Tăng sắc tố da sau điều trị sẹo do đâu? Làm sao để sáng trở lại? 

Tăng sắc tố da sau điều trị sẹo là vấn đề thường gặp sau khi thực hiện thủ thuật thẩm mỹ như laser, lăn kim, peel da hay phẫu thuật. Không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ, tăng sắc tố còn khiến quá trình hồi phục kéo dài. Cùng ECO Pharma tìm hiểu chi tiết về nguyên nhân và cách khắc phục hiệu quả tình trạng này qua bài viết sau.

Tăng sắc tố da sau điều trị sẹo do đâu?

Hiện tượng tăng sắc tố da sau điều trị sẹo thường bắt nguồn từ phản ứng tăng sắc tố sau viêm. Đây là cơ chế tự vệ của da khi chịu tác động từ các thủ thuật như lăn kim, laser, peel da, phẫu thuật hoặc điều trị mụn. Khi da bị kích thích, cơ thể khởi động quá trình viêm để phục hồi tổn thương. Lúc này các chất trung gian gây viêm như cytokine, prostaglandin, leukotriene và dẫn xuất axit arachidonic kích hoạt tế bào hắc tố (melanocyte) tăng sản xuất melanin. Nếu quá trình này diễn ra quá mức, melanin khiến vùng da trở nên sậm màu.

Dạng tăng sắc tố này được chia làm hai cơ chế chính:

• Lớp biểu bì: Melanin tích tụ ở lớp ngoài cùng của da thường nông và có thể mờ dần hoặc nhờ can thiệp, chăm sóc đúng cách.
• Lớp trung bì: Xảy ra khi lớp đáy của biểu bì bị tổn thương khiến melanin rò rỉ xuống lớp hạ bì. Tại đây đại thực bào “nuốt” các hạt sắc tố, tạo thành thực bào hắc tố khiến vết sạm tồn tại dai dẳng và khó điều trị.

Một số yếu tố có thể thúc đẩy tình trạng tăng sắc tố sau điều trị sẹo nặng hơn gồm: (1)

• Tia UV kích thích da sản xuất thêm melanin, làm vùng sạm đậm màu hơn.
• Tổn thương lặp lại như nặn mụn, cạy vảy hoặc thực hiện thủ thuật thẩm mỹ thường xuyên.
• Người có làn da sẫm màu thường chứa nhiều melanin vì vậy dễ bị tăng sắc tố hơn so với người có da sáng.

Nhiều nghiên cứu còn cho thấy, các gen TYR (Tyrosinase), TYRP1 và DCT hoạt động mạnh thường tham gia vào quá trình tổng hợp melanin, góp phần làm tăng sắc tố tại vùng da sau tổn thương rõ rệt. (2)

Dấu hiệu nhận biết tình trạng tăng sắc tố sau điều trị sẹo

Tăng sắc tố sau điều trị sẹo thường xuất hiện dưới dạng vùng da sạm, không đều màu quanh khu vực vừa can thiệp. Màu da vùng sạm có thể thay đổi từ nâu nhạt, nâu đậm, xám đến đỏ tím, tùy theo mức độ tổn thương và cơ địa mỗi người.

Khác với sưng đỏ hay kích ứng tạm thời, vùng da bị tăng sắc tố thường phẳng, không gồ lên nhưng lại khô ráp, ngứa nhẹ và mất độ sáng tự nhiên. Một số trường hợp sắc tố lan rộng tạo vệt hoặc quầng tối quanh vùng sẹo. Ngoài ra tác động của ánh nắng mặt trời cũng khiến vết sạm đậm màu, do đó việc chống nắng nghiêm ngặt là bước quan trọng để ngăn tình trạng diễn tiến nặng hơn.

Về bản chất tăng sắc tố sau viêm là sự sạm da xảy ra sau mọi loại viêm, tổn thương da (như mụn trứng cá, chàm, bỏng, côn trùng cắn), trong khi tăng sắc tố da sau điều trị sẹo thường xuất hiện sau một số thủ thuật thẩm mỹ hoặc phẫu thuật da. Cả hai đều do melanin tăng sinh quá mức nhưng hậu quả sau điều trị sẹo thường kéo dài, khó kiểm soát hơn vì có sự cộng hưởng của tia UV và viêm mô sau thủ thuật.

Bị tăng sắc tố da sau điều trị sẹo có thể tự phục hồi không?

Tăng sắc tố da sau điều trị sẹo có thể tự mờ dần. Tuy nhiên tốc độ phục hồi phụ thuộc vào độ sâu của sắc tố, tông da, cơ địa, tuổi tác và chế độ chăm sóc sau điều trị. Nếu sắc tố chỉ nằm ở biểu bì (nông), melanin tích tụ ở lớp ngoài cùng của da và có thể phai dần theo chu kỳ thay mới tế bào. Ngược lại khi melanin lắng sâu xuống trung bì, tình trạng sạm da sẽ lâu mờ hơn, thường cần đến liệu pháp hỗ trợ chuyên sâu.

Người có làn da sẫm màu thường hồi phục chậm do tế bào melanocyte hoạt động mạnh và dễ tái kích thích khi da bị tổn thương. Ánh nắng mặt trời cũng làm vùng sạm đậm màu vì tia UV kích hoạt enzyme tyrosinase, thúc đẩy sản xuất melanin. Bên cạnh đó tuổi tác cũng ảnh hưởng đến tốc độ phục hồi da, da trẻ có khả năng tái tạo nhanh, trong khi da lão hóa quá trình thay mới tế bào lại chậm hơn.

Chăm sóc da sau điều trị đóng vai trò quan trọng giúp hạn chế trị sẹo xong bị tăng sắc tố da. Bạn cần giữ da sạch, đủ ẩm, tránh sản phẩm tẩy trắng mạnh, hạn chế ma sát và bôi kem chống nắng hằng ngày để ngăn sắc tố lan rộng. Ở mức độ nhẹ da có thể sáng lên sau vài tháng, còn với trường hợp trung bình đến nặng, quá trình cải thiện lại cần vài tháng, thậm chí là vài năm.

Làm sao để cải thiện làn da bị tăng sắc tố sau điều trị sẹo?

Để điều trị da bị tăng sắc tố sau điều trị sẹo cần kết hợp chăm sóc tại nhà và can thiệp y khoa, đồng thời cá nhân hóa phác đồ phù hợp với loại da và độ sâu sắc tố.

1. Chăm sóc da tại nhà

Chăm sóc da đúng cách hỗ trợ làm mờ sắc tố và ngăn ngừa tái phát sau điều trị sẹo. Chống nắng nghiêm ngặt là yếu tố tiên quyết vì tia UV sẽ khiến tình trạng tăng sắc tố da sau điều trị sẹo nặng thêm. Hãy dùng kem chống nắng phổ rộng (UVA/UVB) với SPF từ 50 trở lên, thoa đều mỗi ngày kể cả khi ở trong nhà hoặc thời tiết râm mát; Nên tái thoa sau mỗi 2 – 3 giờ và kết hợp che chắn da cẩn thận như đội mũ rộng vành, đeo khẩu trang, kính râm.

Thoa các hoạt chất làm sáng và ức chế melanin:

• Hydroquinone (HQ) nồng độ 2% (OTC) hoặc 4% (theo chỉ định bác sĩ). Khi dùng, bạn cần tuân thủ hướng dẫn để tránh kích ứng hoặc biến chứng ochronosis ngoại sinh (da xanh đen).
• Retinoids (tretinoin, adapalene) thúc đẩy luân chuyển tế bào, loại bỏ tế bào chứa melanin và tăng cường hấp thu các hoạt chất khác.
• Niacinamide (vitamin B3) giúp giảm truyền melanin từ tế bào hắc tố sang tế bào sừng, đồng thời củng cố hàng rào bảo vệ da.
• Vitamin C (axit ascorbic) là chất chống oxy hóa mạnh, trung hòa gốc tự do và ức chế tyrosinase, loại enzyme tổng hợp sắc tố.
• Các hoạt chất hỗ trợ khác như axit azelaic, axit kojic, axit tranexamic, alpha arbutin, chiết xuất cam thảo đều có tác dụng làm sáng và hỗ trợ cải thiện sắc tố.

Dưỡng ẩm và phục hồi hàng rào bảo vệ da với các sản phẩm chứa ceramide, axit hyaluronic, vitamin B5 giúp giảm viêm, làm dịu kích ứng và tái tạo lớp bảo vệ tự nhiên từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình làm sáng da.

2. Điều trị y khoa

Khi tình trạng tăng sắc tố da sau điều trị sẹo ở mức độ nặng hoặc không đáp ứng với chăm sóc tại nhà, bác sĩ có thể chỉ định các liệu pháp chuyên sâu: (3)

• Laser trị liệu: Các công nghệ laser hiện đại như Q-switched Ruby, Nd:YAG, PDL, IPL, CO₂ fractional hoặc Er:YAG có thể điều chỉnh bước sóng phù hợp. Laser Ruby Q-switched hoặc Nd:YAG giúp phá vỡ hạt melanin dư thừa mà không gây tổn thương mô xung quanh; Laser CO₂ phân đoạn hoặc Er:YAG tạo vi tổn thương có kiểm soát, kích thích tăng sinh collagen và elastin, tái cấu trúc mô sẹo, đồng thời phân tán sắc tố giúp da đều màu hơn; Laser mạch máu (PDL, Nd:YAG) và ánh sáng IPL giúp giảm viêm đỏ, cải thiện màu sắc vùng da bị sạm.
• Peel da hóa học: Có thể sử dụng axit glycolic, salicylic, lactic hoặc TCA (trichloroacetic axit) ở mức peel nông đến trung bình để loại bỏ lớp tế bào chứa melanin thừa. Việc chọn loại axit và nồng độ phù hợp cần dựa vào độ sâu của vùng tăng sắc tố, loại da, nhằm đảm bảo an toàn, tránh gây viêm ngược hoặc kích ứng da.
• Vi kim (Microneedling): Kỹ thuật này dùng đầu kim siêu nhỏ đưa các hoạt chất như axit tranexamic, vitamin C, E, Glutathione,… vào sâu hơn trong da. Cách này thường được bác sĩ chuyên khoa thực hiện để kiểm soát viêm, vì nếu làm sai có thể khiến tình trạng này nặng hơn.

3. Phác đồ kết hợp

Một phác đồ điều trị hiệu quả thường được triển khai theo ba giai đoạn:

• Giai đoạn 1 – Ổn định và giảm viêm: Ban đầu bạn dùng các hoạt chất dịu nhẹ như niacinamide, vitamin C, axit tranexamic và kem chống nắng phổ rộng. Mục tiêu là làm dịu da, ổn định sắc tố và giảm phản ứng viêm sau thủ thuật.
• Giai đoạn 2 – Tác động vào sắc tố: Dưới sự giám sát của bác sĩ da liễu, có thể phối hợp hydroquinone, retinoids cùng các liệu pháp chuyên sâu như laser, peel da hóa học để phá vỡ melanin và làm sáng vùng da sạm màu.
• Giai đoạn 3 – Duy trì và ngăn tái phát: Khi sắc tố đã mờ dần, chuyển sang các hoạt chất an toàn hơn như arbutin, axit azelaic, đồng thời duy trì chống nắng tuyệt đối để ngăn ngừa tăng sắc tố da tái phát.

Mọi phác đồ điều trị cần được cá nhân hóa theo loại da, độ sâu sắc tố và tiền sử bệnh lý, dưới sự theo dõi trực tiếp của bác sĩ da liễu nhằm tránh kích ứng hoặc làm tình trạng nặng hơn.

=> Có thể bạn quan tâm: Lý do sau lăn kim bị tăng sắc tố da và làm sao để cải thiện?

Biện pháp ngăn ngừa tăng sắc tố sau điều trị sẹo hiệu quả

Ngăn ngừa là giải pháp hữu ích để hạn chế tình trạng này như:

• Bảo vệ da khỏi ánh nắng: Ngay khi da liền miệng, bạn cần dùng kem chống nắng phổ rộng SPF 50+, tránh tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng trong khung giờ 10h – 16h. Bên cạnh đó, nên bổ sung các tinh chất hỗ trợ da đường uống có khả năng chống oxy hóa từ bên trong giúp tăng khả năng chống nắng tự nhiên. Chúng gồm Sakura (chiết xuất hoa anh đào) giúp ức chế enzyme tyrosinase, giảm hình thành sắc tố melanin và ngăn lão hóa da; Pomegranate (chiết xuất lựu đỏ Địa Trung Hải) hỗ trợ giảm hoạt động melanocyte, tăng tổng hợp collagen, hạn chế cháy nắng và giúp da sáng mịn; P. Leucotomos có khả năng ức chế men MMPs và bảo vệ da trước tia UV cùng tác nhân ô nhiễm.
• Kiểm soát viêm, phục hồi hàng rào bảo vệ da: Tuân thủ phác đồ chăm sóc sau điều trị. Nên dùng sản phẩm làm dịu chứa vitamin B5, rau má, lô hội hoặc hyaluronic axit để giảm viêm. Tránh chạm tay, bóc vảy, cào gãi vùng da đang hồi phục. Đồng thời dưỡng ẩm cho da với các sản phẩm chứa ceramide, panthenol giúp củng cố hàng rào bảo vệ tự nhiên và giảm nguy cơ hình thành sắc tố.
• Dùng thuốc theo chỉ định chuyên khoa: Trong vài ngày đầu sau thủ thuật, bác sĩ có thể kê corticosteroid tại chỗ để kiểm soát viêm cấp tính. Với người có nguy cơ cao (da sẫm màu, từng bị tăng sắc tố sau viêm), nên dùng hydroquinone, retinoids hoặc axit tranexamic từ 2 – 4 tuần trước và sau điều trị để ức chế tổng hợp melanin, ngăn tái phát sạm da.
• Lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp: Bác sĩ cần điều chỉnh năng lượng laser, độ sâu kim, nồng độ axit dựa theo đặc điểm da từng người nhằm giảm tổn thương viêm thứ phát.

Cải thiện tăng sắc tố da sau điều trị sẹo đòi hỏi sự kiên trì, chăm sóc đúng cách và phối hợp giữa bác sĩ cùng người điều trị. Bạn nên tuân thủ chống nắng nghiêm ngặt, dưỡng da, kết hợp liệu pháp y khoa phù hợp để vùng sạm dần sáng lại, giúp làn da phục hồi vẻ mịn màng và sáng khỏe tự nhiên.