Thuốc kháng Cholinergic là thuốc ngăn chặn hoạt động của chất dẫn truyền thần kinh acetylcholine. Nó gồm cả thuốc kê đơn và không kê đơn được dùng để điều trị các bệnh lý liên quan đến tuyến tiền liệt, bệnh đường hô hấp dưới, rối loạn tâm thần, Parkinson… ECO Pharma sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về nhóm thuốc này qua bài viết sau đây.
Thuốc kháng Cholinergic là một nhóm thuốc được sử dụng để ngăn chặn hoạt động của acetylcholine, một chất dẫn truyền thần kinh đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tải tín hiệu giữa các tế bào thần kinh. Chúng giúp duy trì sự ổn định của chức năng cơ thể bằng cách can thiệp vào quá trình giao tiếp thần kinh.[1]
Thuốc kháng Cholinergic được sử dụng để điều trị các vấn đề như:
Ngoài ra, chúng đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát sự chuyển động cơ không tự chủ, đặc biệt là trong trường hợp bệnh Parkinson.
Có những trường hợp, thuốc kháng Cholinergic được sử dụng trước phẫu thuật để hỗ trợ duy trì chức năng cơ thể trong thời gian gây mê. Để đạt hiệu quả tối đa, việc hiểu rõ về cách sử dụng và các hạn chế của thuốc là rất quan trọng đối với bệnh nhân và người chăm sóc.
Các loại thuốc chống Cholinergic có nhiều loại, có loại không cần kê đơn và có loại cần kê đơn của bác sĩ. Các ví dụ về những loại thuốc này bao gồm:
Thuốc Cholinergic không kê đơn là một nhóm Cholinergic có thể dùng mà không cần chỉ định của bác sĩ, bao gồm:
Các loại thuốc chống Cholinergic kê đơn chỉ được sử dụng dưới sự thăm khám và chỉ định của bác sĩ.
Các loại thuốc chống Cholinergic kê đơn bao gồm:
Thuốc kháng Cholinergic là gì? Hoạt động như thế nào? Cơ chế hoạt động của thuốc kháng Cholinergic liên quan chặt chẽ đến hệ thống cholinergic trong cơ thể, và chất dẫn truyền thần kinh acetylcholine chịu ảnh hưởng trực tiếp. Acetylcholine đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tải tín hiệu giữa các tế bào thần kinh, điều chỉnh nhiều chức năng sinh lý cơ bản của cơ thể.
Thuốc kháng Cholinergic hoạt động bằng cách ức chế tác động của acetylcholine tại các điểm giao tiếp với các receptor cholinergic. Cụ thể, có hai loại chính của receptor cholinergic mà thuốc này tác động là receptor muscarinic và receptor nicotinic.
Receptor muscarinic thường được tìm thấy trên màng tế bào của cơ quan mục tiêu trong hệ thống thần kinh ngoại biên và tuyến mồ hôi. Bằng cách ức chế receptor muscarinic, thuốc kháng Cholinergic giảm sự nhạy cảm của cơ quan đó đối với acetylcholine dẫn đến giảm hoạt động cholinergic.
Receptor nicotinic xuất hiện ở các điểm nối giữa tế bào thần kinh và cơ bắp hoặc giữa các tế bào thần kinh. Thuốc kháng Cholinergic có thể ảnh hưởng đến receptor nicotinic để kiểm soát sự chuyển động cơ bắp không tự chủ hoặc các phản ứng dẫn truyền thần kinh thông qua cholinergic khác trong hệ thống thần kinh tự động.
Qua cơ chế này, thuốc kháng Cholinergic giúp điều chỉnh các chức năng cơ thể liên quan đến hệ thống cholinergic và chúng được sử dụng rộng rãi trong điều trị nhiều tình trạng y tế khác nhau. Tuy nhiên, việc sử dụng chúng cũng đòi hỏi sự cẩn trọng và giám sát chặt chẽ để tránh tác dụng phụ không mong muốn.
Nhóm thuốc kháng Cholinergic với tính chất ngăn chặn cholinergic được áp dụng rộng rãi trong điều trị nhiều tình trạng sức khỏe khác nhau như:
Hệ thống thần kinh trung ương và não, đặc biệt là ở người già thường rất nhạy cảm với tác dụng phụ của thuốc kháng Cholinergic do sự giảm số lượng tế bào thần kinh và thụ thể cholinergic trong não. Bên cạnh đó, gan và thận cũng giảm hiệu suất phân hủy và loại bỏ thuốc kháng Cholinergic khỏi cơ thể. Điều này dẫn đến khả năng thuốc dễ dàng xâm nhập vào não hơn, tăng nguy cơ tác dụng phụ kháng cholinergic ở người lớn tuổi.
Thuốc kháng Cholinergic có thể gây ra các tác dụng phụ sau:
Thuốc kháng Cholinergic không phải ai cũng có thể sử dụng được, đặc biệt người lớn tuổi cần phải cẩn trọng do nguy cơ tác dụng phụ không mong muốn cao hơn so với người trẻ.
Thuốc kháng Cholinergic có thể gây ra hiện tượng lú lẫn, suy giảm trí nhớ và giảm chức năng tâm thần ở nhóm người trên 65 tuổi. Các nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng người sử dụng thuốc kháng Cholinergic đối mặt với nguy cơ cao hơn về chứng sa sút trí tuệ.[2]
Ngoài ra, nhóm người có một số bệnh lý cụ thể cũng không nên sử dụng thuốc kháng Cholinergic:
Thuốc kháng Cholinergic là một phương pháp điều trị rộng rãi được sử dụng trên toàn cầu. Hầu hết các loại thuốc trong nhóm này có thể được dùng qua đường miệng, trong đó nhiều loại không cần kê toa. Tuy nhiên, điều này có thể dẫn đến rủi ro quá liều hoặc lạm dụng, đặc biệt là ở nhóm người cao tuổi thường sử dụng nhiều loại thuốc khác nhau.
Ngộ độc thuốc kháng Cholinergic thường xuất hiện với triệu chứng bao gồm đỏ da, khô da, khô miệng, khô mắt, giãn đồng tử, thay đổi tâm thần, sốt và bí tiểu.
Mức độ xuất hiện triệu chứng ngộ độc thuốc kháng Cholinergic phụ thuộc vào lượng thuốc trong máu:
Việc sử dụng chung các loại thuốc kháng Cholinergic với một số loại thuốc khác có thể có ảnh hưởng đặc biệt và tăng tác dụng kháng acetylcholin. Cụ thể, việc kết hợp với amantadine, các thuốc chống loạn nhịp nhóm I, thuốc kháng histamin, thuốc chống loạn thần, benzodiazepines, MAOIs, ma túy, nitrat, thuốc tác dụng lên hệ giao cảm và thuốc chống trầm cảm ba vòng có thể làm tăng tác dụng kháng acetylcholin.
Khi sử dụng thuốc kháng Cholinergic người bệnh cần chú ý những điều sau:
Trong trường hợp quá liều, người dùng cần ngay lập tức đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.
Có thể bạn quan tâm: Nhóm thuốc ức chế phosphodiesterase 5 là gì? Pde5 có tác dụng gì?
Thuốc kháng Cholinergic đóng vai trò quan trọng trong điều trị nhiều tình trạng khác nhau, từ các vấn đề về đường tiểu đến bệnh lý hô hấp dưới thông qua việc ngăn chặn tác động của chất dẫn truyền thần kinh acetylcholine. Người bệnh lưu ý rằng, chỉ dùng Cholinergic khi đã nắm rõ bệnh lý và tình trạng sức khỏe của bản thân.
