Tình trạng hẹp hoặc hở van tim nặng có thể dẫn đến suy tim, phù phổi, rối loạn nhịp tim,, đột quỵ và tử vong nếu không được điều trị hiệu quả. Khi van tim bị hỏng nặng không thể phục hồi, thay van tim là cần thiết để giúp tim hoạt động hiệu quả, ngăn ngừa các rủi ro tim mạch. Hãy cùng ECO Pharma tìm hiểu về phẫu thuật thay van tim trong bài viết sau.

Tim người có bốn van là van động mạch chủ, van hai lá, van động mạch phổi và van ba lá. Các van này giúp dẫn lưu dòng máu qua các buồng tim sau đó đổ về các cơ quan còn lại của cơ thể. Khi bị hẹp hoặc hở nặng, van tim sẽ không hoạt động đúng cách, gây ra các triệu chứng khó thở, phù chân, hồi hộp, đau thắt ngực, choáng váng hoặc ngất xỉu. Người bệnh không thể thực hiện các hoạt động hàng ngày, phải nhập viện liên tục và có khả năng tử vong do suy tim và các biến chứng liên quan.
Phẫu thuật thay van tim thường cần thiết khi van tim đã bị hỏng nặng không thể phục hồi. Thay van tim tiếng Anh là heart valve replacement – là một phẫu thuật thay thế van tim bị hỏng nặng bằng van tim nhân tạo (van tim cơ học, van tim sinh học) hoặc van tim tự thân.(1)
Phẫu thuật giúp làm giảm các triệu chứng khó chịu, nâng cao chất lượng sống, tuổi thọ và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm như rối loạn nhịp tim, suy tim có thể dẫn đến tử vong.(2)
Chỉ định thay van tim nhân tạo được đưa ra khi van tim bị tổn thương nghiêm trọng, điều trị bằng thuốc không còn hiệu quả. Chức năng tim suy giảm có thể gây ra các biến chứng đe doạ tính mạng.
Hỏng van tim nặng thường có biểu hiện rõ rệt bằng cách triệu chứng khó thở, da xanh xao, mệt mỏi, đau thắt ngực, rối loạn nhịp tim nghiêm trọng, hay bị choáng ngất.(3)
Ba loại van tim thường được sử dụng để thay thế van tim bị hỏng gồm có van tim cơ học, van tim sinh học và van tự thân. Bác sĩ sẽ dựa trên độ tuổi, tình trạng bệnh,… để tư vấn loại van phù hợp.
Van tim cơ học được làm từ một loại carbon hoặc titan đặc biệt và các vật liệu chắc chắn khác. Ưu điểm chính của loại van tim này là độ bền, thường sẽ tồn tại trong suốt quãng đời còn lại của người bệnh. Đó là lý do tại sao van tim cơ học được ưa chuộng ở những người trẻ tuổi.(4)
Tuy nhiên, nếu không tuân thủ dùng thuốc sau phẫu thuật, các cục máu đông có thể làm tắc van, ngăn van hoạt động bình thường, đe dọa tính mạng. Vì thế, người được thay thế loại van tim cơ học cần sử thuốc chống đông máu, thường là warfarin (coumadin) trong suốt quãng đời còn lại.

Van tim sinh học được chế tạo từ van tim lợn hoặc màng ngoài tim bò và được bảo quản bằng glutaraldehyde. Người được thay thế loại van tim này không cần dùng thuốc chống đông máu lâu dài, nhưng có thể xảy ra tình trạng suy yếu cấu trúc van, đặc biệt là ở những bệnh nhân trẻ tuổi. Vì nguy cơ phải thay lại van hoặc nguy cơ tử vong thường cao hơn nên loại van này thường phù hợp cho những người lớn tuổi.(5)
Tuy nhiên, đối với những người cao tuổi đang dùng warfarin để điều trị một vấn đề khác, chẳng hạn như rung nhĩ hoặc huyết khối tĩnh mạch sâu, van cơ học có thể phù hợp hơn.
Van tim tự thân sử dụng màng ngoài tim hoặc van tim của chính người bệnh để tái tạo van cần sửa chữa, loại van tim này có thời gian tồn tại gần như suốt đời. Đây là một bước tiến vượt bậc, mang đến nhiều ưu điểm trong điều trị van tim vì giúp cho người bệnh không cần sử dụng thuốc chống đông máu suốt đời sau phẫu thuật. Nó cũng làm giảm nguy cơ xuất huyết và nhiễm trùng do van nhân tạo, giảm chi phí điều trị do không cần mua van nhân tạo.
Phẫu thuật thay thế bằng van tim tự thân vì vậy phù hợp cho trẻ em trong giai đoạn phát triển, tuy nhiên đòi hỏi sự can thiệp chuyên sâu của chuyên gia đầu ngành có chuyên môn cao, giàu kinh nghiệm.
Thay van tim như thế nào? Hãy cùng ECO Pharma tìm hiểu một số phương pháp phẫu thuật thay thế van tim sau đây.
Phẫu thuật thay van tim mở truyền thống là phương pháp mổ tim hở qua xương ức, vào ngực. Đây là một ca phẫu thuật lớn có thể kéo dài hai giờ hoặc lâu hơn và quá trình phục hồi thường mất vài tuần.(6)
Nhưng hiện nay, phẫu thuật mổ mở thường ít được lựa chọn hơn, thay vào đó là các phương pháp tiên tiến ít xâm lấn, ít chảy máu, hạn chế tổn thương, rút ngắn thời gian phục hồi. Chẳng hạn như mổ thay van ít xâm lấn và thay van động mạch chủ qua da.
Hiện nay, hai phương pháp này đang được Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh áp dụng trong điều trị hở van tim, hẹp van tim. Các cuộc phẫu thuật được đảm nhiệm bởi ekip bác sĩ can thiệp tim – lồng ngực tay nghề cao, là các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực phẫu thuật tim ở Việt Nam. Người bệnh được phẫu thuật trong phòng can thiệp Hybrid hiện đại, kết hợp với những trang thiết bị tiên tiến giúp bác sĩ thao tác thuận lợi, chính xác, nhanh chóng, mang đến hiệu quả điều trị tốt, ít xâm lấn, mau phục hồi.
Được thực hiện từ giữa những năm 1990, phẫu thuật van tim ít xâm lấn tránh được việc cắt xương ức hoàn toàn, giúp giảm chấn thương và đau trong giai đoạn hậu phẫu. Bên cạnh đó, phương pháp này cũng có những ưu điểm khác như giảm mất máu, giảm nguy cơ nhiễm trùng, rút ngắn thời gian phục hồi, ít gây mất thẩm mỹ (vết sẹo) trên da,…(7)
Thay van động mạch chủ qua da (thay van động mạch chủ qua thông tim – TAVI) là kỹ thuật xâm lấn tối thiểu, nhẹ nhàng, hiệu quả và nhiều ưu điểm. Đây cũng được xem là xu hướng tiên tiến nhất trong điều trị thay van động mạch chủ.(8)
Bác sĩ dùng một ống thông luồn từ đùi theo đường mạch máu đến van động mạch chủ bị hẹp. Van nhân tạo được đẩy ra khỏi ống thông bung ra và hoạt động thay thế van tim đã hỏng. Ca thay van động mạch chủ qua da đầu tiên được thực hiện vào ngày 16 tháng 4 năm 2002 bởi bác sĩ người Pháp là Alain Cribier.(9)

Quy trình mổ thay van tim được thực hiện như thế nào? Nhìn chung, quy trình thay van tim được thực hiện qua các bước sau.(10)
Nếu có hút thuốc, người bệnh phải ngừng hút ít nhất hai tuần trước khi phẫu thuật. Hút thuốc có thể gây ra tình trạng đông máu và các vấn đề về hô hấp.
Hầu hết người bệnh được đưa vào viện một ngày trước khi phẫu thuật. Trong buổi thăm khám, bác sĩ sẽ giải thích về các rủi ro và lợi ích của phương pháp điều trị và yêu cầu ký vào mẫu đơn đồng ý phẫu thuật. Sau đó một loạt các xét nghiệm sẽ được thực hiện như:
Người bệnh cần thông báo cho bác sĩ về tất cả các vấn đề sức khỏe và thuốc đang sử dụng. Chẳng hạn như:
Đêm trước ngày phẫu thuật, người bệnh được yêu cầu tắm để khử trùng da bằng dung dịch khử trùng chuyên dụng, cắt lông ngực và không ăn hoặc uống sau nửa đêm để giảm nguy cơ nôn mửa khi bất tỉnh.
Bác sĩ sẽ thực hiện gây mê toàn thân để người bệnh ngủ trong suốt quá trình phẫu thuật. Đối với kỹ thuật mổ hở truyền thống, sau khi tiến hành ngừng tim bệnh nhân, máy tim phổi sẽ được thay thế để tiếp quản hoạt động bơm máu của tim trong lúc tim tạm ngừng hoạt động.
Đối với các phẫu thuật ít xâm lấn, không cần làm ngừng tim và sử dụng máy tim phổi nhân tạo. Thời gian nằm viện cũng sẽ được rút ngắn và quá trình phục hồi cũng sẽ nhanh hơn so với phẫu thuật tim hở thông thường.

Sau khi xuất viện về về nhà, người bệnh tiếp tục chăm sóc và theo dõi vết thương. Thông thường, sau 10 ngày có thể cắt chỉ. Trong thời gian chờ lành thương, nếu thấy xuất hiện các triệu chứng sau đây cần phải đến bệnh viện thăm khám ngay.
Ngoài ra, bạn cần uống thuốc, ăn uống, sinh hoạt theo hướng dẫn của bác sĩ.
Bất kỳ cuộc phẫu thuật nào cũng tiềm ẩn những rủi ro, mổ thay van tim không ngoại lệ. Đây là phẫu thuật ở cơ quan sinh tồn quan trọng bậc nhất của cơ thể. Vì thế, lựa chọn được các cơ sở y tế uy tín, cơ sở vật chất hiện đại, bác sĩ chuyên môn cao là các yếu tố quan trọng giúp giảm thiểu các rủi ro trong cuộc mổ.
Một số rủi ro có thể xảy ra ngay trong cuộc mổ hoặc sau phẫu thuật thay van tim. Chẳng hạn như:(11)
Rủi ro trong cuộc mổ:
Rủi ro sau phẫu thuật:
Xem thêm: 10 biến chứng sau thay van tim có thể xảy ra, nên thận trọng.
Sau phẫu thuật, người bệnh cần có chế độ ăn uống, sinh hoạt, vận động hợp lý, uống thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ để phục hồi tốt.
Tại bệnh viện, người bệnh cần tuân thủ chế độ ăn uống, vận động, chăm sóc vết thương và dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.
Người bệnh thường sẽ được chuyển từ việc ăn qua ống thông qua đường tiêu hóa trở lại ăn thức ăn bình thường. Nên cho ăn dặm nhẹ với thức ăn mềm như cháo, súp. Ưu tiên rau xanh, trái cây tươi, thực phẩm chứa omega-3 (cá hồi, cá thu), protein (thịt gà, cá, đậu phụ).
Tránh cho người bệnh ăn thực phẩm nhiều muối để không làm tăng huyết áp. Các thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa và cholesterol cao như thịt mỡ, bơ và thực phẩm chế biến sẵn cũng cần tránh. Người bệnh cũng không nên uống trà, cà phê vì caffeine có thể làm tăng nhịp tim, gây ảnh hưởng không tốt sau khi thay van tim. Bên cạnh đó, không được tiêu thụ vitamin K vượt mức cho phép sau phẫu thuật thay van, vì điều này sẽ tăng nguy cơ hình thành cục máu đông trong tim. Các thực phẩm như cải bó xôi, cải xoăn, bông cải xanh, cần tây, dưa chuột, xà lách chứa nhiều loại vitamin này, cần tránh ăn trong thời gian tim chưa phục hồi.
Sau phẫu thuật, người bệnh nên nằm ở tư thế thoải mái, vận động tay nhẹ nhàng. Nếu đau nhiều, bác sĩ có thể cho dùng thuốc giảm đau, cơn đau thường hiếm khi kéo dài quá 3 ngày.
Bác sĩ sẽ hướng dẫn tập thở sâu và tập ho để giúp người bệnh hồi phục nhanh hơn. Ho làm giảm tình trạng ứ đọng ở phổi, từ đó giảm nguy cơ viêm phổi và sốt. Nên thường xuyên thay đổi tư thế nằm, trở mình cũng giúp quá trình hồi phục tốt hơn.
Thông thường sau mổ 2 ngày, người bệnh có thể ngồi dậy hoặc đi bộ xung quanh phòng. Sau đó, có thể cho bệnh nhân đi bộ những quãng ngắn ngoài hành lang, dần dần tập đi bộ nhiều hơn để chuẩn bị về nhà.
Sau phẫu thuật thay van tim, người bệnh cần dùng thuốc chống đông máu để phòng ngừa hình thành huyết khối do van tim nhân tạo. Các thuốc chống đông cần được theo dõi đều đặn bằng xét nghiệm thời gian prothrombin. Cần tuân theo chỉ định của bác sĩ. Tuyệt đối không được uống thêm thuốc, tăng hoặc giảm liều mà chưa được sự đồng ý của bác sĩ.
Ngay sau phẫu thuật, vết mổ sẽ được băng vừa phải, thoáng khí. Điều này giúp cho vết thương nhanh khô và liền da. Sau vài ngày, người bệnh có thể tắm bằng xà phòng. Vết mổ cần được giữ sạch sẽ và khô ráo để tránh nhiễm trùng. Chỉ khâu vết mổ có thể được cắt sau phẫu thuật 1 tuần.
Khi đã xuất viện, người bệnh cần tiếp tục thực hiện theo những hướng dẫn của bác sĩ về chế độ ăn uống, vận động đúng cách, sinh hoạt lành mạnh, dùng thuốc theo hướng dẫn và tái khám định kỳ theo lịch hẹn.
Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA) khuyến khích người bệnh ăn uống càng sớm càng tốt sau phẫu thuật thay van. Nên tiêu thụ nhiều loại thực phẩm lành mạnh trong quá trình hồi phục để thúc đẩy sự phát triển và sửa chữa tế bào. Theo hướng dẫn chế độ ăn uống năm 2021 của AHA để cải thiện sức khỏe tim mạch, các loại thực phẩm sau đây mang đến lợi ích:(12)
Ngoài ra, AHA khuyên người bệnh nên tránh các loại thực phẩm và đồ uống sau đây vì chúng có thể gây nguy cơ cho sức khỏe tim mạch:
Người bệnh cần thực hiện lối sống lành mạnh cho tim, bao gồm chế độ ăn uống cân bằng, tập thể dục thường xuyên và kiểm soát căng thẳng, có thể góp phần thúc đẩy hồi phục nhanh chóng và duy trì sức khỏe lâu dài sau phẫu thuật van tim. Hoạt động thể chất là yếu tố quan trọng trong kế hoạch phục hồi sau phẫu thuật.
Sau đây là một số hướng dẫn chung về việc tập thể dục sau khi thay van tim:

Sau khi thay van tim, bác sĩ sẽ chỉ định một số loại thuốc để hỗ trợ quá trình chữa lành và duy trì sức khỏe tim mạch. Chúng bao gồm:
Việc tái khám theo lịch hẹn của bác sĩ cần thiết để theo dõi quá trình lành thương và phục hồi sức khỏe. Thông thường người bệnh sẽ tái khám lần đầu sau xuất viện khoảng một tuần, sau đó là 3 tuần.
Sau đó tiếp tục quay lại bệnh viện định kỳ theo dặn dò của bác sĩ để được đánh giá
hiệu quả của thuốc và thực hiện bất kỳ điều chỉnh cần thiết nào.
Sau đây là một số thắc mắc thường gặp ở người thực hiện phẫu thuật thay thế van tim.
Hầu hết các cuộc phẫu thuật thay van đều thành công. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể cần phải thay van một lần nữa trong tương lai. Theo một nghiên cứu năm 2019 trên 324 người phẫu thuật thay van hai lá, tỷ lệ thành công của các cuộc mổ lần lượt là:(14)
Thời gian sống sau khi phẫu thuật thay van tùy thuộc vào nhiều yếu tố như độ tuổi, sức khỏe tổng thể, tình trạng chức năng tim hiện tại, lối sống sau phẫu thuật,…(15)
Bảng tỷ lệ sống sót theo từng loại van trong phẫu thuật thay van tim:
| Phẫu thuật thay van tim | Tỷ lệ sống sót sau 5 năm | Tỷ lệ sống sót sau 10 năm |
| Phẫu thuật thay van động mạch chủ | 94% | 84% |
| Phẫu thuật thay van hai lá | 64% | 37% |
| Phẫu thuật thay van động mạch phổi | 96% | 93% |
| Phẫu thuật thay van ba lá | 79% | 49% |
Phụ nữ thay van tim hoàn toàn có thể mang thai tự nhiên nếu loại van được chọn là van tự thân hoặc van tim sinh học. Trường hợp dùng van cơ học vẫn có thể mang thai và sinh con an toàn dưới sự theo dõi sát sao của bác sĩ chuyên khoa tim mạch và sản phụ khoa, đặc biệt là vấn đề chuyển đổi thuốc chống đông.
Hoạt động tình dục thường được phép tiếp tục sau 4 – 6 tuần sau phẫu thuật thay van tim, tùy thuộc vào tiến trình hồi phục của từng người. Tư thế quan hệ đối với người đã thay thế van tim cũng rất quan trọng vì xương ức bị ảnh hưởng lúc mổ, sự thay đổi tư thế sao cho thích hợp là rất cần thiết để tránh tổn thương xương ức hoặc gây đau vết mổ.
Ngoài ra, khi ở trạng thái hưng phấn, nhịp tim và huyết áp sẽ tăng lên, vì thế người bệnh cần kiểm soát tốt cảm xúc trong lúc quan hệ.
Nếu người bệnh chưa chắc chắn về tình trạng sức khoẻ của mình, hãy đến bệnh viện thăm khám. Nghiệm pháp gắng sức đánh giá được sức khỏe tim mạch và thể chất, bác sĩ sẽ cho biết bạn đã có thể sẵn sàng cho hoạt động tình dục hay chưa.
Chi phí thay van tim sẽ khác nhau ở từng người. Điều này tùy thuộc vào nhiều yếu tố như:
Để biết chính xác thay thế van tim hết bao nhiêu tiền, bạn nên chọn đơn vị y tế uy tín, giàu kinh nghiệm về lĩnh vực phẫu thuật tim mạch. Sau khi thăm khám, bạn sẽ được tư vấn cụ thể.

Người bệnh và người thân nên tìm hiểu rõ, lựa chọn bệnh viện uy tín, đội ngũ bác sĩ chuyên khoa tay nghề cao, cơ sở vật chất hiện đại, đảm bảo đầy đủ điều kiện cho ca phẫu thuật thay thế van tim đạt được kết quả tốt nhất. Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là nơi khám chữa bệnh được nhiều người tin tưởng lựa chọn hiện nay nhờ vào:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Hy vọng rằng bài viết này đã cung cấp cho bạn những thông tin hữu ích về quá trình phẫu thuật thay van tim. Nếu bạn hoặc người thân đang phải đối mặt với các vấn đề về van tim, hãy tìm kiếm sự tư vấn từ các chuyên gia y tế để được đánh giá và tư vấn cụ thể. Sau phẫu thuật bạn nên duy trì chế độ ăn uống khoa học, tập luyện đúng cách, nghỉ ngơi hợp lý. Tinh chất Policosanol (GDL-5), Gynostemma, Red Yeast Rice, Apple Cider Vinegar,… đã được chứng minh giảm cholesterol xấu, ngăn ngừa xơ vữa động mạch, cục máu đông, hỗ trợ kiểm soát tim mạch và huyết áp hiệu quả, bạn có thể hỏi bác sĩ để bổ sung.