Hiện tượng nhồi máu cơ tim xuyên thành là sao?

Nhồi máu cơ tim xuyên thành là một thách thức khẩn cấp, đòi hỏi sự can thiệp tức thì và chính xác để cứu lấy mạng sống của người bệnh. Cùng ECO Pharma tìm hiểu một số vấn đề liên quan đến tình trạng này trong bài viết sau.

Nhồi máu cơ tim xuyên thành là gì?

Nhồi máu cơ tim xuyên thành là tình trạng một động mạch vành bị tắc nghẽn hoàn toàn, làm cắt đứt nguồn cung cấp máu cho tim, ảnh hưởng đến toàn bộ độ dày của cơ tim. Ngược lại nhồi máu cơ tim không xuyên thành là tình trạng không ảnh hưởng đến toàn bộ độ dày của cơ tim. Tình trạng này còn được gọi là nhồi máu cơ tim có đoạn ST chênh lên (STEMI). Bệnh khiến cơ tim hoại tử, không thể tự phục hồi hoặc tái tạo, gây nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng nếu không được sơ cứu đúng cách và cấp cứu kịp thời. (1)

Cơ chế bệnh sinh của nhồi máu cơ tim xuyên thành

Sự tắc nghẽn trong các động mạch cung cấp máu cho cơ tim là nguyên nhân gây ra hầu hết các cơn nhồi máu cơ tim. Thông thường tình trạng tắc nghẽn xảy ra do mảng bám (một chất béo tích tụ bên trong động mạch). Một cục máu đông có thể hình thành trên các mảng bám và nhanh chóng làm tắc nghẽn động mạch, làm gián đoạn dòng máu đến cơ tim. (2)

Các yếu tố nguy cơ của nhồi máu cơ tim xuyên thành bao gồm huyết áp cao, tăng lipid máu, hút thuốc lá và đái tháo đường. Tất cả đều góp phần vào sự phát triển của xơ vữa động mạch và làm tăng khả năng mất ổn định mảng bám. (3)

Phân loại nhồi máu cơ tim xuyên thành

Tình trạng này có thể phân loại giữa trên vị trí giải phẫu và những khác biệt trên điện tâm đồ, cụ thể dưới đây.

1. Theo vị trí giải phẫu

Có 3 nhánh động mạch vành cung cấp máu cho cơ tim. Tùy thuộc vào động mạch nào bị tắc nghẽn, tổn thương sẽ xảy ra ở các vùng khác nhau của cơ tim.

• Nhồi máu cơ tim ST chênh lên thành trước (STEMI): Loại STEMI này thường xảy ra khi tắc nghẽn xảy ra ở động mạch liên thất trước (LAD), động mạch lớn nhất cung cấp máu cho mặt trước của tim. Do LAD rất lớn và nuôi dưỡng rất nhiều cơ tim, một cơn nhồi máu cơ tim ảnh hưởng đến khu vực này sẽ có tác động tiêu cực lớn hơn nhiều.
• Nhồi máu cơ tim ST chênh lên thành dưới hoặc thành bên: Các loại nhồi máu cơ tim ST chênh lên này thường liên quan đến động mạch vành phải (RCA), cấp máu cho nửa dưới của tim hoặc động mạch vành trái (LCX) cấp máu cho thành bên của tim. RCA và LCX thường nhỏ hơn LAD và cung cấp ít máu cho cơ tim hơn, vì vậy các loại nhồi máu cơ tim ST chênh lên này ít nghiêm trọng hơn so với nhồi máu cơ tim ST chênh lên thành trước.

2. Theo biểu hiện điện tâm đồ

Trên điện tâm đồ, nhồi máu cơ tim xuyên thành được chẩn đoán khi có đoạn ST mới và kéo dài ở ít nhất hai chuyển đạo liền kề có độ cao ≥1mm ở tất cả các chuyển đạo ngoại trừ V2-V3 với các điểm cắt sau:

• ≥2,5 mm ở nam giới <40.
• ≥2 mm ở nam giới >40.
•  ≥ 1,5 mm ở phụ nữ bất kể tuổi tác.

1mm = 1 hình vuông nhỏ (trong dải ECG tiêu chuẩn).

Biểu hiện nhận biết nhồi máu cơ tim xuyên thành

Các triệu chứng có thể khác nhau tùy từng người, dưới đây là một số triệu chứng có thể xuất hiện: (4)

• Đau quanh bả vai, cánh tay, ngực, hàm hoặc bụng trên.
• Đau hoặc cảm thấy áp lực xung quanh vùng ngực, còn được gọi là đau thắt ngực.
• Đổ mồ hôi hoặc cảm thấy khó thở.
• Cảm giác khó chịu hoặc căng cứng ở cổ hoặc cánh tay.
• Khó tiêu, khó chịu ở dạ dày và ngực.
• Ợ nóng, có vị chua trong miệng và khó chịu ở ngực trên.
• Buồn nôn và nôn.
• Mệt mỏi hoặc kiệt sức đột ngột.
• Chóng mặt.
• Nhịp tim tăng hoặc không đều.

Riêng đối với phụ nữ, nhóm đối tượng này ít khi bị đau ở giữa ngực hoặc cảm giác khó chịu giống như khó tiêu.

Cơn nhồi máu cơ tim xuyên thành để lại hậu quả gì?

Đây là loại nhồi máu cơ tim nguy hiểm nhất. Tỷ lệ tử vong do loại nhồi máu cơ tim này khác nhau tùy thuộc vào vị trí tắc nghẽn cũng như các yếu tố khác như tuổi tác, giới tính, yếu tố nguy cơ và tiền sử bệnh. Nhìn chung tỷ lệ tử vong trong 30 ngày dao động từ 2,5% đến 10%. Tỷ lệ tử vong có thể tăng lên khoảng 38% nếu người bệnh gặp biến chứng như ngừng tim đột ngột trước khi đến bệnh viện.

Tiên lượng cũng phụ thuộc rất nhiều vào thời gian cấp cứu. Các yếu tố khác làm tăng nguy cơ tử vong bao gồm:

• Một cơn nhồi máu cơ tim trước đó.
• Huyết áp cao.
• Cholesterol cao.
• Bệnh tiểu đường.
• Suy tim.
• Hút thuốc.

Ngoài ra người càng lớn tuổi thì nguy cơ tử vong do bệnh lý này càng cao. Nghiên cứu cho thấy những người từ 80 tuổi trở lên có tỷ lệ tử vong do STEMI là 45,9%. Trong trường hợp cơ tim bị tổn thương quá nhiều có thể dẫn đến một trạng thái gọi là sốc tim thường gây tử vong. Bên cạnh đó thiếu máu cục bộ cơ tim cũng có khả năng gây ra nhịp tim nguy hiểm (nhịp nhanh thất hoặc rung thất), có khả năng khiến người bệnh ngừng tim và đột tử.

Nhồi máu cơ tim xuyên thành khác gì với không xuyên thành?

Sự khác biệt cơ bản của hai tình trạng này đó chính là:

• Xuyên thành: Nhồi máu xuyên thành (STEMI) ảnh hưởng toàn bộ chiều dày của cơ tim, đặc trưng bởi sóng Q bất thường trên điện tâm đồ. Tình trạng này thường nghiêm trọng hơn do hoại tử cơ tim lớn hơn và sâu hơn.
• Không xuyên thành (NSTEMI, nhồi máu dưới nội mạc): Nhồi máu không xuyên thành không lan rộng qua thành thất, chỉ gây ra những bất thường ở đoạn ST và sóng T (ST-T). Mặc dù ít nghiêm trọng hơn STEMI về mặt tổn thương ban đầu nhưng vẫn là tình trạng cấp cứu nguy hiểm.

Do không thể xác định chính xác được độ sâu hoại tử của vùng nhồi máu cơ tim, các trường hợp nhồi máu thường được phân loại là STEMI hoặc NSTEMI theo sự có mặt hoặc không có độ cao của đoạn ST chênh lên hoặc sóng Q trên điện tâm đồ. Ngoài ra cả hai loại nhồi máu cơ tim này đều có thể hoặc không thể tạo ra sóng Q trên ECG (Q wave MI, non-Q wave MI).

Nhìn chung mặc dù “không xuyên thành” và “xuyên thành” là các thuật ngữ hình thái được sử dụng rộng rãi để phân biệt bệnh nhân nhồi máu cơ tim nhưng vẫn còn nhiều tranh cãi về ý nghĩa của chúng liên quan đến diễn biến lâm sàng. Ngoài ra cần lưu ý rằng dù khác biệt thế nào thì bất kỳ cơn nhồi máu cơ tim nào cũng là một trường hợp cấp cứu y tế đe dọa tính mạng và cần được chăm sóc ngay lập tức.

Hướng dẫn cách khắc phục nhồi máu cơ tim xuyên thành

Bác sĩ cần thực hiện can thiệp mạch vành qua da (PCI) để tái tưới máu cho tim và chỉ định dùng thêm một số loại thuốc cần thiết, cụ thể sau đây:

1. Dùng thuốc điều trị

Trong hầu hết các trường hợp, một số loại thuốc được sử dụng sớm trong quá trình điều trị nhồi máu cơ tim. Chúng bao gồm:

• Thuốc chẹn beta: Thuốc này làm chậm nhịp tim, giảm nhu cầu oxy cơ tim. Tác dụng này giúp cơ tim xử lý tình trạng thiếu máu, ngăn ngừa nhịp tim bất thường và giảm tổn thương tim.
• Statin: Những loại thuốc này làm giảm nồng độ cholesterol trong máu bằng cách ngăn chặn sản xuất cholesterol ở gan. Điều này rất quan trọng vì cholesterol (đặc biệt là ở mức cao) chính là tác nhân hình thành mảng xơ vữa có thể gây tắc nghẽn động mạch.
• Nitroglycerin: Thuốc này rất hiệu quả trong việc giãn mạch máu. Đó là lý do tại sao nó rất hiệu quả trong việc giảm đau ngực do tắc nghẽn mạch máu.
• Aspirin và thuốc chống kết tập tiểu cầu: Những loại thuốc này giúp giảm sự hình thành cục máu đông trên mảng bám trong động mạch và trên bề mặt kim loại của stent nếu đặt stent trong quá trình can thiệp động mạch vành qua da (PCI).
• Thuốc chống đông máu: Những loại thuốc này cũng ảnh hưởng đến quá trình đông máu nhưng theo cách hơi khác so với thuốc chống tiểu cầu và aspirin.
• Thuốc giảm đau: Khi cơn đau ngực nghiêm trọng, morphin hoặc các loại thuốc giảm đau mạnh khác có thể giúp ích.

2. Can thiệp tim mạch

Bác sĩ sẽ thực hiện can thiệp mạch vành qua da (PCI) bằng cách đưa một thiết bị dạng ống thông vào mạch máu chính (thường ở cổ tay hoặc gần đùi trên) sau đó luồn ống thông lên tim. Thuốc cản quang sẽ được tiêm vào động mạch để xác định vị trí tắc nghẽn và có thể bơm phồng một quả bóng ở đầu ống thông để thông tắc. Trong quá trình PCI, việc đặt stent nhồi máu cơ tim cũng có thể được thực hiện. Stent sẽ giúp giữ động mạch mở và ngăn ngừa tình trạng tắc nghẽn xảy ra. Việc tái tưới máu kịp thời thông qua can thiệp mạch vành qua da trong vòng 120 phút có thể làm giảm tỷ lệ tử vong từ 9% xuống 7%.

Bên cạnh đó sự tắc nghẽn nghiêm trọng ở động mạch tim có thể cần phẫu thuật bắc cầu động mạch vành (CABG). Trong thủ thuật này bác sĩ phẫu thuật sẽ lấy một mạch máu từ một vị trí khác trong cơ thể và sử dụng nó để bắc cầu qua chỗ tắc nghẽn.

Làm sao để ngăn ngừa nhồi máu cơ tim xuyên thành?

Để phòng ngừa nhồi máu cơ tim xuyên thành, bạn cần thực hiện kết hợp những điều sau để cải thiện sức khỏe tim mạch của mình.

• Tránh chất kích thích: Hút thuốc làm tăng tốc độ lão hóa của cơ thể, bao gồm cả cơ tim và động mạch. Sử dụng thuốc lá làm cứng mạch máu, tăng nhịp tim và huyết áp, gây thêm áp lực lên tim. Rượu bia cũng là một chất kích thích phổ biến khác ảnh hưởng xấu đến tim mạch, góp phần gây ra tình trạng bệnh lý trên.
• Giảm stress: Mặc dù căng thẳng không trực tiếp gây ra nhồi máu cơ tim nhưng đây là một yếu tố nguy cơ gây ra bệnh tim. Stress làm tăng tình trạng viêm trong cơ thể có thể góp phần gây huyết áp cao và cholesterol xấu cao. Hơn nữa căng thẳng có thể góp phần gây ra các hành vi không lành mạnh, chẳng hạn như hút thuốc và ăn quá nhiều.
• Ăn uống khoa học: Nên bổ sung đa dạng các loại trái cây, rau củ quả, các loại cá béo vào chế độ ăn uống. Theo một nghiên cứu được công bố trên Tạp chí Hiệp hội Y khoa Mỹ (JAMA), nguy cơ mắc bệnh tim sẽ tăng lên nếu chế độ ăn thiếu các loại hạt, ngũ cốc nguyên hạt, trái cây, rau củ và axit béo omega-3 từ hải sản. Bạn cũng nên hạn chế thức ăn chứa chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa, thức ăn đóng hộp và các loại thức ăn nhanh. (5)
• Kiểm soát huyết áp: Nên đo huyết áp ít nhất 2 năm một lần nếu bạn chưa từng bị huyết áp cao và các yếu tố nguy cơ tim mạch khác. Nhưng nếu được chẩn đoán mắc bệnh huyết áp cao bạn nên đo huyết áp thường xuyên hơn.
• Kiểm tra cholesterol: Nên kiểm tra nồng độ cholesterol trong máu ít nhất 4 đến 6 năm một lần. Nếu đã được chẩn đoán mắc bệnh cholesterol cao hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh này, có thể cần kiểm tra cholesterol thường xuyên hơn. Nếu bạn bị cholesterol cao, việc sử dụng thuốc và thay đổi lối sống có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tim.
• Tập thể dục thường xuyên: Hoạt động thể chất có thể giúp bạn duy trì cân nặng hợp lý và giảm huyết áp, cholesterol và đường huyết. Đối với người lớn, nên tập thể dục cường độ vừa phải 2 giờ 30 phút mỗi tuần, chẳng hạn như đi bộ nhanh hoặc đạp xe. Trẻ em và thanh thiếu niên nên hoạt động thể chất 1 giờ mỗi ngày.
• Duy trì cân nặng khỏe mạnh: Những người thừa cân hoặc béo phì có nguy cơ mắc bệnh tim cao hơn. Cân nặng dư thừa có thể gây thêm áp lực lên tim và mạch máu. Để biết cân nặng của bạn có nằm trong mức bình thường hay không, bạn có thể tính chỉ số khối cơ thể (BMI).
• Dùng thuốc theo chỉ dẫn: Nếu bạn đang dùng thuốc điều trị cholesterol máu cao, huyết áp cao hoặc tiểu đường, hãy tuân thủ cẩn thận hướng dẫn của bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý ngừng dùng thuốc.

Bên cạnh đó, bạn nên bổ sung tinh chất thiên nhiên GDL-5, Red Yeast Rice, Apple Cider Vinegar,… giúp hỗ trợ điều hòa mỡ máu, giảm cholesterol xấu, tăng cholesterol tốt, hỗ trợ phòng ngừa xơ vữa động mạch và hình thành cục máu đông, hỗ trợ kiểm soát huyết áp, từ đó phòng ngừa các bệnh lý tim mạch hiệu quả.

Tóm lại nhồi máu cơ tim xuyên thành là một tình trạng nguy hiểm tính mạng và cần cấp cứu khẩn cấp. Điều quan trọng nhất là mỗi cá nhân cần nâng cao ý thức phòng ngừa thông qua lối sống lành mạnh, kiểm soát các yếu tố nguy cơ. Hơn thế nữa việc nhận biết sớm các triệu chứng cảnh báo và đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế kịp thời là chìa khóa vàng để cứu sống người bệnh và thay đổi tiên lượng tích cực hơn.