Bên cạnh thuốc tây, thay đổi lối sống và chế độ dinh dưỡng khoa học theo y tế, một số loại thuốc nam chữa bệnh gan cổ truyền cũng được dùng để hạ men gan cao. Tám cây thuốc nam trị men gan cao sau đây được cho là an toàn và có thể mang đến hiệu quả cùng ECO Pharma tìm hiểu.
Khi các xét nghiệm cho thấy mức ALT và AST tăng nhẹ, bệnh ít nghiêm trọng, chưa đến mức cần điều trị y tế, sử dụng một số cây thuốc nam để hạ men gan có thể giúp ích nhưng không phải bác sĩ nào cũng chấp thuận. Một số bác sĩ có thể cho phép kết hợp thuốc nam hạ men gan song song với các phương pháp điều trị chính thống nhưng cần theo dõi chặt chẽ.
Hạ men gan bằng cây thuốc nam – một dạng điều trị bằng thảo dược có thể giúp hỗ trợ phục hồi chức năng gan sau khi sử dụng rượu bia, tiếp xúc với các hóa chất độc hại, hoặc có tác dụng kháng sinh. Tác dụng này đến từ khả năng chống oxy hóa mạnh của một số hoạt chất của chúng.
Nhiều loại cây thuốc nam đã được sử dụng trong phòng ngừa hoặc chữa bệnh gan ở nước ta hàng trăm năm qua. Nhưng những cây thảo dược được biết đến nhiều nhất là:
Men gan cao uống cây gì? Cây chó đẻ hay còn gọi là diệp hạ châu, chúng mọc hoang trên khắp nước ta, có tên khoa học Phyllanthus urinaria L. thuộc họ thầu dầu Euphorbiaceae. Theo cổ truyền, cây chó đẻ răng cưa vị đắng, tính mát, tác dụng chính là thanh nhiệt giải độc, lợi tiểu, tiêu viêm, trừ thấp, tán ứ, thông huyết mạch.
Nghiên cứu cho thấy dược liệu này chứa các thành phần hoạt chất như flavonoid, alkaloid phyllanthin và các hợp chất hypophyllanthin, niranthin, phylteralin. Những hợp chất này có khả năng ức chế sự nhân lên của virus viêm gan B, bảo vệ tế bào gan khỏi tổn thương, giải độc, bảo vệ gan, kích thích tiêu hóa, điều trị gan nhiễm mỡ.
Bài thuốc hạ men gan từ cây chó đẻ:
Atiso có tên khoa học là Cynara scolymus, được sử dụng ở dạng tươi, khô, làm trà, nấu cao và dùng nhiều trong các bài thuốc nam. Theo cổ truyền, atiso vị ngọt, hơi đắng, tính mát, tác dụng bổ thận, gan, mát gan, lợi mật, lọc máu và lợi tiểu thường dùng để chữa bệnh vàng da, giải độc gan, sỏi mật, nhiễm độc, tiêu khát, thống phong, thấp khớp.
Các nghiên cứu dược lý đã phát hiện ra một số hoạt chất của atiso như cynarin, flavonoid, silymarin, axit chlorogenic có tác dụng tăng cường sản xuất và bài tiết mật, bảo vệ tế bào gan khỏi các tổn thương, kích thích quá trình thải độc. Một đánh giá có hệ thống về các thử nghiệm lâm sàng cho thấy atiso làm giảm men gan (ALT và AST). Atiso cũng đã được chứng minh là cải thiện mức lipid ở những người mắc bệnh gan liên quan đến chuyển hóa (MASLD). (1)
Bài thuốc hạ men gan từ atiso:
Theo cổ truyền, nghệ tính ôn, vị cay đắng, đi vào kinh can và tỳ để hành khí, phá ứ, chỉ huyết, tiêu viêm nhờ đó giúp cải thiện tình trạng ứ trệ tại gan, hỗ trợ tiêu viêm và cầm máu. Đồng thời, việc điều hòa khí huyết còn giúp giảm cảm giác đầy hơi, chướng bụng do chức năng gan suy giảm.
Y học hiện đại khám phá ra nhiều hơn tiềm năng của thảo dược này. Hoạt chất curcumin của nó có đặc tính chống oxy hóa, chống viêm, có thể ức chế các cytokine gây viêm, bảo vệ tế bào gan khỏi tổn thương do độc tố và các gốc tự do. Ngoài ra, chúng còn thúc đẩy quá trình thải độc, tái tạo tế bào gan, ngăn chặn hình thành xơ gan. Một số nghiên cứu cho thấy curcumin có thể làm giảm men gan, giảm mỡ gan, giảm xơ hóa gan, đặc biệt trong trường hợp gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD). (2)
Bài thuốc hạ men gan từ nghệ:
Men gan cao uống cây gì? Cây kế sữa đã được sử dụng hơn 2.000 năm trong các nền y học cổ truyền trên thế giới để điều trị các bệnh về ống mật và gan. Theo cổ truyền Việt nam, cây kế sữa vị đắng, tính hàn, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, lợi mật, làm mát gan. Cây thuốc nam này thường được dùng để giải nhiệt độc, vàng da, chướng bụng, mệt mỏi do bệnh gan.
Trong khoa học, cây kế sữa có pháp danh là Silymarin. Chiết xuất hạt của nó có dược tính, thường được dùng để hỗ trợ điều trị bệnh gan. Trong đó, các hoạt chất có giá trị nhất là silybin, silychristin và silydianin có đặc tính chống oxy hóa mạnh, thúc đẩy tái tạo tế bào gan và giảm viêm. Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc bổ sung silymarin có thể giúp ngăn ngừa sự tiến triển của bệnh gan, kéo dài tuổi thọ ở những người bị xơ gan do rượu và nâng cao chất lượng sống của người mắc bệnh gan. (3) Silymarin thậm chí có thể làm giảm số ca tử vong liên quan đến gan.
Cây kế sữa cũng đã cho thấy triển vọng như một phương pháp điều trị bổ sung cho bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa. Ví dụ như giảm nồng độ triglyceride.
Bài thuốc từ cây kế sữa:
Vị thuốc nam này vị ngọt, hơi đắng, tính bình, không độc, có tác dụng giải độc, giải nhiệt. Cổ nhân thường dùng chữa chứng nóng gan, bí tiểu và mụn nhọt.
Các nghiên cứu thực vật cho thấy rau má chứa các hợp chất triterpenoid như asiaticoside, madecassoside và axit asiatic. Những chất này có đặc tính chống oxy hóa, có thể bảo vệ tế bào gan khỏi tổn thương, ngăn ngừa và làm chậm quá trình xơ gan.
Bài thuốc hạ men gan từ rau má:
Men gan cao uống cây thuốc nam gì? Nhân trần vị hơi đắng, tính hơi hàn, quy vào bốn kinh tỳ, vị, can và đởm, tác dụng thanh nhiệt lợi thấp, lợi mật thoái hoàng. Y học cổ truyền Việt Nam dùng nhân trần đơn thuần hoặc phối hợp với một số vị thuốc nam để trị bệnh gan, rối loạn tiêu hóa, chán ăn và chứng vàng da.
Nghiên cứu cho thấy nhân trần chứa các hợp chất như coumarin, saponin, axit, phenolic, flavonoids, terpenoids có đặc tính kháng viêm, hỗ trợ quá trình thải độc gan diễn ra nhanh hơn, hạ men gan bằng cách ức chế phản ứng kích thích viêm. Ngoài ra, hợp chất chống oxy hóa trong nhân trần còn có tác dụng bảo vệ tế bào gan, phòng bệnh gan nhiễm mỡ và chống ung thư gan.
Bài thuốc hạ men gan từ nhân trần:
Cây thuốc nam này vị đắng, chát, hơi ngọt và tính mát quy vào kinh can, thận, có tác dụng thanh nhiệt, giải khát, lợi tiểu, tiêu thực. Trà xanh thường được dùng để chữa nóng gan, mụn nhọt và giải khát.
Các hợp chất polyphenol chính là epigallocatechin-3-gallate (EGCG) của trà xanh được các nhà khoa học đánh giá cao về khả năng hỗ trợ điều trị bệnh gan. EGCG là các chất chống oxy hóa mạnh, có thể ngăn ngừa sự tấn công của gốc tự do gây viêm gan, giảm tích tụ chất béo trong gan và cải thiện chức năng gan.
Một nghiên cứu kéo dài 12 tuần trên 80 người mắc bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD) nhận thấy những người dùng 500mg chiết xuất trà xanh hàng ngày có sự cải thiện đáng kể về các chỉ số AST, ALT và các dấu hiệu viêm so với nhóm dùng giả dược. Uống trà xanh cũng được chứng minh là có khả năng chống lại nhiều bệnh gan khác nhau, bao gồm ung thư gan, viêm gan, xơ gan, gan nhiễm mỡ và bệnh gan mãn tính.
Bài thuốc hạ men gan từ trà xanh:
Thuốc nam có thể tương tác với một số thuốc tây, vì thế dùng không đúng cách có thể gây ra tác dụng phụ không mong muốn hoặc làm giảm hiệu quả điều trị. Một số lưu ý hạ men gan bằng thảo dược sau đây cũng có thể áp dụng cho thuốc nam để tránh tác dụng phụ và tăng hiệu quả hỗ trợ điều trị:
Tất cả các bệnh lý về gan đều có thể gây ra men gan cao. Trong y học cổ truyền, chữa các bệnh về gan thì cần dựa theo học thuyết âm dương ngũ hành. Bệnh gan nào thuộc hành nào thì sẽ cần phải dùng các vị thuốc có hành tương ứng mới có hiệu quả. Chỉ có thầy thuốc cổ truyền giàu kinh nghiệm mới có thể bốc thuốc phù hợp được với loại bệnh gan của mỗi người. Do đó, người muốn chữa bằng thuốc nam cần tìm đến các cơ sở khám chữa bệnh cổ truyền uy tín để khám và bốc thuốc.
Thuốc nam được dùng dưới nhiều dạng khác nhau như sắc uống, hãm trà hoặc dưới dạng chiết xuất cô đặc (viên nén, viên nang). Mỗi dạng sẽ có liều lượng khuyến cáo khác nhau, người bệnh cần tuân thủ liều lượng, tránh dùng lại kê đơn của người khác.
Tuỳ vào mỗi bài thuốc sẽ có hướng dẫn cụ thể về thời điểm sử dụng tốt nhất. Có loại thì nên uống sau ăn nhưng có loại lại dùng trong bữa ăn hoặc trước bữa ăn. Hãy luôn ghi nhớ các dặn dò của thầy thuốc để đạt hiệu quả tốt.
Hiệu quả chữa men gan cao của các cây thuốc nam chưa được biết rõ. Chỉ biết rằng đã có các nghiên cứu về thuốc nam, chẳng hạn như những cây thuốc được giới thiệu trong bài viết này; cho thấy chúng chứa các hoạt chất có tiềm năng trong việc bảo vệ gan.
Hiện nay, một số bác sĩ có thể chấp thuận việc điều trị song song giữa y tế với thuốc cổ truyền theo nguyện vọng của bệnh nhân. Những người muốn điều trị bằng thuốc nam luôn cần có sự đồng ý của bác sĩ chuyên khoa và đảm bảo việc giám sát chặt chẽ để theo dõi hiệu quả cũng như phòng ngừa các tác dụng phụ có thể xảy ra.
Khi sử dụng thuốc nam trị men gan cao, người bệnh phải lưu ý một số điều sau đây:
Những cây thuốc nam trị men gan cao được giới thiệu trong bài viết này chỉ để tham khảo, không nên áp dụng mà không có tư vấn, hướng dẫn của bác sĩ và thầy thuốc. Nếu bạn ưa chuộng thảo dược, hãy thử bổ sung các tinh chất hỗ trợ gan như Wasabia Japonica và S. Marianum đã được nghiên cứu điều chế ở liều lượng tiêu chuẩn vì vậy chỉ cần dùng theo hướng dẫn sẽ không lo quá liều.
