Loãng xương sau mãn kinh ảnh hưởng gì tới sức khỏe phụ nữ?

Loãng xương sau mãn kinh là một vấn đề toàn cầu ảnh hưởng đến hàng triệu phụ nữ trung niên. Căn bệnh mãn tính này tiến triển chậm nên thường không được phát hiện và can thiệp sớm làm tăng nguy cơ gãy xương, khuyết tật, suy giảm chất lượng sống khi về già. Cùng ECO Pharma tìm hiểu rõ hơn trong bài viết sau đây.

Loãng xương sau mãn kinh là gì?

Loãng xương sau mãn kinh được định nghĩa là tình trạng đặc trưng bởi sự mất xương đáng kể và tăng độ giòn của xương ở phụ nữ sau mãn kinh; đặc biệt là trong hai thập kỷ đầu tiên sau mãn kinh, chủ yếu do thiếu hụt estrogen.

Ở tình trạng này có sự giảm đáng kể khối lượng xương xốp (trabecular bone) và xương vỏ (cortical bone) làm tăng nguy cơ gãy xương, đặc biệt là các vị trí đốt sống lưng, đầu dưới xương quay và cổ xương đùi. (1)

Vì sao phụ nữ sau mãn kinh dễ bị loãng xương?

Loãng xương ở phụ nữ sau mãn kinh chủ yếu liên quan đến thiếu hụt estrogen do buồng trứng không còn hoạt động và lão hóa tự nhiên. Nhưng hơn 75% lượng xương bị mất trong 15 năm đầu sau mãn kinh là do thiếu hụt estrogen chứ không phải do lão hóa.

Trong 20 năm đầu sau khi buồng trứng ngừng tiết estrogen, loãng xương sau giai đoạn mãn kinh làm giảm 50% xương xốp và mất 30% xương vỏ. Xương cột sống đặc biệt dễ bị tổn thương vì phần xương xốp của các đốt sống hoạt động chuyển hóa rất mạnh và giảm đáng kể về lượng do thiếu hụt estrogen.

Về cơ chế, cả việc giảm sản xuất steroid sinh dục của buồng trứng và sự gia tăng sản xuất hormone kích thích nang trứng (FSH) do thiếu hụt estrogen đều góp phần vào sự mất xương sau mãn kinh. Tác dụng bảo vệ xương của estrogen chủ yếu liên quan đến khả năng ngăn chặn sự tiêu xương, mặc dù việc kích thích hình thành xương cũng có thể đóng vai trò góp phần.

Loãng xương sau mãn kinh nguy hiểm như thế nào?

Loãng xương sau giai đoạn mãn kinh góp phần dẫn đến tình trạng gãy xương. Nguy cơ gãy xương phụ thuộc vào hai yếu tố là khối lượng xương tối đa đạt được khi trưởng thành (khoảng 30 tuổi) và tốc độ mất xương sau đó. Tốc độ mất xương nhanh sau mãn kinh là yếu tố dự báo mạnh mẽ nguy cơ gãy xương tăng cao. Tác động bất lợi của khối lượng xương thấp trước mãn kinh và tốc độ mất xương nhanh sau mãn kinh là cộng gộp, và những người này có nguy cơ gãy xương cao nhất.

Gãy xương gây đau đớn kéo dài, suy giảm hoặc mất khả năng vận động, phải phụ thuộc vào người chăm sóc và thậm chí tàn phế. Những tình trạng này đều ảnh hưởng nhiều đến chất lượng cuộc sống và tuổi thọ. Một nghiên cứu về tỷ lệ gãy xương ở phụ nữ Hồng Kông đăng tải trên nền tảng cơ sở dữ liệu học thuật trực tuyến ScienceDirect năm 2021 cho thấy tỷ lệ tử vong sau gãy xương hông lên tới gần 20% trong năm đầu tiên.

Chữa loãng xương sau mãn kinh bằng cách nào?

Loãng xương là một bệnh mãn tính không thể chữa khỏi nhưng có thể kiểm soát bằng thuốc. Theo khuyến nghị của Hiệp hội Nội tiết Mỹ về hướng dẫn thực hành lâm sàng quản lý bệnh loãng xương, các thuốc được sử dụng điều trị gồm: (2)

• Ở phụ nữ mãn kinh có nguy cơ gãy xương cao, khuyến nghị điều trị ban đầu bằng bisphosphonate (alendronate, risedronate, zoledronic acid và ibandronate) hoặc denosumab như một phương pháp điều trị ban đầu thay thế, nhằm giảm nguy cơ gãy xương.
• Ở phụ nữ mãn kinh bị loãng xương có nguy cơ gãy xương rất cao, chẳng hạn như những người bị gãy xương sống nghiêm trọng hoặc nhiều đốt sống, khuyến nghị điều trị bằng teriparatide trong tối đa 2 năm để giảm nguy cơ gãy xương sống và gãy xương ngoài đốt sống.
• Ở phụ nữ mãn kinh bị loãng xương có nguy cơ gãy xương rất cao, chẳng hạn như những người bị loãng xương nặng (tức là chỉ số T thấp <−2,5 và bị gãy xương) hoặc bị gãy nhiều đốt sống, khuyến nghị điều trị bằng romosozumab trong tối đa một năm để giảm nguy cơ gãy xương đốt sống, xương hông và các loại gãy xương khác.

Các biện pháp phòng ngừa loãng xương sau mãn kinh

Nhiều nghiên cứu cho thấy liệu pháp hormone bắt đầu từ giai đoạn tiền mãn kinh giúp ngăn ngừa mất xương sau mãn kinh. Liệu pháp hormone bắt đầu ở bất kỳ độ tuổi nào ở phụ nữ sau mãn kinh đều có tiềm năng mang lại lợi ích, ít nhất là ngăn ngừa mất xương thêm. Tuy nhiên liệu pháp này chỉ được thực hiện khi có sự thăm khám và chỉ định cụ thể của bác sĩ.

Bên cạnh liệu pháp hormone theo chỉ định, phụ nữ nên thực hiện kết hợp thêm một số điều dưới đây để phòng ngừa loãng xương một cách hiệu quả hơn:

• Tập thể dục thường xuyên: Phụ nữ từ 19 đến 64 tuổi nên tập luyện ít nhất 2,5 tiếng đồng hồ mỗi tuần, áp dụng các hoạt động aerobic cường độ vừa phải như đạp xe hoặc đi bộ nhanh. Các bài tập kháng lực đặc biệt quan trọng trong việc cải thiện mật độ xương và giúp ngăn ngừa loãng xương. Bên cạnh các bài tập aerobic nên thực hiện các bài tập tăng cường cơ bắp từ 2 ngày trở lên mỗi tuần bằng cách tập luyện tất cả các nhóm cơ chính bao gồm chân, hông, lưng, bụng, ngực, cánh tay và vai.
• Chế độ ăn uống giàu canxi, vitamin D: Hai chất này rất quan trọng để duy trì sức khỏe xương. Liều lượng canxi khuyến nghị một ngày là 700mg từ các thực phẩm lành mạnh như rau lá xanh, đậu phụ, các sản phẩm từ sữa; trong khi liều lượng vitamin D một ngày là 10mcg từ các nguồn thực phẩm lành mạnh như các loại cá béo, thịt đỏ, gan, lòng đỏ trứng,…
• Bổ sung tinh chất hỗ trợ nội tiết tố nữ: Bộ đôi tinh chất Lepidium Meyenii và P.Leucotomos có tác dụng tăng cường hoạt động của hệ trục Não bộ – Tuyến yên – Buồng trứng giúp cân chỉnh bộ 3 nội tiết tố quan trọng là estrogen, progesterone, testosterone từ đó tác động tốt đến sự tạo xương và duy trì mật độ của xương. Và điều này có thể giúp giảm nguy cơ loãng xương cũng như nâng cao chất lượng sống sau mãn kinh.
• Hạn chế chất kích thích: Thuốc lá, rượu bia và caffein làm tăng nguy cơ loãng xương vì vậy cần tránh tiêu thụ; caffein nên hạn chế.

Tóm lại loãng xương sau mãn kinh là một tình trạng phổ biến, góp phần làm tăng nguy cơ gãy xương, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe, tuổi thọ và chất lượng sống. Mặc dù không thể chữa khỏi nhưng vận động, sinh hoạt, ăn uống khoa học, sử dụng thuốc sẽ giúp kiểm soát bệnh tiến triển và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm.