Điều trị loãng xương ở phụ nữ mãn kinh sao cho an toàn?

Theo Văn phòng Sức khỏe Phụ nữ Mỹ, khối lượng xương trong 10 năm đầu sau mãn kinh có thể bị mất tới 25% do suy giảm estrogen (1). Tình trạng này làm tăng nguy cơ gãy xương, mất khả năng vận động, thậm chí giảm tuổi thọ ở phụ nữ lớn tuổi. Để bảo vệ khung xương chắc khỏe, công tác phòng ngừa hoặc điều trị loãng xương ở phụ nữ mãn kinh cần được thực hiện sớm và đúng cách. Hãy cùng ECO Pharma tìm hiểu giải pháp tối ưu trong bài viết dưới đây.

Vì sao phụ nữ mãn kinh bị loãng xương?

Giai đoạn mãn kinh kéo theo hàng loạt biến đổi nội tiết trong đó có sự giảm mạnh estrogen. Estrogen là một loại hormone có thể kìm hãm hoạt động của tế bào hủy xương để giữ cân bằng giữa quá trình tiêu xương và tái tạo xương giúp duy trì hệ xương chắc khỏe. Khi estrogen suy giảm quá trình hủy xương sẽ chiếm ưu thế, làm giảm độ khoáng xương dẫn đến cấu trúc xương trở nên xốp, giòn, dễ gãy. (2)

Ngoài nội tiết tố, loãng xương ở phụ nữ mãn kinh còn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố nguy cơ, bao gồm:

• Tuổi tác: Sau tuổi 30 khối lượng xương bắt đầu suy giảm tự nhiên do lão hóa.
• Giới tính: Phụ nữ có mật độ xương (T-score) tiêu chuẩn thấp hơn nam giới nên dễ bị mất xương hơn.
• Dinh dưỡng: Chế độ ăn thiếu canxi, vitamin D, protein, ăn kiêng kéo dài làm giảm khả năng tái tạo xương.
• Lối sống: Ít vận động, uống rượu bia hoặc cà phê làm suy giảm sức khỏe hệ xương.
• Thuốc điều trị: Dùng kéo dài glucocorticoid, thuốc chống ung thư, thuốc chống trầm cảm có thể thúc đẩy tiêu xương.
• Bệnh lý mãn tính: Viêm khớp dạng thấp, tiểu đường, rối loạn nội tiết, chán ăn, HIV/AIDS đều liên quan đến giảm mật độ xương.
• Yếu tố di truyền: Tiền sử gia đình có người từng bị gãy xương do loãng xương cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Khi nào phụ nữ mãn kinh cần điều trị loãng xương?

Phụ nữ mãn kinh được khuyến cáo điều trị loãng xương khi có một trong các yếu tố sau:

• Chỉ số T-score ≤ −2,5 đo bằng phương pháp DXA (Dual-energy X-ray Absorptiometry) – tiêu chuẩn chẩn đoán loãng xương.
• Tiền sử gãy xương do chấn thương nhẹ, cho thấy xương đã suy yếu và nguy cơ tái phát cao. (3)
• Nguy cơ gãy xương cao, đặc biệt ở phụ nữ lớn tuổi, T-score thấp, có nhiều yếu tố nguy cơ phối hợp theo khuyến cáo của các hội chuyên ngành nội tiết – cơ xương khớp.
• Đánh giá lại sau điều trị với người đã dùng bisphosphonate từ 3 – 5 năm, cần tái đo mật độ xương và đánh giá lại nguy cơ gãy xương. Nếu nguy cơ vẫn cao, nên tiếp tục hoặc chuyển phác đồ; trường hợp nguy cơ trung bình – thấp có thể cân nhắc khoảng nghỉ thuốc dưới sự theo dõi của bác sĩ.

Các phương pháp điều trị loãng xương ở phụ nữ mãn kinh

Điều trị loãng xương ở phụ nữ mãn kinh cần tiếp cận toàn diện, phác đồ thường bao gồm dùng thuốc đặc hiệu kết hợp với bổ sung vi chất, điều chỉnh dinh dưỡng, lối sống và theo dõi định kỳ.

1. Điều trị bằng thuốc

Theo các khuyến cáo cập nhật của Hiệp hội Sản phụ khoa, Mỹ (ACOG) và Hiệp hội Nội tiết, Mỹ cần dùng thuốc để kiểm soát loãng xương ở phụ nữ sau mãn kinh có nguy cơ gãy xương trung bình đến nặng.

• Bisphosphonates: Đây là nhóm thuốc được ưu tiên hàng đầu có tác dụng ức chế hoạt động của hủy cốt bào, từ đó làm chậm tiêu xương và giảm nguy cơ gãy xương cột sống, cổ xương đùi. Thuốc có thể dùng dạng uống tối đa khoảng 5 năm hoặc truyền tĩnh mạch trong khoảng 3 năm. Sau thời gian này bác sĩ sẽ đánh giá lại nguy cơ gãy xương để quyết định tiếp tục điều trị hay áp dụng giai đoạn nghỉ thuốc có kiểm soát.
• Denosumab: Được tiêm dưới da 6 tháng/lần giúp tăng mật độ xương nhanh. Tuy nhiên khi ngừng thuốc đột ngột, nguy cơ mất xương sẽ tái phát. Vì vậy sau khi dừng denosumab người bệnh thường cần chuyển sang bisphosphonates để duy trì hiệu quả bảo vệ xương.
• Các thuốc tương tự hormone tuyến cận giáp: Gồm teriparatide, abaloparatide có cơ chế kích thích tạo xương mới, đặc biệt phù hợp với người loãng xương nặng hoặc có nguy cơ gãy xương rất cao. Thời gian dùng tối đa là 2 năm, sau đó cần chuyển sang thuốc chống hủy xương để duy trì hiệu quả.
• Romosozumab: Đây là thuốc tiêm với cơ chế kép, vừa kích thích tạo xương vừa ức chế hủy xương. Thuốc thường được dùng trong 12 tháng, sau đó tiếp tục duy trì bằng bisphosphonates để tối ưu hiệu quả giảm gãy xương.
• Canxi và vitamin D: Dưỡng chất không thể thiếu trong mọi phác đồ điều trị. Bổ sung đầy đủ canxi và vitamin D giúp thuốc phát huy hiệu quả tối đa, duy trì sức khỏe xương lâu dài.

2. Bổ sung vitamin D

Như đã nói trên vitamin D đóng vai trò quan trọng trong việc tăng hấp thu canxi và hỗ trợ khoáng hóa xương. Ở phụ nữ mãn kinh tình trạng thiếu vitamin D khá phổ biến do ít tiếp xúc ánh nắng và rối loạn chuyển hóa theo tuổi. Phụ nữ có thể bổ sung vitamin D dạng viên uống theo liều lượng phù hợp, kết hợp với tắm nắng buổi sáng để cơ thể tự tổng hợp.

3. Dinh dưỡng, vận động và thay đổi lối sống

Dinh dưỡng và lối sống không thay thế thuốc nhưng giữ vai trò quan trọng trong việc bảo vệ xương lâu dài. Phụ nữ mãn kinh nên duy trì chế độ ăn giàu canxi, protein, đủ vi chất thiết yếu để hỗ trợ cấu trúc xương, hạn chế tiêu xương do lão hóa.

Song song đó vận động thường xuyên ít nhất 30 phút mỗi ngày giúp kích thích xương chắc khỏe hơn, tăng lực cơ và cải thiện thăng bằng. Các bài tập chịu trọng lượng như đi bộ, leo cầu thang, tập tạ nhẹ, yoga, thái cực quyền rất phù hợp. Duy trì lối sống khoa học bằng cách bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, ngủ đủ 7 – 9 tiếng mỗi đêm, kiểm soát cân nặng, góp phần làm chậm quá trình tiêu xương và giảm nguy cơ té ngã.

Việc đo mật độ xương định kỳ 1 – 3 năm/lần giúp bác sĩ theo dõi đáp ứng điều trị và điều chỉnh phác đồ kịp thời, bảo đảm an toàn, hiệu quả lâu dài.

Những sai lầm thường gặp khi điều trị loãng xương ở phụ nữ mãn kinh

Mặc dù loãng xương là bệnh lý mãn tính cần kiểm soát lâu dài nhưng nhiều phụ nữ vẫn mắc phải một số sai lầm làm giảm hiệu quả điều trị:

• Chỉ bổ sung canxi mà không dùng thuốc điều trị đặc hiệu.
• Tự ý dùng thuốc hoặc ngừng thuốc sớm khi chưa có chỉ định y khoa.
• Không tuân thủ đúng cách dùng thuốc, làm giảm hấp thu và tăng tác dụng phụ.
• Bỏ qua vai trò của dinh dưỡng và vận động.
• Không tái khám, không theo dõi mật độ xương định kỳ.
• Chủ quan vì bệnh tiến triển âm thầm, không có triệu chứng rõ ràng.
• Không chú trọng phòng té ngã trong sinh hoạt hằng ngày.

Các lưu ý khi điều trị loãng xương ở phụ nữ mãn kinh

Điều trị loãng xương cho phụ nữ mãn kinh cần kiên nhẫn, đồng thời phối hợp tuân thủ chỉ định dùng thuốc, bổ sung dinh dưỡng, vận động phù hợp và theo dõi y tế định kỳ.

• Can thiệp sớm: Phát hiện và điều trị sớm giúp làm chậm quá trình mất xương, giảm nguy cơ gãy xương cột sống, cổ xương đùi. Điều trị muộn khi xương đã suy yếu nhiều sẽ làm giảm hiệu quả của thuốc và tăng nguy cơ biến chứng.
• Tuân thủ phác đồ: Dùng thuốc đúng loại, đúng liều và đúng cách giúp tăng mật độ xương và hạn chế gãy xương. Tự ý đổi thuốc, ngưng thuốc có thể làm giảm hiệu quả, dễ gây tác dụng phụ.
• Theo dõi định kỳ: Đo mật độ xương, xét nghiệm và tái khám định kỳ giúp đánh giá hiệu quả điều trị, phát hiện sớm tác dụng phụ và điều chỉnh phác đồ phù hợp, đặc biệt khi dùng thuốc dài hạn.
• Chú ý tác dụng của thuốc: Một số thuốc có thể gây rối loạn tiêu hóa, đau cơ xương, hạ canxi hoặc hiếm gặp hơn là ảnh hưởng đến xương hàm, xương đùi. Người bệnh cần thông báo ngay cho bác sĩ khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Để tăng hiệu quả điều trị, đảm bảo an toàn, phụ nữ nên thăm khám tại cơ sở y tế chuyên về cơ xương khớp. Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh hiện là một trong những đơn vị y tế có năng lực chẩn đoán chuyên sâu và điều trị hiệu quả các bệnh lý xương khớp hàng đầu trong nước hiện nay.

Hệ thống chẩn đoán hình ảnh hiện đại như CT 768 lát cắt Somatom Drive, cộng hưởng từ thế hệ mới Magnetom Amira BioMatrix, robot chụp mạch Artis Pheno, máy đo mật độ xương DXA, máy siêu âm chuyên dụng giúp phát hiện những tổn thương xương khớp ngay từ sớm dù là nhỏ nhất để được can thiệp trúng đích, hiệu quả cao. Các công nghệ, kỹ thuật phẫu thuật tiên tiến tại Tâm Anh đã giúp hàng nghìn bệnh nhân xương khớp phục hồi chức năng vận động và có chất lượng sống tốt hơn sau điều trị.

Điều trị loãng xương ở phụ nữ mãn kinh là sự đầu tư lâu dài cho sức khỏe. Khi được điều trị đúng cách, lợi ích lớn nhất là giảm nguy cơ gãy xương, duy trì khả năng vận động và nâng cao chất lượng sống. Ngược lại, bỏ qua hoặc điều trị không tối ưu có thể dẫn đến tàn phế, lệ thuộc và gia tăng biến chứng nghiêm trọng sau