Trầm cảm khi mang thai: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Khoảng 7% phụ nữ trầm cảm khi mang thai. Tỷ lệ này có thể cao hơn ở các nước thu nhập thấp và trung bình. Nhiều biểu hiện trầm cảm khi mang bầu rất giống các triệu chứng thai kỳ, khó nhận biết. Thai phụ cần làm gì khi trầm cảm thai kỳ xảy ra? Cùng ECO Pharma giải đáp vấn đề này trong bài viết dưới đây

Trầm cảm khi mang thai là tình trạng gì?

Trầm cảm khi mang thai là tình trạng người phụ nữ đang mang bầu mắc bệnh trầm cảm. Trầm cảm, một chứng rối loạn tâm trạng gây ra cảm giác buồn bã và mất hứng thú với cuộc sống. Đây là chứng rối loạn tâm trạng phổ biến nhất trong dân số nói chung. Tình trạng này xảy ra gấp đôi ở phụ nữ so với nam giới và đỉnh điểm của trầm cảm khởi phát trong độ tuổi sinh sản của phụ nữ. (1)

Trầm cảm khi mang bầu có nguy hiểm không?

Mẹ bầu trầm cảm là một tình trạng nguy hiểm, vì nó ảnh hưởng đến sức khỏe của cả mẹ và bé. Nếu không được điều trị, các triệu chứng của trầm cảm có thể trầm trọng hơn và kéo dài đến tận sau sinh.

1. Đối với thai phụ

Thai phụ bị trầm cảm, đặc biệt trong tam cá nguyệt thứ ba sẽ khó có thể tự chăm sóc bản thân như ăn uống không tốt, nghỉ ngơi không đủ, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe. Phụ nữ bị trầm cảm kéo dài không chỉ mất dần khả năng chăm sóc bản thân và gia đình mà các suy nghĩ tiêu cực có thể huỷ hoại sức khỏe tâm thần, thậm chí dẫn đến hành vi tự sát.

2. Đối với thai nhi

Thai phụ bị trầm cảm thường ít chú ý đến sức khỏe bản thân và thai nhi. Điều này có thể dẫn đến thai nhi bị sinh non hoặc phát triển kém. Xu hướng ít tương tác với con nhỏ ở những người mẹ này cũng làm cho khả năng phát triển về nhận thức, cảm xúc và khả năng giao tiếp của trẻ bị hạn chế. (2)

Tìm hiểu thêm: Trầm cảm khi mang thai 3 tháng đầu có nguy hiểm? Điều trị ra sao?

Nguyên nhân dẫn đến trầm cảm thai kỳ

Các chuyên gia vẫn chưa thực sự biết lí do vì sao một số người phụ nữ mắc trầm cảm khi mang thai. Tuy nhiên, người ta nhận thấy rằng có thể do một số tình trạng bệnh lý hoặc các yếu tố nguy cơ khiến khả năng mắc bệnh trầm cảm tăng cao hơn.

1. Áp lực tài chính, cuộc sống

Bà bầu bị trầm cảm có thể xuất phát từ nguyên nhân áp lực tài chính và cuộc sống trong lúc mang thai. Mang thai và sinh con có thể tốn kém và nhiều phụ nữ lo lắng về việc sẽ phải chi trả cho các chi phí y tế, chăm sóc trẻ nhỏ và các nhu cầu khác của em bé. Lo lắng về tiền bạc có thể góp phần dẫn đến căng thẳng, lo âu và trầm cảm. Một số phụ nữ phải nghỉ việc hoặc giảm giờ làm việc khi mang thai có thể dẫn đến mất thu nhập và tăng thêm căng thẳng tài chính.

2. Không có sự hỗ trợ

Người phụ nữ trở nên nhạy cảm và mệt mỏi hơn do những cơn nghén, cảm giác nặng nề khi mang thai. Trong giai đoạn này, phụ nữ mang thai thực sự cần được quan tâm và hỗ trợ nhiều hơn từ những người thân. Nếu chỉ một mình trải qua thai kỳ, họ có thể bị tổn thương tinh thần và suy nghĩ tiêu cực. Tình trạng này kéo dài có thể góp phần gây ra bệnh trầm cảm khi có thai. (3)

3. Có thể do di truyền

Di truyền là yếu tố có thể góp phần gây ra chứng trầm cảm khi mang thai. Những người phụ nữ có mẹ hoặc chị em gái đã từng bị trầm cảm khi mang bầu sẽ có nguy cơ mắc bệnh này cao hơn. Trong giai đoạn mang thai, những phụ nữ này nên được người thân trong gia đình quan tâm, san sẻ, hỗ trợ nhiều hơn.

4. Thay đổi hormone trong cơ thể

Khi mang thai, sự thay đổi hormone có thể ảnh hưởng đến các chất hóa học trong não và gây ra lo lắng và trầm cảm. Sự thay đổi hormone khiến mẹ bầu nhạy cảm hơn, cảm xúc và tâm trạng biến động mạnh mẽ hơn trước các vấn đề xung quanh cuộc sống bản thân. Điều này cũng có thể góp phần dẫn đến trầm cảm.

5. Rối loạn tuyến giáp

Nồng độ hormone dao động trong thai kỳ có thể ảnh hưởng đến hoạt động của tuyến giáp dẫn đến các tình trạng như cường giáp hoặc làm trầm trọng thêm các vấn đề về tuyến giáp hiện có. Mối tương quan giữa chức năng tuyến giáp và tình trạng tâm thần đã được công nhận từ lâu.

Có rất ít nghiên cứu tập trung vào trầm cảm trước khi sinh và cường giáp. Nhưng một nghiên cứu đã chứng minh mối liên quan giữa rối loạn chức năng tuyến giáp và trầm cảm trong thai kỳ: Phụ nữ bị trầm cảm vào cuối thai kỳ có nồng độ T4 tự do cao hơn đáng kể và có nồng độ TSH thấp hơn so với phụ nữ không bị trầm cảm.

6. Do mang thai ngoài ý muốn

Ngược lại với các cặp vợ chồng đang chờ đợi có con, phụ nữ mang thai ngoài ý muốn thường có suy nghĩ tiêu cực, gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe tâm thần và thể chất.

Việc phải mang thai ngoài kế hoạch khiến người mẹ luôn trong tình trạng lo lắng, e dè trước ánh nhìn và thái độ của mọi người xung quanh. Ngoài ra, do việc mang thai không được chuẩn bị trước, người phụ nữ phải gặp không ít những khó khăn trong cuộc sống như các rắc rối trong công việc, tài chính, cuộc sống thường ngày bị đảo lộn. Điều này gây ra mệt mỏi và căng thẳng có thể dẫn tới chứng trầm cảm.

Dấu hiệu trầm cảm khi mang thai thường gặp

Một số triệu chứng trầm cảm có biểu hiện tương tự như các triệu chứng của thai kỳ nên không dễ nhận biết như thay đổi giấc ngủ, thiếu năng lượng, thèm ăn và suy giảm ham muốn tình dục. Ngoài ra, các biểu hiện của trầm cảm khi mang thai cũng giống như những dấu hiệu xảy ra khi bị trầm cảm trong dân số nói chung.

Mặc dù vậy, những manh mối bổ sung có thể chỉ ra các triệu chứng thường gặp hơn của trầm cảm khi mang thai bao gồm:

• Lo lắng quá mức về đứa bé.
• Ý thức kém về giá trị bản thân, chẳng hạn như cảm thấy chưa xứng đáng về vai trò làm mẹ.
• Không còn cảm thấy niềm vui từ các hoạt động yêu thích trước đây.
• Không chăm sóc tốt bản thân trước khi sinh.
• Hút thuốc, uống rượu.
• Tăng cân do thay đổi chế độ ăn uống.
• Ý nghĩ tự sát.

Một số nghiên cứu cho thấy các giai đoạn trầm cảm xảy ra thường xuyên hơn trong tam cá nguyệt thứ nhất và thứ ba.

Cách điều trị trầm cảm khi mang thai như thế nào?

Có nhiều cách để điều trị trầm cảm khi mang thai như dùng thuốc, tâm lý trị liệu,… Điều quan trọng là người bệnh cần được điều trị sớm để giảm các tác động tiêu cực tới thai nhi và bản thân.

1. Thăm khám với bác sĩ

Nếu bạn đang gặp phải các triệu chứng trầm cảm khi mang thai, điều quan trọng là phải đi khám với bác sĩ để được tư vấn. Bác sĩ có thể giúp xác định xem bạn có bị trầm cảm hay không và xem xét các lựa chọn điều trị tốt nhất cho bạn. Các phương pháp điều trị có thể bao gồm liệu pháp tâm lý trị liệu, dùng thuốc hoặc kết hợp cả hai.

Xem thêm: Bài test trầm cảm khi mang thai

2. Tập thể dục nhẹ nhàng, thường xuyên

Tập thể dục khi mang thai mang lại nhiều lợi ích về thể chất và tinh thần. Trước khi tập thể dục, bạn hãy tham khảo ý kiến ​​​​của bác sĩ để biết được bài tập và tần suất tập phù hợp với bản thân. Việc tập thể dục khoa học trong thai kỳ mang đến những lợi ích như:

• Giảm nguy cơ lo lắng và trầm cảm.
• Cải thiện thể lực.
• Giảm đau lưng và vùng chậu.
• Giảm nguy cơ biến chứng thai kỳ như tiền sản giật và huyết áp thai kỳ.
• Ít biến chứng hơn khi sinh.
• Phục hồi nhanh hơn sau khi chuyển dạ.
• Kiểm soát cân nặng.
• Giảm stress.
• Cải thiện giấc ngủ và kiểm soát chứng mất ngủ.

3. Thực hiện liệu pháp tâm lý trị liệu

Tâm lý trị liệu thường được gọi là “liệu pháp trò chuyện”. Người bệnh và nhà trị liệu tâm lý sẽ cùng nhau trò chuyện trong phòng. Các nhà trị liệu tâm lý được đào tạo chính quy nhiều kỹ thuật khác nhau để giúp người bệnh thoát khỏi trầm cảm, giải quyết các vấn đề cá nhân và tạo ra những thay đổi tích cực trong cuộc sống.

4. Cần sự hỗ trợ từ gia đình, người thân

Sự hỗ trợ từ gia đình và người thân là điều vô cùng cần thiết trong quá trình giúp phụ nữ mang thai bị trầm cảm nhanh chóng khỏi bệnh.

• Cần được lắng nghe và thấu hiểu: Phụ nữ mang thai dễ bị tổn thương và cô lập nên  rất cần được gia đình quan tâm, luôn sẵn sàng lắng nghe và không phán xét.
• Cần được giúp đỡ trong các công việc hàng ngày: Trầm cảm có thể khiến phụ nữ mang thai cảm thấy kiệt sức và khó khăn trong việc hoàn thành các công việc hàng ngày. Sự giúp đỡ của gia đình trong việc nấu ăn, chợ búa, dọn dẹp nhà cửa, chăm sóc con cái sẽ làm giảm bớt gánh nặng, khiến người bệnh cảm thấy được chia sẻ nhiều hơn.
• Cần được khuyến khích tham gia các hoạt động thể chất và thư giãn: Tập thể dục và các hoạt động thư giãn như yoga hoặc thiền định có thể giúp cải thiện tâm trạng và giảm bớt căng thẳng cho phụ nữ mang thai bị trầm cảm. Gia đình nên đi dạo, tập yoga hoặc tham gia các lớp học tiền sản cùng phụ nữ mang thai để giúp người bệnh thư giãn.

5. Sử dụng thuốc điều trị

Các nghiên cứu cho thấy sử dụng thuốc là an toàn để điều trị trầm cảm khi có thai. Tuy nhiên, dùng thuốc có thể có nguy cơ rất nhỏ xảy ra dị tật bẩm sinh bao gồm các bất thường về tim và hộp sọ của thai nhi khi sử dụng thuốc chống trầm cảm SSRI, bao gồm fluoxetine (Prozac), paroxetine (Paxil) và sertraline (Zoloft) trong giai đoạn đầu của thai kỳ. Nhưng hãy nhớ rằng không điều trị trầm cảm có thể nguy hiểm hơn dùng thuốc.

Xem thêm: Tác hại uống thuốc trầm cảm khi mang thai

Phòng ngừa bệnh trầm cảm khi mang thai ra sao?

Ăn uống lành lành mạnh, tập thể dục khoa học, giữ tâm lý thoải mái,… là những cách hiệu quả để ngăn ngừa trầm cảm khi có thai.

1. Ăn uống lành mạnh

Việc ăn uống lành mạnh để tăng cường sức khỏe có tác động tích cực đến sức khỏe tâm thần của phụ nữ mang thai. Những thực phẩm sau đây có lợi cho sức khỏe của mẹ và bé:

• Rau củ: Cà rốt, khoai lang, bí ngô, cải bó xôi, cà chua,… là nguồn cung cấp vitamin A và kali dồi dào.
• Trái cây: Xoài, mận, chuối, cam và bưởi cũng là những thực phẩm chứa kali.
• Sữa: Sữa chua không béo hoặc ít béo, sữa đậu nành chứa nhiều canxi, kali, vitamin A và D.
• Ngũ cốc: Đây là nguồn cung cấp sắt và axit folic.

Ngoài ra, phụ nữ có thai cũng cần ăn các loại đậu, thịt bò nạc, thịt lợn, cá hồi, cá trích, cá mòi,… để bổ sung protein cho cơ thể.

2. Tập thể dục đều đặn

Bạn nên tập các bài tập nhẹ nhàng như đi bộ, tập thở khoảng 30 phút trong hầu hết các ngày trong tuần; Cần tránh các hoạt động mạnh như chạy nhảy, đạp xe, hoặc các động tác yoga gây áp lực lên vùng bụng và vùng chậu như gập người, xoạc chân…

3. Giữ tâm lý thoải mái, tránh stress

Giữ tâm lý thoải mái giúp giảm nguy cơ mắc trầm cảm ở phụ nữ mang thai. Một số hoạt động có lợi cho việc thư giãn như ngủ đủ giấc 7 – 9 tiếng mỗi đêm và tranh thủ ngủ bất cứ thời gian nào trong ngày nếu cảm thấy muốn ngủ. Điều này rất quan trọng cho sức khỏe tâm thần và thể chất tổng thể của thai phụ.

Bạn cũng nên tham gia các lớp học tiền sản để có hiểu biết về quá trình mang thai, sinh nở và chăm sóc em bé. Lớp học này sẽ kết nối các phụ nữ mang thai, cùng chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm về thai kỳ và sau sinh. Điều này sẽ giúp bạn chủ động hơn trong việc tự chăm sóc bản thân và con nhỏ sau này.

Trong thời gian mang thai, bạn nên chiều chuộng bản thân hơn. Hãy làm những việc bản thân cảm thấy yêu thích như mua sắm, đọc sách, xem phim… Thiền định hoặc nghe nhạc có thể giúp giảm stress và cải thiện tâm trạng rất hiệu quả.

4. Khám thai định kỳ

Việc khám thai định kỳ giúp bác sĩ theo dõi sức khỏe tâm thần của thai phụ, qua đó phát hiện sớm các dấu hiệu trầm cảm, ngay cả khi ở giai đoạn nhẹ. Phát hiện sớm giúp can thiệp kịp thời, tránh những ảnh hưởng nghiêm trọng của trầm cảm đến cả mẹ và bé.

Trầm cảm khi mang thai là một vấn đề sức khỏe tâm thần nghiêm trọng, ảnh hưởng đến cả mẹ và bé nhưng có thể điều trị được. Việc nhận biết các dấu hiệu cũng như tìm kiếm sự giúp đỡ y tế kịp thời là vô cùng quan trọng. Với sự hỗ trợ phù hợp, phụ nữ mang thai có thể vượt qua chứng trầm cảm và tận hưởng một thai kỳ khỏe mạnh và hạnh phúc.