Để phục hồi chức năng sau nhồi máu cơ tim cần chú ý gì?

Phục hồi chức năng sau nhồi máu cơ tim đóng vai trò quyết định trong việc tái lập khả năng vận động, cải thiện chức năng bơm máu và ngăn ngừa biến cố tim mạch tái diễn. Một chương trình phục hồi bài bản, đúng thời điểm và phù hợp với thể trạng sẽ giúp tim hồi phục hiệu quả, đồng thời nâng cao chất lượng sống lâu dài. Cùng ECO Pharma tìm hiểu cụ thể về chương trình này qua bài viết sau.

Vì sao cần phục hồi chức năng sau nhồi máu cơ tim?

Phục hồi chức năng tim mang lại nhiều lợi ích thiết thực:

• Tăng sức bền và khả năng hoạt động của cơ tim thông qua các bài tập được giám sát chuyên môn, thiết kế phù hợp cho từng giai đoạn.
• Giảm nguy cơ tái nhồi máu, suy tim, rối loạn nhịp bằng cách kiểm soát tốt huyết áp, nhịp tim và các yếu tố nguy cơ.
• Phòng ngừa biến chứng do ít vận động như huyết khối tĩnh mạch sâu, giảm khối cơ, cứng khớp.
• Ổn định tâm lý, giúp người bệnh vượt qua lo âu và trầm cảm sau biến cố tim mạch.
• Tăng khả năng tự chăm sóc, dần trở lại các hoạt động thường ngày – từ di chuyển, làm việc đến sinh hoạt gia đình.
• Cải thiện tiên lượng và chất lượng sống nhờ hình thành lối sống lành mạnh, bền vững.

Nói cách khác, phục hồi chức năng tim ngoài vận động thể lực, còn là chiến lược toàn diện để tối ưu hóa sức khỏe tim và giảm thiểu rủi ro trong tương lai.

Các giai đoạn phục hồi sau nhồi máu cơ tim

Chương trình phục hồi được chia thành ba giai đoạn, mỗi giai đoạn có mục tiêu và mức độ vận động khác nhau. (1)

1. Giai đoạn cấp – Thời gian nằm viện

Giai đoạn này bắt đầu ngay khi tình trạng người bệnh đã ổn định. Mục tiêu là giúp họ vận động sớm để tránh các biến chứng do nằm lâu, đồng thời theo dõi chặt chẽ nhịp tim và huyết áp. Đây cũng là thời điểm bác sĩ hướng dẫn những kiến thức cần thiết để người bệnh sẵn sàng xuất viện.

Người bệnh sẽ khởi động bằng những bài tập nhẹ nhàng như ngồi dậy, đứng lên và đi lại chậm rãi. Mỗi lần tập chỉ kéo dài 3 – 5 phút rồi nghỉ 1 – 2 phút. Tổng thời gian của một buổi khoảng 20 phút, với mức gắng sức nhẹ – tức là cơ thể chỉ hoạt động vừa phải và người bệnh vẫn nói chuyện được, không cảm thấy quá mệt. Ba ngày đầu tập 3 – 4 lần mỗi ngày, sau đó giảm còn 2 lần. Khi xuất hiện đau ngực, khó thở tăng, tụt huyết áp do gắng sức hoặc nhịp tim bất thường phải dừng tập ngay.

2. Giai đoạn phục hồi sớm – ngay sau xuất viện đến 4 – 6 tuần

Đây là giai đoạn chuyển tiếp giúp người bệnh tái hòa nhập sinh hoạt thường ngày. Mục tiêu là tăng cường hoạt động thể lực, cải thiện sức bền và theo dõi sát tình trạng bệnh sau khi xuất viện.

Người bệnh nên đi bộ khoảng 20 – 30 phút mỗi ngày với cường độ nhẹ, vận động thoải mái, vẫn nói chuyện được và chỉ cảm thấy hơi mệt. Đồng thời tự thực hiện các sinh hoạt cá nhân như tắm, mặc quần áo, dọn dẹp và chuẩn bị bữa ăn. Sau 4 tuần bác sĩ sẽ đánh giá lại khả năng vận động bằng cách test đi bộ 6 phút và đo nhịp tim mục tiêu để điều chỉnh chương trình tập. Thông thường bác sĩ sẽ gọi điện kiểm tra tình trạng của người bệnh sau 7 – 10 ngày và hẹn tái khám sau khoảng 4 tuần để đánh giá tiến triển.

3. Giai đoạn phục hồi dài hạn – Sau 6 tuần trở đi

Mục tiêu trọng tâm là duy trì sức bền, kiểm soát các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, rối loạn lipid, tiểu đường và phòng ngừa tái nhồi máu cơ tim.

Người bệnh có thể tập luyện vừa phải như chạy nhanh, đạp xe, bơi lội, kết hợp tập kháng lực mức độ nhẹ đến trung bình. Thời gian tập 3 – 5 buổi mỗi tuần, mỗi buổi 30 – 45 phút, đồng thời theo dõi chặt chẽ nhịp tim mục tiêu. Bên cạnh vận động, người bệnh cũng cần được tư vấn dinh dưỡng, hỗ trợ cai thuốc lá, hướng dẫn kiểm soát căng thẳng và giáo dục sức khỏe tim mạch để duy trì hiệu quả phục hồi lâu dài.

Thời gian phục hồi chức năng sau nhồi máu cơ tim kéo dài bao lâu?

Thời gian phục hồi của mỗi người sẽ khác nhau, tùy thuộc vào mức độ tổn thương cơ tim, có can thiệp tái tưới máu hoặc đặt stent nhồi máu cơ tim hay không cũng như sự hiện diện của các bệnh nền như huyết áp cao, tiểu đường, suy tim, rối loạn nhịp. Khả năng tuân thủ chương trình tập luyện và điều trị cũng ảnh hưởng lớn đến tốc độ hồi phục.

• Giai đoạn cấp kéo dài khoảng 5 – 7 ngày đầu tiên khi người bệnh còn nằm viện và được theo dõi sát.
• Giai đoạn phục hồi sớm bắt đầu sau khi xuất viện diễn ra trong khoảng 4 – 6 tuần. Đây là thời gian người bệnh dần quay lại các hoạt động hằng ngày và có thể tập những bài giúp tim khỏe hơn.
• Giai đoạn phục hồi dài hạn tiếp tục trong ít nhất 6 tháng. Người bệnh nên duy trì các thói quen tốt và tập luyện suốt đời để giữ tim luôn ổn định và ngăn ngừa tái phát biến cố.

Tổng thời gian phục hồi thường rơi vào khoảng 2 – 6 tháng. Tuy vậy duy trì vận động đều đặn, tuân thủ hướng dẫn dùng thuốc và kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ mới là mục tiêu lâu dài giúp giảm nguy cơ tái nhồi máu và giữ cho tim khỏe mạnh.

Cần lưu ý gì khi lập kế hoạch phục hồi sau nhồi máu cơ tim?

Xây dựng kế hoạch phục hồi chức năng sau nhồi máu cơ tim đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ, người bệnh và gia đình. Một chương trình phục hồi được thiết kế đúng thời điểm, đúng phương pháp sẽ giúp tim ổn định, giảm nguy cơ tái phát và hỗ trợ người bệnh nhanh chóng trở lại nhịp sống bình thường.

1. Tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ

Sau cơn nhồi máu cơ tim, tuân thủ phác đồ điều trị là điều kiện tiên quyết để phòng ngừa biến cố tái phát. Người bệnh cần uống thuốc đúng chỉ định, bao gồm thuốc kháng kết tập tiểu cầu, statin, thuốc chẹn beta hoặc thuốc ức chế men chuyển. Đây là những nhóm thuốc đã được chứng minh giúp giảm nguy cơ tái nhồi máu và biến chứng tim mạch rõ rệt.

Bên cạnh đó tái khám định kỳ là bắt buộc để theo dõi huyết áp, đường huyết, lipid máu và các chỉ số tim mạch quan trọng. Nếu được chỉ định, người bệnh nên tham gia chương trình phục hồi chức năng tim dưới sự giám sát chuyên môn nhằm đảm bảo an toàn trong suốt quá trình tập luyện.

2. Thay đổi lối sống lành mạnh

Duy trì lối sống khoa học là cơ sở để nâng cao sức khỏe tim mạch lâu dài. Ngừng hút thuốc là bước quan trọng vì việc này giúp giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim tái diễn. Người bệnh nên vận động đều đặn tối thiểu 30 – 45 phút mỗi ngày trong 5 ngày mỗi tuần để tăng sức bền cơ tim.

Kiểm soát stress thông qua việc hít thở sâu, thiền định, yoga hoặc tư vấn tâm lý để ổn định hệ thần kinh giao cảm – yếu tố tác động trực tiếp đến nhịp tim và huyết áp. Những thay đổi này, nếu duy trì liên tục sẽ tạo nền tảng vững chắc cho quá trình hồi phục.

3. Chế độ dinh dưỡng hợp lý

Dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong phục hồi chức năng sau nhồi máu cơ tim. Người bệnh nên ưu tiên ăn rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên cám, chết béo từ cá, thịt nạc và dầu thực vật có lợi. Song song đó cần hạn chế chất béo bão hòa – chuyển hóa, thịt đỏ, thực phẩm chế biến sẵn, nước ngọt và bánh kẹo nhiều đường. Các chế độ ăn đã được kiểm chứng như Địa Trung Hải hoặc DASH là lựa chọn phù hợp vì giúp kiểm soát huyết áp, giảm mỡ máu và hỗ trợ bảo vệ thành mạch. (2)

4. Quan hệ tình dục sau nhồi máu cơ tim

Người bệnh có thể quan hệ tình dục trở lại khi cơ thể đủ khỏe để thực hiện những hoạt động tương đương như chạy bộ, leo hai tầng cầu thang mà không bị đau ngực, khó thở, mệt bất thường. Thời điểm an toàn thường nằm trong khoảng 2 – 8 tuần, tùy mức độ hồi phục và hướng dẫn của bác sĩ.

Do hoạt động tình dục tiêu hao năng lượng ở mức trung bình, người bệnh nên lắng nghe cơ thể và dừng ngay nếu cảm thấy khó chịu. Nếu đang dùng thuốc hỗ trợ cương, cần trao đổi trước với bác sĩ vì nhóm thuốc này có thể tương tác nguy hiểm với thuốc nitrate điều trị tim mạch.

5. Sự hỗ trợ từ người thân

Yếu tố tinh thần có ảnh hưởng lớn đến hiệu quả phục hồi. Nhiều người bệnh gặp lo âu, căng thẳng hoặc trầm cảm sau nhồi máu cơ tim khiến quá trình hồi phục chậm và nguy cơ tái biến cố trong năm đầu tiên gia tăng. Lúc này sự đồng hành, động viên và thấu hiểu từ gia đình sẽ giúp họ ổn định cảm xúc, duy trì tuân thủ điều trị và nhanh chóng trở lại sinh hoạt thường ngày.

Một số phương pháp ngăn ngừa tái phát sau nhồi máu cơ tim trong tương lai

Để giảm thiểu nguy cơ tái phát nhồi máu cơ tim, người bệnh nên duy trì các biện pháp dự phòng như: (3)

• Ngừng hút thuốc vì đây là yếu tố nguy cơ có thể kiểm soát được. Nếu cần hãy trao đổi với bác sĩ để được hỗ trợ bằng liệu pháp thay thế nicotine hoặc dùng thuốc hỗ trợ cai thuốc lá.
• Áp dụng chế độ ăn tốt cho tim, giảm bớt các loại thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa, chất béo trans và các món được làm từ dầu hydro hóa một phần (gà rán, bánh donut, bơ thực vật, mì ăn liền,…)
• Tập thể dục đều đặn tối thiểu 150 phút mỗi tuần để tăng sức mạnh cơ tim và kiểm soát cân nặng, huyết áp và cholesterol.
• Duy trì cân nặng khỏe mạnh với chỉ số BMI từ 18,5 – 22,9. Nếu cần giảm cân, nên tham khảo ý kiến chuyên gia.
• Theo dõi và kiểm soát huyết áp tùy theo khuyến cáo điều trị.
• Chăm sóc sức khỏe tinh thần, tìm hỗ trợ chuyên môn khi có dấu hiệu lo âu, căng thẳng hoặc trầm cảm.
• Dùng thuốc tim mạch, thuốc điều chỉnh huyết áp và mỡ máu theo đúng chỉ định để bảo vệ động mạch vành.
• Kiểm soát đường huyết, đặc biệt đối với người bệnh tiểu đường hoặc kháng insulin nhằm giảm viêm và hạn chế tổn thương mạch vành.
• Không uống rượu bia và tránh hoàn toàn các chất kích thích vì có thể gây tăng huyết áp và rối loạn nhịp nguy hiểm.
• Bổ sung tinh chất hỗ trợ tim mạch là Policosanol thiên nhiên (GDL-5) giúp điều hòa men HMG-CoA reductase, giảm cholesterol toàn phần, LDL-c và triglyceride, từ đó hạn chế nguy cơ xơ vữa động mạch và hỗ trợ phòng ngừa tái phát biến cố tim mạch.

Phục hồi chức năng sau nhồi máu cơ tim là hành trình đòi hỏi sự kiên trì và phối hợp chặt chẽ giữa người bệnh, gia đình và bác sĩ. Khi tuân thủ điều trị, duy trì lối sống lành mạnh, ăn uống hợp lý và chăm sóc sức khỏe tinh thần đúng cách, tim sẽ dần ổn định, nguy cơ tái phát giảm rõ rệt. Để đảm bảo an toàn và đạt hiệu quả tối ưu người bệnh nên trao đổi thường xuyên với bác sĩ tim mạch để được xây dựng phương án phục hồi phù hợp với tình trạng sức khỏe của mình.