Vitamin C là một chất chống oxy mạnh được biết đến với khả năng làm sáng da, mờ thâm, nám, bảo vệ da khỏi stress oxy hóa. Nhưng trái lại với tác dụng vốn có, nhiều người nhận thấy dùng vitamin C bị sạm da. Để tìm hiểu rõ hơn tại sao dùng vitamin C bị sạm da, ECO Pharma mời bạn đọc theo dõi chi tiết ở bài viết sau.
Vitamin C là một chất chống oxy mang lại nhiều tác dụng tốt cho da, chủ yếu thông qua việc bôi trực tiếp, do khả năng hấp thu hạn chế của da khi dùng đường uống. Cụ thể.
Vitamin C có khả năng làm sáng da nhờ khả năng ức chế quá trình sản xuất melanin, sắc tố chính quyết định màu da. Cơ chế hoạt động của vitamin C là can thiệp vào hoạt động của enzyme tyrosinase, một enzyme xúc tác chính trong quá trình hình thành sắc tố da. (1)
Dùng vitamin C giúp giảm thâm nám, tàn nhang, đồi mồi và các vết thâm sau mụn, da đều màu và rạng rỡ hơn. Ngoài ra, vitamin C còn cải thiện bề mặt giúp tăng cường độ sáng tự nhiên, da tươi trẻ và khỏe mạnh.
Collagen là một protein cấu trúc quan trọng giúp da đàn hồi và săn chắc. Khi lượng collagen giảm, da cũng có xu hướng chảy xệ hơn. Dùng vitamin C có thể giúp chống lão hóa vì nó có khả năng kích thích quá trình tổng hợp collagen, săn chắc da, giảm chảy xệ do lão hóa tự nhiên hoặc do tổn thương bởi các gốc tự do (stress oxy hóa) hoặc thậm chí sau giảm cân. (2)
Một tác dụng tốt của vitamin C đối với làn da nữa là hỗ trợ điều trị nám vì nó ức chế hoạt động của enzyme tyrosinase – một loại enzyme xúc tác chính trong quá trình hình thành sắc tố da.
Vitamin C còn giúp hạn chế mụn nhờ vào đặc tính kháng viêm giúp điều chỉnh quá trình sản xuất sebum (bã nhờn) tại các tuyến bã của da. Cụ thể hơn trong một nghiên cứu dùng vitamin C hai lần mỗi ngày đã cho thấy sự cải thiện đáng kể về số lượng và mức độ nghiêm trọng của các nốt mụn so với nhóm đối chứng dùng giả dược mà không ghi nhận các tác dụng bất lợi đáng kể. (3)
Tăng cường khả năng bảo vệ da trước tác động của ánh nắng mặt trời là một trong những lợi ích tiềm năng của vitamin C. Tiếp xúc quá mức với tác nhân gây stress oxy hóa từ môi trường (ô nhiễm môi trường, tia UV) có thể dẫn đến sự suy giảm hàm lượng vitamin C tự nhiên trong da. Các nghiên cứu cũng ghi nhận nồng độ vitamin C thấp hơn ở làn da lão hóa hoặc da đã chịu tổn thương do ánh nắng.
Nguyên nhân chính là do bức xạ UV kích thích sản sinh các gốc tự do, là những phân tử có cấu trúc điện tử không ổn định và có khả năng gây tổn hại đến các thành phần tế bào da quan trọng. Vitamin C với bản chất là một hoạt chất chống oxy hóa, nó giúp trung hòa gốc tự do bằng cách cung cấp electron, bảo vệ các tế bào da khỏe mạnh.
Bên cạnh đó, dùng vitamin C kết hợp với vitamin E và các hợp chất khác có thể giảm thiểu mức độ tổn thương da do bức xạ UV, ví dụ như giảm tình trạng ban đỏ do cháy nắng. Sự kết hợp này cũng giúp ức chế phản ứng viêm da gây ra bởi việc tiếp xúc quá nhiều với tia UV.
Như đã đề cập vitamin C có khả năng kích thích quá trình tổng hợp collagen vì nó là một coenzym cần thiết cho các enzyme prolyl hydroxylase và lysyl hydroxylase. Hai enzyme này chịu trách nhiệm thực hiện các phản ứng hydroxyl hóa trên các gốc prolyl và lysyl trong chuỗi polypeptide tiền collagen. Quá trình hydroxyl hóa này là quan trọng trong việc hình thành cấu trúc xoắn ba ổn định của phân tử collagen trưởng thành, đảm bảo tính toàn vẹn cấu trúc và độ bền cơ học của da.
Do đó, bổ sung vitamin C đầy đủ bằng cách bôi thoa và ăn uống là cần thiết giúp duy trì sản xuất collagen, hạn chế lão hóa da – một yếu tố liên quan đến sự suy giảm collagen theo thời gian.
Trái ngược lại với lợi ích làm sáng da, nhiều người nhận thấy họ dùng vitamin bị sạm da. Dùng vitamin C bị sạm da thì có thể do một số nguyên nhân sau:
Vitamin C rất dễ bị oxy hóa nếu không được bảo quản đúng cách. Nếu bạn thấy dung dịch vitamin C chuyển sang màu vàng nâu hoặc nâu đậm thì đó là dấu hiệu của sản phẩm bị oxy hóa. Việc tiếp tục dùng vitamin C đã bị oxy hóa không chỉ không mang lại lợi ích mà còn có thể gây sạm da hoặc thậm chí kích ứng da.
Dùng serum vitamin C bị sạm da có thể do bạn dùng vitamin C không đúng liều lượng. Nồng độ vitamin C là yếu tố quyết định hiệu quả làm sáng da, không phải cứ dùng vitamin C nồng độ cao thì sẽ tốt. Hiệu quả của serum vitamin C chịu ảnh hưởng bởi độ pH và công thức bào chế. Nồng độ an toàn thường từ 10% đến 20% nhưng tốt nhất bạn nên bắt đầu với nồng độ thấp hơn để da làm quen.
Khả năng hấp thu qua da mới là yếu tố quyết định. Một dẫn xuất vitamin C có khả năng thẩm thấu tốt ở nồng độ thấp vẫn có thể mang lại hiệu quả làm sáng da rõ rệt hơn so với công thức có nồng độ cao nhưng khả năng hấp thu kém. Ngược lại nếu dùng quá nhiều vitamin C tùy thuộc vào dạng dẫn xuất) có thể gây kích ứng da. Vì vậy, nồng độ cao hơn không phải lúc nào cũng mang lại lợi ích làm sáng da tốt hơn.
Dùng vitamin C bị sạm da có thể do dùng sản phẩm không phù hợp với làn da, gây tác dụng ngược sạm da sau viêm (post-inflammatory hyperpigmentation – PIH).
Cụ thể thì da nhạy cảm nên chọn công thức vitamin C có tính axit nhẹ hơn. Da nhạy cảm sẽ thích hợp với công thức có độ pH từ 5 đến 7, gần với độ pH tự nhiên của da. Khả năng hấp thụ của vitamin C cũng phụ thuộc vào độ pH của sản phẩm; các dẫn xuất như ascorbyl palmitate và magnesium ascorbyl phosphate thường có độ pH khoảng 6, do đó có thể ít gây kích ứng hơn cho da nhạy cảm.
Mặc dù trong quy trình chăm sóc da thông thường, kem dưỡng ẩm thường được sử dụng sau serum, nhưng da khô nếu không được dưỡng ẩm nhẹ trước khi thoa serum vitamin C có thể gây ra sạm da. Bởi vì da khô vốn đã thiếu ẩm và có hàng rào bảo vệ suy yếu. Nếu thoa trực tiếp serum vitamin C (nồng độ cao hoặc tính axit mạnh) có thể khiến da bị khô căng, dễ bị kích ứng hơn. Phản ứng này có thể kích hoạt quá trình tăng sắc tố sau viêm (PIH), khiến da sạm đi.
Nếu nhận thấy việc dùng vitamin C làm sạm da thì có thể do bạn không kết hợp chống nắng kỹ càng. Điều này do vitamin C khiến da bạn mỏng và nhạy cảm hơn với ánh nắng, khiến da dễ bị sạm. Nhưng nếu chống nắng cẩn thận, các chất chống oxy hóa sẽ giúp trung hòa gốc tự do, bảo vệ da tốt hơn, ngừa nám, sạm, lão hóa.
Mặc dù không phải là nguyên nhân trực tiếp gây sạm da trong mọi trường hợp, nhưng dùng vitamin C bị sạm da có thể vì vitamin C đã bị oxy hóa. Loại vitamin này sau khi bị oxy hóa sẽ chuyển dần thành màu nâu cánh gián khiến da trở nên sạm đen đi.
Nếu bạn muốn làm sáng da bằng vitamin C mà không gây sạm thì có thể lưu lại cách dùng vitamin C ngay sau đây:
Để tránh việc dùng vitamin C bị sạm da bạn nên lựa chọn sản phẩm có công thức phù hợp với nhu cầu của làn da. Vitamin C thường có nhiều dạng trên thị trường, phổ biến nhất là dẫn xuất axit L-ascorbic. Đây là một dạng vitamin C không ổn định nên dễ bị oxy hóa, không phù hợp với làn da nhạy cảm.
Vì vậy, nếu bạn có làn da nhạy cảm nên chọn vitamin C dẫn xuất ổn định độ pH từ 5 đến 7, gần với độ pH tự nhiên của da như magnesium ascorbyl phosphate (MAP); sodium ascorbyl phosphate; ethyl ascorbic acid; ascorbyl glucoside.
Các dẫn xuất vitamin C này có khả năng chống oxy hóa nhờ cơ chế phân hủy thành axit ascorbic sau khi đã thẩm thấu vào da. Môi trường bên trong da không có nước, không khí hoặc ánh sáng tự do, do đó ngăn chặn được quá trình oxy hóa thành phần.
Nhưng cần lưu ý rằng chưa có nghiên cứu nào cho thấy các dẫn xuất vitamin C này có khả năng kích thích sản sinh collagen như LAA và nó cũng ít phổ biến hơn LAA.
Ngoài ra, bạn cũng nên chọn các sản phẩm vitamin C có công thức kết hợp với các thành phần như tocopherol (vitamin E) và axit ferulic. Vì sự kết hợp này đã được chứng minh có khả năng ổn định công thức sản phẩm, bảo vệ sản phẩm trước ánh sáng mặt trời từ đó kéo dài thời gian sử dụng hữu ích.
Hoặc chọn các chế phẩm vitamin C có các thành phần làm dịu và phục hồi hàng rào bảo vệ da cũng được khuyến nghị nhằm giảm thiểu nguy cơ kích ứng.
Mặc dù là vitamin C thường được dung nạp tốt trên da, nhưng không có sản phẩm nào đảm bảo an toàn tuyệt đối cho tất cả mọi người. Để phòng ngừa nguy cơ kích ứng hoặc dị ứng, hãy thử nghiệm sản phẩm trên một vùng da nhỏ dễ che phủ như cẳng tay, thoa một lượng nhỏ sản phẩm và đợi 24 giờ. Nếu không xuất hiện bất kỳ dấu hiệu kích ứng nào như phát ban, mẩn đỏ hoặc nổi mề đay, bạn có thể yên tâm sử dụng cho da mặt. (4)
Tuân thủ các bước dùng vitamin C trong quy trình chăm sóc da như sau:
Bảo quản không đúng cách có thể làm giảm chất lượng vitamin C, dẫn đến tình trạng dùng vitamin C bị sạm da. Nên bảo quản vitamin C ở nơi mát, tối, tránh cả ánh sáng tự nhiên và nhân tạo. Hoặc bạn cũng có thể để trong tủ lạnh để kéo dài tuổi thọ do nhiệt độ thấp ổn định vitamin C. Sản phẩm nên giữ kín khí, để trong lọ tối màu để tránh oxy hóa làm giảm hiệu quả chống gốc tự do của vitamin C.
Khi dùng vitamin C làm sáng da bạn nên kết hợp dùng kem chống nắng đều đặn vì nó có tác dụng tăng cường bảo vệ da khỏi tác hại của tia UV. Nghiên cứu đã chỉ ra việc dùng kem chống nắng và vitamin C giúp tăng cường chống oxy hóa mạnh mẽ, giúp trung hòa các gốc tự do tia UV tạo ra, ngay cả khi chúng xuyên qua lớp kem chống nắng. Ngoài ra, vitamin C còn ức chế enzym tyrosinase, giúp giảm sản xuất melanin – chất gây ra các đốm đen và làm da không đều màu. (5)
Khi đã nắm rõ quy trình dùng vitamin C đúng cách, bạn cũng cần lưu ý cách dùng vitamin C để hạn chế gây sạm da:
Bên cạnh câu hỏi dùng vitamin C bị sạm da, cũng có nhiều thắc mắc xoay quanh việc dùng vitamin C sao cho đúng. Những giải đáp dưới đây có thể giúp ích cho bạn:
Cảm giác ngứa ran khi dùng vitamin C có thể là do độ pH của sản phẩm quá thấp hoặc nồng độ vitamin C trong huyết thanh quá cao. Nếu tình trạng ngứa ran kéo dài, bạn nên tham khảo ý kiến của bác sĩ da liễu để được tư vấn cụ thể hơn.
Tuỳ vào dạng vitamin C, bạn có thể sử dụng một hoặc hai lần mỗi ngày. Ngoài ra, tần suất dùng cũng tùy thuộc vào nhu cầu của da.
Thông thường, dùng serum vitamin C không gây ra tác dụng phụ. Tuy nhiên, nếu bạn có làn da nhạy cảm và dễ bị kích ứng thì nên hỏi ý kiến chuyên gia hoặc bác sĩ da liễu trước khi sử dụng để đảm bảo an toàn và hiệu quả.
Có thể dùng vitamin C vào ban đêm để tăng cường phục hồi da và tránh tác động của ánh sáng mặt trời. Quan trọng là dùng đúng cách và kết hợp kem chống nắng ban ngày.
Dùng vitamin C bị sạm da là một vấn đề mà nhiều người gặp phải. Mặc dù được biết đến là một sản phẩm dưỡng trắng nhưng nếu bạn không dùng đúng cách, che chắn, chống nắng kỹ càng thì có thể gặp phải tình trạng da sạm đen, xỉn màu. Vì vậy bạn nên nắm rõ cách dùng vitamin C đúng cách và lưu ý khi chăm sóc da để tận dụng tối đa lợi ích của vitamin C mà không lo gặp phải tình trạng dùng vitamin C làm sạm da.
