Chứng trầm cảm ở thanh thiếu niên: Nguyên nhân và cách điều trị

Khoảng 3% trẻ em và thanh thiếu niên từ 3-17 tuổi bị trầm cảm, phổ biến hơn ở tuổi teen. Khoảng 1 trong 5 trường hợp trầm cảm ở thanh thiếu niên là trầm trọng. Cùng ECO Pharma tìm hiểu chủ đề này thông qua bài viết dưới đây.

Chứng trầm cảm ở thanh thiếu niên là gì?

Trầm cảm tập hợp các triệu chứng liên quan đến tâm trạng như chán nản, mất hứng thú với các hoạt động trong thời gian dài. Khác với thay đổi tâm trạng thường ngày, trầm cảm ẩn ảnh hưởng đến mọi khía cạnh của cuộc sống, các mối quan hệ gia đình, bạn bè và cộng đồng, hiệu suất học tập, làm việc.

Các đặc điểm lâm sàng, chẩn đoán của trầm cảm ở thanh thiếu niên và người lớn thường giống nhau. Bệnh trầm cảm ở tuổi thiếu niên thường khó phát hiện do người trẻ dễ cáu kỉnh, tâm trạng hay kích động, lo lắng về kết quả học tập sa sút, lạm dụng chất gây nghiện hoặc mắc các vấn đề hành vi, rối loạn ăn uống. (1)

Trầm cảm tuổi thiếu niên có nguy hiểm không?

Trầm cảm ở thanh thiếu niên không được điều trị dễ gây ra các vấn đề về cảm xúc, hành vi và sức khỏe, ảnh hưởng tiêu cực đến cuộc sống như:

• Lạm dụng rượu, thuốc lá.
• Kết quả học tập sa sút.
• Mâu thuẫn gia đình, gặp khó khăn trong mối quan hệ
• Có suy nghĩ muốn tự tử hoặc tự tử.

Mỗi năm, gần 5.000 thanh niên từ 15-24 tuổi tự sát. Tỷ lệ tự tử ở nhóm tuổi này đã tăng gần gấp 3 lần từ năm 1960, trở thành nguyên nhân gây tử vong đứng thứ 3 ở thanh thiếu niên và thứ hai với độ tuổi đại học. Nghiên cứu cho thấy ý nghĩ tự tử ở tuổi teen thường bắt nguồn từ các vấn đề kéo dài, bị kích hoạt bởi sự kiện tiêu cực. Thanh thiếu niên có ý định tự tử thường coi tình huống xấu tạm thời là vĩnh viễn. Cảm giác tức giận, oán giận và tội lỗi quá mức dẫn đến hành động bốc đồng, tự hủy hoại bản thân. (2)

Nguyên nhân dẫn đến trầm cảm ở lứa tuổi thanh thiếu niên

Các yếu tố di truyền và nghịch cảnh trong giai đoạn đầu đời gây trầm cảm, thông qua tính cách, nhận thức như cảm xúc tiêu cực, kiểm soát tình huống kém, rối loạn thần kinh. Cùng theo dõi nội dung sau đây của ECO Pharma để hiểu rõ nguyên nhân gây trầm cảm ở thanh thiếu niên:

1. Di truyền, gia đình

Một số gen làm tăng nguy cơ mắc bệnh trầm cảm ở tuổi thiếu niên, nhất là khi trẻ bị căng thẳng hoặc bị ngược đãi từ sớm. Ví dụ, biến thể gen 5-HTTLPR liên quan đến nguy cơ trầm cảm, thay đổi hoạt động của amygdala (khu vực trong não hỗ trợ xử lý cảm xúc) khi gặp tình huống sợ hãi.

Con cái có cha mẹ bị trầm cảm nguy cơ mắc trầm cảm cao gấp 3-4 lần. Chứng trầm cảm ở người mẹ trong thời kỳ trước và sau khi sinh cũng ảnh hưởng để não con về sau. Các tác động này hình thành do tiếp xúc liên tục với triệu chứng trầm cảm của mẹ hoặc nghịch cảnh tâm lý xã hội. (3)

2. Xã hội

Trầm cảm có liên quan đến các yếu tố môi trường như chấn thương, mất mát người thân-tài sản, nghịch cảnh (tai nạn, gia cảnh khó khăn, khiếm khuyết,…), ngược đãi, bất hòa gia đình, bị bắt nạt,… Những yếu tố này không phải lúc nào cũng dẫn đến trầm cảm, nhưng góp phần gây ra tình trạng này.

Căng thẳng trong cuộc sống cũng làm khởi phát chứng trầm cảm ở thanh thiếu niên hoặc khiến bệnh tái phát.

3. Cơ chế não, nội tiết tố

Trầm cảm do di truyền, cả yếu tố căng thẳng đều tác động đến bệnh trầm cảm thông qua hoạt động thần kinh và hệ thống nội tiết. Nghiên cứu cho thấy bộ não chưa trưởng thành của thanh thiếu niên dễ bị tổn thương hơn trước các tình huống xấu. Mạch thần kinh quan trọng liên quan đến trầm cảm bao gồm kết nối giữa amygdala, vùng hải mã, vỏ não trước trán và hoạt động của trục dưới đồi – tuyến yên – tuyến thượng thận. Khi các mạch này bị rối loạn sẽ tăng căng thẳng, kích thích sản xuất nhiều hormone cortisol gây trầm cảm ở thanh thiếu niên.

Dấu hiệu bệnh trầm cảm ở thanh thiếu niên 

Thanh thiếu niên bị trầm cảm sẽ có những thay đổi rõ rệt trong suy nghĩ và hành vi. Dấu hiệu bệnh trầm cảm ở thanh thiếu niên phổ biến nhất là buồn bã, không có động lực sống, thu mình và ở trong phòng hàng giờ, người bệnh còn:

• Than phiền về chứng đau đầu, đau bụng, đau thắt lưng, mệt mỏi.
• Không thể tập trung, thẫn thờ, khó đưa ra quyết định.
• Thờ ơ, chán nản, bất lực, tội lỗi quá mức.
• Hành vi vô trách nhiệm như quên nhiệm vụ, đi học muộn, trốn học.
• Chán ăn hoặc ăn quá nhiều dẫn đến thay đổi cân nặng nhanh chóng.
• Mất trí nhớ.
• Tuyệt vọng, từ làm hại bản thân, suy nghĩ về cái chết.
• Hành vi nổi loạn.
• Thức đêm ngủ ngày.
• Điểm số tụt dốc.
• Sử dụng rượu, thuốc lá hoặc hoạt động tình dục bừa bãi.
• Xa lánh bạn bè.
• Khóc không rõ nguyên nhân.
• Phản ứng thái quá khi bị từ chối hoặc gặp thất bại.

Các triệu chứng này xuất hiện đơn lẻ hoặc cùng lúc ở mỗi thanh thiếu niên bị trầm cảm.

Tìm hiểu thêm: Bộ câu hỏi bài test trầm cảm ở tuổi dậy thì cực kì chính xác

Ba mẹ hỗ trợ con vượt qua trầm cảm như thế nào?

Hiểu rõ nguyên nhân và triệu chứng trầm cảm ở thanh thiếu niên sẽ phần này giúp bố mẹ nuôi dạy, hỗ trợ con dù có phần khó khăn. Có một số kỹ thuật giao tiếp, giáo dục hiệu quả giúp hỗ trợ điều trị trầm cảm ở thanh thiếu niên:

1. Tâm sự chia sẻ với con

Các bậc phụ huynh cần tìm hiểu chuyện gì đang xảy ra, hỏi con cảm thấy thế nào và những tình huống nào khiến chúng buồn. Để khắc phục chứng trầm cảm tuổi thiếu niên, trước hết hãy lắng nghe cẩn thận suy nghĩ của con mà không phán xét hay đưa ra lời khuyên. Đừng ép con chia sẻ, mà khuyến khích các thể hiện bằng sự sáng tạo như vẽ tranh, làm đồ thủ công hoặc ghi nhật ký suy nghĩ. Hỏi thăm những người gần gũi, hiểu rõ con bạn như giáo viên, bạn thân, xem họ có nhận thấy những điều bất thường hay không.

2. Cùng con sinh hoạt vui chơi

Để điều trị trầm cảm ở thanh thiếu niên, bố mẹ hãy khuyến khích, hỗ trợ con tham gia các hoạt động hàng ngày, kết hợp vui chơi với học tập, làm việc, ngủ và nghỉ ngơi. Dạy con các bài tập thư giãn như hít thở sâu, thiền, yoga. Tập thói quen tích cực cho con như duy trì chế độ ăn uống đầy đủ dưỡng chất, ngủ đủ 7-9 giờ mỗi ngày và vận động thường xuyên.

Giữ con tránh xa các tình huống căng thẳng, bạo lực. Tạo môi trường tích cực và ấm áp ở nhà để con cảm thấy thư giãn và được đồng hành, ủng hộ.

Dành thời gian chất lượng bên con, quan tâm đến cuộc sống hàng ngày, cùng con thực hiện các hoạt động gia đình. Hãy cất điện thoại, thiết bị khác để giảm sự xao lãng, tập trung hoàn toàn vào con.

3. Chú ý đến sức khỏe của con

Trầm cảm ở thanh thiếu niên trở nặng khi cơ thể thụ động, thiếu ngủ và dinh dưỡng kém. Thanh thiếu niên thường có thói quen thức khuya, ăn đồ ăn vặt và sử dụng thiết bị điện tử nhiều giờ. Để hạn chế vấn đề này, bố mẹ nên khuyến khích con tham gia hoạt động thể chất ít nhất 1 giờ mỗi ngày, đi dạo, đến lớp tập nhảy, chơi bóng rổ, đi bộ đường dài, đi xe đạp, trượt ván, bơi lội,….

Một số người thường lên mạng để giải tỏa vấn đề, nhưng khi thời gian sử dụng thiết bị tăng lên, thiếu hoạt động thể chất và ít gặp gỡ bạn bè sẽ làm chứng trầm cảm ở lứa tuổi thanh thiếu niên ngày một nặng hơn. Bố mẹ có thể giới hạn thời gian dùng thiết bị  bằng cách cho con tham gia các lớp năng khiếu, chơi thể thao, tham gia hoạt động gia đình – cộng đồng,…

Cung cấp cho con bữa ăn đầy đủ dưỡng chất để cải thiện tâm trạng và sức khỏe như chất béo từ cá, bông cải xanh, ngũ cốc nguyên hạt, rau chân vịt, nho, việt quất, trứng,…. Hạn chế ăn nhiều đồ ngọt và đường để tránh làm chứng trầm cảm ở nên nặng hơn.

Thanh thiếu niên cần ngủ từ 9-10 giờ mỗi đêm để thể chất và tinh thần được phục hồi. Do đó, bố mẹ cần khuyến khích con ngủ sớm, không thức khuya để duy trì tâm trạng tốt.

Tìm hiểu thêm: Người bị trầm cảm nên ăn gì và không nên ăn gì?

4. Cần thăm khám bác sĩ để được tư vấn

Trầm cảm ở thanh thiếu niên có thể điều trị, do đó hãy trao đổi với bác sĩ tâm lý càng sớm càng tốt để con bạn nhanh chóng phục hồi.

Thanh thiếu niên bị trầm cảm có nguy cơ tự làm hại bản thân và tự tử cao. Hãy tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia sức khỏe tâm thần ngay khi con bạn có dấu hiệu sau:

• Chứng trầm cảm ở thanh thiếu niên kéo dài hơn 2 tuần.
• Thay đổi trong thói quen ngủ, ăn uống, sinh hoạt.
• Đề cập để việc ở riêng, không muốn gần gũi bất kỳ ai.
• Lạm dụng rượu, bia, thuốc lá hoặc các chất gây nghiện khác.
• Tự làm hại bản thân, có ý nghĩ, hành vi tự tử.

Tìm hiểu thêm: Trầm cảm sau chia tay: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách vượt qua

Địa chỉ khám bệnh trầm cảm tuổi thiếu niên ở đâu tốt nhất?

Khi phát hiện các dấu hiệu bệnh trầm cảm ở thanh thiếu niên, bố mẹ có thể đưa con đến các địa chỉ sau đây để khám và chữa trị:

• Phòng khám Hello Doctor: Đây là lựa chọn ưu tiên cho những người cần khám, chữa bệnh nhanh chóng, ngoài giờ. Hello Doctor tọa lạc tại 152/6 Thành Thái, phường 12, quận 10, TPHCM, hợp tác với nhiều bác sĩ giỏi, địa chỉ được nhiều người tin tưởng để khám và điều trị trầm cảm ở thanh thiếu niên.
• Bệnh viện Đại học Y dược TPHCM: Bệnh viện tuyến Trung ương có địa chỉ tại 215 Hồng Bàng, P.11, Q.5, TPHCM, ứng dụng công nghệ thông tin để rút ngắn quy trình khám chữa bệnh. Đội ngũ y bác sĩ đều là các chuyên gia đầu ngành, nhiều kinh nghiệm trong việc khám, điều trị trầm cảm và rối loạn tâm thần.
• Bệnh viện Đa Khoa Tâm Anh: Trung tâm Khoa học Thần kinh cung cấp dịch vụ khám chữa bệnh cao cấp, chuyên nghiệp cho chứng trầm cảm ở thanh thiếu niên, mang đến trải nghiệm hoàn toàn mới cho khách hàng với tiêu chí nhanh chóng, tận tình, chu đáo, hiệu quả và chất lượng. Trung tâm áp dụng nhiều kỹ thuật mới nhằm nâng cao chất lượng chẩn đoán, điều trị trầm cảm bằng các phương pháp như liệu pháp sốc điện (ECT), kích thích từ trường xuyên sọ (TMS), kích thích dây thần kinh phế quản (VNS), đặc biệt chú trọng đến phẫu thuật ít xâm lấn như phẫu thuật nội soi, vi phẫu thuật và can thiệp nội mạch.

Để ngăn ngừa trầm cảm ở thanh thiếu niên, cha mẹ nên hướng dẫn con cách tự chăm sóc bản thân, kiểm soát căng thẳng, tăng khả năng phục hồi và tăng sự tự tin Khuyến khích con kết bạn và tham gia các hoạt động cộng đồng. Đưa con đến gặp bác sĩ tâm lý ngay khi có dấu hiệu trầm cảm để ngăn ngừa tình trạng xấu nhất.