Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO ), hơn 10% phụ nữ mang thai bị trầm cảm (1). Phát hiện trầm cảm khi mang thai không phải là điều dễ dàng, vì triệu chứng của bệnh rất dễ nhầm lẫn với một số rối loạn trong thời kỳ mang thai. ECO Pharma sẽ giới thiệu đến bạn bài test trầm cảm khi mang thai có thể giúp thai phụ phát hiện bệnh sớm và có hướng điều trị kịp thời.
Trầm cảm khi mang thai là một chứng rối loạn cảm xúc nghiêm trọng ở thai phụ, với các biểu hiện như luôn cảm thấy mệt mỏi, chán nản, thất vọng hoặc trống rỗng; dễ cáu gắt, rối, lo âu hoặc thường xuyên khóc vô cớ; khó ngủ hoặc mất ngủ kéo dài; kích thích tăng động hoặc chậm chạp, thích ở một mình, không thích giao tiếp với mọi người xung quanh…
Phụ nữ mang thai bị trầm cảm không thể chăm sóc tốt cho bản thân và em bé trong bụng. Mẹ bầu khi bị trầm cảm cũng có xu hướng sử dụng rượu bia, thuốc lá hoặc các chất kích thích để giải tỏa căng thẳng, điều này rất nguy hiểm đối với sức khỏe cả mẹ lẫn bé. Một số mẹ bầu bị trầm cảm nặng có thể nghĩ đến việc tự tử hoặc thực hiện các hành động làm tổn thương con mình.
Bên cạnh đó, trầm cảm khi mang thai còn tiềm ẩn những rủi ro ảnh hưởng đến thai nhi. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, phụ nữ mang thai mắc trầm cảm có nguy cơ cao bị sảy thai, sinh non, trẻ sinh ra bị thiếu cân. Trầm cảm khi mang thai còn ảnh hưởng đến sự phát triển não của thai nhi, khi trẻ sinh dễ bị rối loạn hành vi và cảm xúc, chậm phát triển ngôn ngữ, thậm chí trẻ bị tự kỷ.
Ngoài ra, có khoảng 50% phụ nữ bị trầm cảm nghiêm trọng khi mang thai sẽ tiếp tục phát triển bệnh trầm cảm sau sinh.
Một số nguyên nhân điển hình dẫn đến trầm cảm khi mang thai có thể kể đến như:
Khi mang thai nồng độ hormone trong cơ thể người mẹ có sự biến đổi rõ rệt. Sự biến đổi đột ngột này ảnh hưởng không nhỏ đến cảm xúc của thai phụ, họ thường nhạy cảm hơn và có suy nghĩ tiêu cực hơn khi mang thai. Điều này kéo dài có thể dẫn đến trầm cảm khi mang thai.
Mâu thuẫn, xung đột trong mối quan hệ trong tình cảm đôi lứa, hôn nhân hoặc với những người xung quanh nếu không được giải quyết một cách thoải mái có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý của người mẹ, gây ra cảm giác khó chịu, lo âu, buồn rầu, chán nản và lâu dần dẫn đến tình trạng trầm cảm khi mang thai.
Một số yếu tố khác làm tăng nguy cơ trầm cảm sau sinh có thể kể đến như:
Để test trầm cảm khi mang thai, bạn có thể sử dụng các bài test trầm cảm đơn giản, dễ thực hiện dưới đây:
Bài test trầm cảm khi mang thai BECK (tên Tiếng Anh: Beck Depression Inventory – BDI) là phương pháp đánh giá cảm xúc, mức độ trầm cảm thông qua thang đo phổ biến nhất gồm 21 mục. Quy trình thực hiện bài test trầm cảm này gồm việc đọc kỹ từng câu hỏi. Người thực hiện bài test được yêu chọn câu trả lời gần giống nhất với tình trạng của bản thân trong khoảng một tuần trở lại đây.
Bài test trầm cảm BECK có thể hỗ trợ người bệnh và chuyên gia tâm lý lâm sàng xác định xem người đó có dấu hiệu trầm cảm không và ở mức độ nào. Đồng thời, BECK giúp người bệnh hiểu rõ hơn về các triệu chứng trầm cảm cụ thể mà họ đang phải trải qua và cung cấp thông tin cần thiết để xác định được loại trầm cảm mà họ đang mắc phải.
Đề mục 1
0 – Tôi không có cảm giác buồn.
1 – Đôi lúc tôi cảm thấy buồn chán.
2 – Lúc nào tôi cũng cảm thấy buồn, chán nản.
2 – Lúc nào tôi cũng cảm thấy buồn và có cảm giác mình thật bất hạnh.
3 – Tôi rất buồn chán, rất bất hạnh và khổ sở.
Đề mục 2
0 – Tôi không bi quan hay nản lòng về tương lai.
1 – Đôi lúc tôi thấy nản lòng, mệt mỏi khi nghĩ về tương lai.
2 – Tôi thấy tương lai thật mịt mù, chẳng có gì phải trông đợi.
3 – Tôi cảm thấy chán nản về tương lai và không có cách gì để khắc phục .
3 – Tôi cảm thấy tuyệt vọng hoàn toàn về tương lai.
Đề mục 3
0 – Tôi không thấy mình bị thất bại.
1 – Tôi thấy mình thất bại hơn nhiều người.
2 – Tôi thấy đời mình nhiều thất bại quá.
3 – Tôi thấy mình là một người thất bại.
3 – Tôi cảm thấy bản thân là người thất bại hoàn toàn.
Đề mục 4
0 – Tôi hoàn toàn không có cảm giác bất mãn.
0 – Tôi vẫn còn hứng thú với những điều mà trước đây tôi thích.
1 – Tôi cảm thấy buồn chán.
1 – Tôi chán nản với những thức trước đây tôi yêu thích.
2 – Tôi không cảm thấy thỏa mãn về bất kỳ cái gì nữa.
3 – Tôi mất hết hoàn toàn hứng thú trong mọi việc.
3 – Tôi không hài lòng với mọi thứ.
Đề mục 5
0 – Tôi hoàn toàn không cảm thấy bản thân có tội lỗi gì cả.
1 – Tôi cảm thấy có lỗi một phần.
2 – Tôi cảm thấy lỗi lớn là do bản thân mình.
2 – Giờ đây tôi luôn cảm thấy mình tồi tệ và không xứng đáng.
3 – Lúc nào tôi cũng có cảm giác tội lỗi.
3 – Tôi cảm thấy bản thân thật tồi tệ, vô dụng.
Đề mục 6
0 – Tôi không cảm thấy bản thân có lỗi gì để bị trừng phạt.
1 – Tôi cảm thấy mình sẽ bị trừng phạt.
2 – Tôi cảm thấy mình sắp bị trừng phạt.
3 – Tôi cảm giác mình đang bị trừng phạt vì những tội lỗi, lỗi lầm của mình.
Đề mục 7
0 – Tôi không có cảm giác thất vọng về bản thân.
1 – Đôi lúc tôi thất vọng về bản thân, không tin tưởng và chính bản thân.
2 – Tôi rất thất vọng với bản thân.
3 – Tôi ghét bản thân mình, tôi căm thù chính mình.
Đề mục 8
0 – Tôi không phê phán hoặc đổ lỗi cho bản thân
1 – Tôi tự phê phán bản thân mình.
1 – Tôi tự chê trách bản thân mình.
2 – Tôi phê phán, khiển trách bản thân về tất cả những lỗi lầm của mình.
3 – Tôi đổ lỗi, khiển trách bản thân về tất cả những điều tồi tệ đang diễn ra cho bản thân về tất cả mọi điều tồi tệ xảy ra.
Đề mục 9
0 – Tôi không có ý định tự sát.
0 – Tôi không có ý nghĩ gì làm tổn hại bản thân.
1 – Tôi từng có ý nghĩ tự sát nhưng không thực hiện.
1 – Tôi có những ý nghĩ làm tổn hại bản thân nhưng chưa thực hiện.
2 – Tôi muốn tự sát.
2 – Tôi nghĩ giá mà tôi chết thì tốt hơn.
2 – Tôi cảm thấy gia đình tôi sẽ tốt hơn nếu tôi ra đi.
3 – Nhất định sẽ tự sát.
Đề mục 10
0 – Tôi không có muộn phiền gì để khóc.
1 – Thỉnh thoảng tôi có khóc.
2 – Tôi thường hay khóc vì những điều nhỏ nhặt.
2 – Tôi thường xuyên khóc không kiểm soát.
3 – Tôi muốn khóc cho nhẹ người nhưng tôi không khóc được.
3 – Tôi rất muốn khóc nhưng không thể nào khóc được.
Đề mục 11
0 – Tôi không bồn chồn hay căng thẳng.
1 – Tôi dễ bồn chồn và căng thẳng hơn trước.
1 – Tôi dễ bực mình, phát cáu hơn trước.
2 – Tôi bồn chồn và căng thẳng đến mức không thể ngồi yên.
2 – Tôi rất dễ phát cáu
3 – Tôi rất bồn chồn, kích động đến mức phải đi lại liên tục.
Đề mục 12
0 – Tôi vẫn quan tâm đến những người, những việc xung quanh.
1 – Tôi ít quan tâm đến mọi người và mọi việc xung quanh.
2 – Tôi mất nhiều sự quan tâm đến mọi người và mọi việc xung quanh.
3 – Tôi không còn quan tâm đến bất kỳ điều gì nữa xung quanh.
Đề mục 13
0 – Tôi quyết định được mọi việc như trước.
1 – Tôi cảm thấy khó quyết định mọi việc hơn trước.
2 – Tôi thấy rất khó để quyết định mọi việc,
3 – Tôi chẳng còn quyết định được việc gì nữa.
Đề mục 14
0 – Tôi không thấy mình là người vô dụng.
1 – Tôi cảm giác bản thân không còn giá trị như trước.
2 – Tôi cảm thấy mình vô dụng hơn trước.
3 – Tôi thấy mình thật vô dụng.
Đề mục 15
0 – Tôi cảm nhận bản thân vẫn tràn đầy sức lực.
1 – Sức lực không được như trước.
1 – Tôi rất khó khăn để khởi động một việc gì đó.
2 – Tôi phải cố gắng hết sức mới có thể làm được việc gì.
3 – Tôi hoàn toàn không có sức lực làm một việc gì cả.
Đề mục 16
0 – Tôi vẫn ngủ ngon và đủ giấc.
1 – Tôi ngủ nhiều hơn trước một ít.
1 – Tôi ngủ hơi ít hơn trước.
2 – Tôi ngủ nhiều hơn trước.
2 – Tôi ngủ ít hơn trước.
3 – Tôi buồn ngủ cả ngày lẫn đêm.
3 – Tôi bị mất ngủ, khó ngủ, dễ thức giấc và khó ngủ lại được.
Đề mục 17
0 – Tôi không cáu gắt và bực bội.
1 – Tôi dễ cáu kỉnh, bực bội hơn trước.
1 – Tôi làm việc dễ mệt và dễ khó chịu hơn trước.
2 – Tôi dễ cáu kỉnh, bực bội hơn trước.
2 – Làm bất cứ việc gì tôi cũng cảm giác mệt.
3 – Làm gì tôi cũng dễ cáu kỉnh và bực bội.
Đề mục 18
0 – Tôi vẫn ăn ngon miệng.
1 – Tôi ăn kém ngon miệng.
1 – Tôi ăn ngon miệng hơn trước.
2 – Tôi ăn kém ngon miệng hơn rất nhiều.
2 – Tôi ăn ngon miệng hơn trước rất nhiều.
3 – Tôi không còn cảm thấy ngon miệng một chút nào.
3 – Lúc nào tôi cũng thấy có cảm giác thèm ăn.
Đề mục 19
0 – Tôi không sút cân chút nào.
1 – Tôi bị sút cân trên 2 kg.
3 – Tôi bị sút cân trên 6 kg.
Đề mục 20
0 – Tôi không có cảm giác mệt mỏi.
0 – Tôi không lo lắng về sức khỏe.
1 – Tôi rất dễ mệt mỏi.
2 – Hầu như làm việc gì tôi cũng thấy mệt mỏi.
2 – Tôi quá lo lắng về sức khỏe của tôi và của em bé trong bụng.
3 – Tôi quá mệt mỏi, chán nản khi làm bất kỳ việc gì.
Đề mục 21
0 – Tôi vẫn hứng thú chuyện tình dục.
1 – Ít hứng thú với tình dục.
2 – Hiện rất ít hứng thú với tình dục.
3 – Tôi mất hoàn toàn hứng thú tình dục.
Sau khi làm test, cộng điểm, bạn có thể đối chiếu với bảng kết quả dưới đây để xem bản thân có mắc trầm cảm khi mang thai không:
| Điểm số | Đánh giá mức độ trầm cảm |
| < 14 | Không bị trầm cảm |
| 14 – 19 | Trầm cảm nhẹ
|
| 20 – 29 | Trầm cảm vừa
|
|
> 30 điểm |
Trầm cảm nặng
|
Bài test trầm cảm khi mang thai DASS-21 là phiên bản rút gọn của DASS-42, được thiết kế để đánh giá, đo lường các trạng thái tiêu cực như lo âu, căng thẳng, trầm cảm.
Vì ba thang đo của DASS đã được chứng minh là có tính nhất quán. Do đó, thang đo này đáp ứng nhu cầu của các bác sĩ muốn đo lường trạng thái hiện tại hoặc thay đổi trạng thái theo thời gian. Đây cũng là công cụ để bác sĩ theo dõi kết quả thường quy và có thể dùng để đánh giá mức độ đáp ứng điều trị của người bệnh. Do đó, để thực hiện bài test này, thai phụ nên đến bệnh viện có khoa sản phụ khoa uy tín để thăm khám và thực hiện bài test theo chỉ định của bác sĩ.
Tìm hiểu thêm: Bài test trầm cảm sau sinh (EPDS) là gì? Thực hiện như thế nào?
Khi có kết quả bị trầm cảm thai phụ cần điều trị theo phác đồ với sự phối hợp của bác sĩ chuyên ngành sản khoa và bác sĩ chuyên khoa tâm lý. Sản phụ sẽ được tư vấn đề các nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe của cả mẹ và bé cũng như các biện pháp điều trị được áp dụng.
Tùy theo mức độ trầm cảm khi mang thai cụ thể mà bác sĩ sẽ đưa ra phác đồ điều trị thích hợp. Một số phương pháp điều trị trầm cảm khi mang thai phổ biến:
Với các trường hợp trầm cảm khi mang thai ở mức độ nhẹ, bác sĩ có thể chỉ định điều trị bằng cách loại bỏ các yếu tố nguy cơ và liệu pháp tâm lý, điều chỉnh hành vi và lối sống.
Thai phụ cần được nghỉ ngơi, ngủ đủ để tâm trạng tốt lên. Mẹ bầu rất cần được người bạn đời, người thân quan tâm, chia sẻ, để giải tỏa những lo lắng, bực dọc, khó chịu trong người. Nên tham gia các lớp kỹ năng dành cho mẹ bầu để vừa có được kiến thức chăm sóc bản thân và em bé, vừa có kết nối với các thai phụ khác cùng nhau tâm sự, giúp đỡ, chia sẻ kinh nghiệm cùng nhau.
Đây là biện pháp dành cho các trường hợp trầm cảm khi mang thai ở mức độ nặng. Các bác sĩ sẽ cân nhắc kỹ lưỡng trước khi cho mẹ bầu dùng thuốc chống trầm cảm. Vì khi dùng thuốc điều trị trầm cảm khi mang thai, thai phụ có thể gặp phải một số tác dụng phụ nguy hiểm cho cả mẹ và bé như tăng đường huyết, tiền sản giật, các vấn đề về nhau thai, vỡ ối sớm, chảy máu, sinh non, tăng nguy cơ đẻ mổ…
Do đó, khi dùng thuốc chống trầm cảm thai phụ phải tuân thủ nghiêm ngặt theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa và thông báo với bác sĩ nếu thai phụ gặp bất kỳ dấu hiệu bất thường nào. Tuyệt đối không được tự ý dùng thuốc hoặc thay đổi liều lượng, loại thuốc vì rất nguy hiểm cho sức khỏe của cả thai phụ và thai nhi.
Để điều trị trầm cảm khi mang thai hiệu quả, an toàn, thai phụ cần lựa chọn những bệnh viện đa khoa, nơi có nhiều chuyên khoa kết hợp như bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để có thể sàng lọc, hội chẩn hoặc phối hợp điều trị giữa các chuyên khoa. Đến với BVĐK Tâm Anh mẹ bầu hoàn toàn an tâm với đội ngũ bác sĩ, chuyên gia đầu ngành có trình độ chuyên môn cao, chuyên nghiệp, tận tình, chu đáo, giàu kinh nghiệm trong chẩn đoán, điều trị và tư vấn chăm sóc sức khỏe cho mẹ và bé. Đến đây, thai phụ được trải nghiệm dịch vụ 5 sao đẳng cấp quốc tế, với trang thiết bị, máy móc, cơ sở vật chất hiện đại, được nhập khẩu từ nhiều nước trên thế giới.
Kết quả test trầm cảm khi mang thai chỉ mang tính chất tham khảo và không thể thay thế được các chẩn đoán từ bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Do đó, khi thực hiện các bài test cho kết quả mắc trầm cảm hoặc có các dấu hiệu nghi ngờ mắc trầm cảm khi mang thai, thai phụ cần đến bệnh viện uy tín để nhận được hỗ trợ và can thiệp điều trị kịp thời.
