Bệnh giời leo (zona) do virus gây ra có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm. Bất cứ người nào đã từng bị thủy đậu đều có khả năng mắc bệnh zona (bị dời bò). Vậy bệnh này lây lan bằng cách nào? Mất bao lâu bệnh mới khỏi hẳn?

Giời leo là bệnh do virus Varicella-zoster gây ra. Virus này sau khi gây bệnh thủy đậu sẽ ẩn náu trong các tế bào thần kinh và tái hoạt động sau nhiều năm, gây ra bệnh giời leo.
Có nhiều cách gọi tên bệnh giời leo trong đời sống như bị dời ăn, bệnh giời leo, bị giời đái, nổi giời leo, dời zona. Nhưng tên bệnh được gọi theo khoa học là bệnh zona hoặc zona thần kinh.
Bệnh giời leo có thể xuất hiện ở bất cứ vị trí nào trên cơ thể nhưng nó thường xuất hiện ở một bên cơ thể. Các triệu chứng đầu tiên của bệnh là ngứa, rát và đau ở một vùng da nhất định. Sau đó các nốt ban đỏ, mụn nước sẽ xuất hiện ở vùng da đó. Các nốt ban này thường rất đau và gây khó chịu cho người bệnh.
Hầu hết mọi người đều hồi phục hoàn toàn trong vòng 3 – 5 tuần nhưng một số trường hợp gặp phải các biến chứng nghiêm trọng. Tiêm vắc xin thủy đậu khi còn nhỏ có thể ngăn ngừa cả bệnh thủy đậu và bệnh zona. Những người từ 50 tuổi trở lên cần được bác sĩ tư vấn về việc tiêm phòng bệnh zona. (1)
Các triệu chứng của bệnh giời leo thường xuất hiện ở một bên cơ thể (thắt lưng, ngực, bụng hoặc lưng) nhưng nó cũng có thể xuất hiện trên mặt, mắt, miệng và tai.
Bệnh giời leo thường ảnh hưởng đến một hạch thần kinh cảm giác gần tủy sống được gọi là hạch rễ lưng. Đây là lý do tại sao các triệu chứng xuất hiện ở những vùng cụ thể của cơ thể. Cơn đau xuất phát từ sự liên quan đến dây thần kinh chứ không phải do phát ban. Một số người bị đau nhưng không xuất hiện phát ban. Những người khác có thể bị phát ban kèm theo đau đớn và các triệu chứng khác, chẳng hạn như sốt, ớn lạnh hoặc nhức đầu.

Hãy cùng Eco Pharma tìm hiểu một số triệu chứng phổ biến nhất của bệnh giời leo giai đoạn đầu:
Các vị trí phổ biến cho những triệu chứng này bao gồm ngực, vùng bụng, lưng, xung quanh eo. Nhưng vị trí của các triệu chứng sẽ phụ thuộc vào sự phân bố của virus trên da. Nếu phát ban ảnh hưởng đến mặt, các triệu chứng thường chỉ xuất hiện ở một bên, thường là quanh một mắt và trán.
Ở giai đoạn sau, các triệu chứng thường tiến triển như sau:

Bệnh giời leo do virus Varicella-zoster gây ra, cùng một loại virus gây bệnh thủy đậu. Sau khi một người khỏi bệnh thủy đậu, virus vẫn tồn tại trong hạch cảm giác của dây thần kinh sọ não hoặc hạch rễ lưng trong hệ thần kinh ngoại biên.
Varicella-zoster thuộc nhóm virus có tên là virus herpes. Tất cả các loại virus herpes đều có thể ẩn náu trong hệ thống thần kinh, nơi chúng có thể tồn tại vô thời hạn một cách tiềm ẩn.
Trong điều kiện thích hợp, virus herpes zoster có thể hoạt động trở lại, tương tự như khi thức dậy sau giấc ngủ đông và di chuyển xuống các sợi thần kinh để gây ra nhiễm trùng mới. Nguyên nhân gây ra hiện tượng này thường không rõ ràng nhưng nó có thể xảy ra khi hệ thống miễn dịch suy yếu, khiến virus hoạt động trở lại.
Các thể giời leo theo vị trí như sau:
Bệnh giời leo không lây lan qua ho hoặc hắt hơi, chỉ tiếp xúc trực tiếp với chất lỏng từ mụn nước mới có thể làm lây lan virus. Vì vậy, việc che vết phồng rộp sẽ giảm nguy cơ lây nhiễm.
Một người chưa bao giờ mắc bệnh thủy đậu có thể nhiễm virus nếu tiếp xúc trực tiếp với chất lỏng trong mụn nước của người hiện đang mắc bệnh giời leo. Nếu điều này xảy ra với người chưa được chủng ngừa bệnh thủy đậu thì họ sẽ mắc bệnh thủy đậu trước chứ không phải bệnh giời leo.
Bệnh không thể lây truyền trước khi mụn nước hình thành hoặc sau khi hình thành lớp vảy. Thực hiện các biện pháp phòng ngừa sau đây có thể giúp ngăn ngừa sự lây truyền của virus:
Điều quan trọng nữa là người bị bệnh giời leo phải tránh tiếp xúc với với những đối tượng sau để bảo vệ họ:

Bất cứ ai đã từng mắc bệnh thủy đậu đều có thể mắc bệnh giời leo. Hầu hết người lớn ở Mỹ đều mắc bệnh thủy đậu khi còn nhỏ. Các yếu tố có thể làm tăng nguy cơ khởi phát bệnh giời leo bao gồm:
Những người có hệ thống miễn dịch suy yếu sẽ có nguy cơ khởi phát bệnh zona cao hơn và gặp phải các triệu chứng và biến chứng nghiêm trọng.

Các biến chứng do bệnh giời leo gây ra có thể bao gồm:
Liên hệ với bác sĩ càng sớm càng tốt nếu bạn nghi ngờ mắc bệnh giời leo, đặc biệt là trong các tình huống sau:
Các bác sĩ thường chẩn đoán bệnh zona thông qua khám sức khỏe bằng cách đánh giá sự xuất hiện của phát ban và mụn nước trên cơ thể.
Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể lấy mẫu từ dịch của mụn nước và gửi đến phòng thí nghiệm để kiểm tra xem có virus hay không. Bác sĩ cũng có thể tiến hành xét nghiệm máu để tìm kháng thể từ đó có thể xác định xem một người đã từng tiếp xúc với virus hay chưa.
Bác sĩ có thể kê đơn thuốc kháng virus để ngăn chặn virus nhân lên. Điều trị bằng thuốc kháng virus có thể giúp giảm mức độ nghiêm trọng và thời gian của các triệu chứng, ngăn ngừa các biến chứng phát triển, giảm nguy cơ phát ban quay trở lại.
Ngoài thuốc kháng virus, có một số cách khác để giúp kiểm soát các triệu chứng bao gồm:
Để giảm ngứa, bạn có thể thực hiện các phương pháp sau:
Hầu hết người bệnh sẽ hồi phục khi điều trị tại nhà nhưng bạn nên tìm kiếm sự trợ giúp y tế nếu các triệu chứng khác xuất hiện, chẳng hạn như sốt. Khoảng 1 – 4% người bệnh sẽ phải nằm viện do biến chứng. (3)
Xem thêm: 5 cách trị giời leo nhanh hết

Bạn có thể điều trị giời leo bằng phương pháp dân gian nhưng nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng. Các phương pháp dân gian trị giời leo thường sử dụng các nguyên liệu tự nhiên như tỏi, mật ong, đậu xanh, rau sam. Những nguyên liệu này chứa các thành phần có thể kháng viêm, sát khuẩn, giúp giảm đau, ngứa và làm lành vết thương.
Tuy nhiên, hiệu quả của các phương pháp này chưa được chứng minh rõ ràng bởi các nghiên cứu khoa học. Ngoài ra, nếu vệ sinh không đảm bảo trong thực hành điều trị bằng thuốc dân gian như nguyên liệu không được làm sạch, sát khuẩn kỹ cũng có thể dẫn đến nhiễm trùng vết thương, làm cho bệnh nghiêm trọng hơn.
Để giúp bệnh nhanh khỏi và phòng ngừa biến chứng, bạn nên lưu ý và kiêng kỵ một số điều sau:
Bạn có thể thực hiện những điều sau để phòng mắc bệnh giời leo:
Các thực phẩm có thể giúp tăng cường hệ miễn dịch, phòng ngừa mắc bệnh giời leo bạn có thể bổ sung trong các bữa ăn hàng ngày như:

Ngoài ra, tiêm vắc xin là biện pháp chủ động và hiệu quả nhất để bảo vệ khỏi cả bệnh thủy đậu và zona thần kinh. (4)
Đối với trẻ em: Vắc xin thủy đậu
Các chuyên gia khuyến nghị tiêm chủng định kỳ bằng vắc xin thủy đậu trong thời thơ ấu. Với hai liều vắc xin, bảo vệ cơ thể ít nhất 90% nguy cơ mắc bệnh thủy đậu. Ngăn ngừa bệnh thủy đậu cũng sẽ ngăn ngừa bệnh zona. Trẻ em nên tiêm liều đầu tiên lúc 12 – 15 tháng, liều thứ hai là lúc 4 – 6 tuổi.
Đối với người lớn: Vắc xin bệnh zona
Các chuyên gia khuyến nghị tiêm vắc xin Herpes Zoster cho người từ 50 tuổi trở lên đã mắc bệnh thủy đậu và cả người chưa mắc bệnh thủy đậu hoặc bệnh zona.
Có 2 loại vắc xin phòng bệnh zona là Zostavax và Shingrix. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh, Mỹ (CDC), sau hai liều Shingrix, người tiêm sẽ có hơn 90% khả năng bảo vệ khỏi bệnh zona, và sau 4 năm sẽ giảm xuống nhưng vẫn còn trên 85%.
Hiện nay, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC đang có 3 loại vắc xin phòng bệnh thủy đậu thế hệ mới là vắc xin Varivax (Mỹ); Varicella (Hàn Quốc); Varilrix (Bỉ). VNVC luôn sẵn sàng đáp ứng nhu cầu tiêm ngừa của trẻ em và người lớn trên cả nước với nguồn vắc xin chất lượng nhập khẩu chính hãng từ tập đoàn dược phẩm hàng đầu thế giới.
Giời leo là một căn bệnh da liễu phổ biến có thể gây ra nhiều triệu chứng khó chịu, ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày của người bệnh. Tuy nhiên, bệnh không nguy hiểm đến tính mạng và có thể được điều trị khỏi nếu được phát hiện và điều trị sớm. Tiêm vắc xin là một trong những cách hiệu quả nhất giúp ngăn ngừa bệnh. Ngoài ra, bạn cũng cần ăn uống dinh dưỡng và luyện tập thường xuyên để tăng cường sức đề kháng, bảo vệ cơ thể khỏi virus gây bệnh.
(1) Nichols, H. (2024, January 3). Shingles: What you need to know. https://www.medicalnewstoday.com/articles/154912#outlook
(2) Shingles – Symptoms & causes – Mayo Clinic. (2022, August 20). Mayo Clinic. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/shingles/symptoms-causes/syc-20353054#risk-factors
(3) Prevention and Treatment (Herpes Zoster) | CDC. (n.d.). https://www.cdc.gov/shingles/about/treatment.html
(4) Website, N. (2023, October 4). Shingles vaccine. nhs.uk. https://www.nhs.uk/conditions/vaccinations/shingles-vaccination/