, đồng thời làm giấc ngủ nông và dễ thức giấc giữa đêm.
Ngoài ra, stress kéo dài còn làm rối loạn các chất dẫn truyền thần kinh và hormone trong não như cortisol và norepinephrine, khiến quá trình ghi nhớ bị ảnh hưởng. Căng thẳng cũng làm giấc ngủ REM bị gián đoạn. Khi hai yếu tố này kết hợp, não khó lưu giữ nội dung giấc mơ vào trí nhớ dài hạn, khiến bạn vẫn mơ nhưng không thể nhớ lại khi thức dậy.
Một số yếu tố có thể làm giảm thời gian ngủ REM, ảnh hưởng đến trí nhớ giấc mơ, khiến bạn ít mơ hoặc khó nhớ giấc mơ hơn, bao gồm:
Khi thời gian ngủ REM bị rút ngắn, não bộ có ít cơ hội hình thành và lưu giữ giấc mơ, nên khi thức dậy thường không nhớ mình đã mơ.
Khả năng nhớ giấc mơ cũng thay đổi theo tuổi và môi trường ngủ. Khi tuổi càng cao, cấu trúc giấc ngủ thay đổi và thời gian ngủ REM cũng giảm đi. Chuông báo thức reo đột ngột có thể làm mất ký ức về giấc mơ ngay khi vừa thức dậy. Ngoài ra, ngủ không đủ giấc, không sâu cũng ảnh hưởng đến khả năng ghi nhớ giấc mơ.
Nhìn chung, việc không nhớ giấc mơ là hiện tượng thường gặp, liên quan đến cách não bộ xử lý trí nhớ trong khi ngủ. Để đánh giá ngủ không mơ có tốt không, cần dựa vào chất lượng giấc ngủ, thời gian ngủ và tình trạng tỉnh táo khi thức dậy.
Bên cạnh việc ngủ không mơ có tốt không, nhiều người lầm tưởng giấc mơ không quan trọng, nhưng thực tế, đây là giai đoạn não bộ thực hiện “bảo trì” toàn diện. Dù bạn có nhớ hay không, giấc mơ vẫn mang lại những lợi ích thiết thực:
Tóm lại, vấn đề ngủ không mơ có tốt không thực chất phụ thuộc vào việc bạn có ngủ đủ và sâu giấc hay không, chứ không nằm ở việc nhớ lại nội dung mơ. Để tối ưu hóa hoạt động của não bộ về đêm, hãy duy trì lối sống lành mạnh, cân nhắc bổ sung những dưỡng chất từ thiên nhiên như Blueberry và Ginkgo Biloba. Sự kết hợp giữa hai dưỡng chất này giúp trung hòa gốc tự do, tăng cường lưu thông máu não, mang lại giấc ngủ chất lượng và tinh thần minh mẫn vào ngày mới.
