Khổ qua không chỉ là món ăn quen thuộc mà còn là vị thuốc chữa bệnh phổ biến trong Y học cổ truyền ở nhiều nước châu Á. Thực phẩm này giàu chất chống oxy hóa, flavonoid và các hợp chất polyphenol khác có thể giảm nguy cơ mắc phải một số bệnh lý ảnh hưởng đến sức khỏe. Nhưng liệu người bệnh gan có ăn khổ qua được không? Cùng ECO Pharma giải đáp chi tiết trong bài viết sau đây.
Khổ qua còn gọi mướp đắng được trồng phổ biến khắp các vùng miền ở nước ta. Loại quả này có vị đắng đặc trưng, được chế biến thành món ăn, làm trà, nước ép để uống tốt cho sức khỏe hoặc làm thuốc cổ truyền để chữa một số loại bệnh. Ngày nay, khổ qua cũng là thành phần phổ biến trong một số loại thuốc thảo dược hỗ trợ điều trị.
Bệnh gan có ăn khổ qua được không? Người mắc bệnh gan, bao gồm viêm gan, gan nhiễm mỡ hoặc xơ gan, có thể ăn khổ qua như một phần trong chế độ dinh dưỡng lành mạnh sẽ tốt cho gan.
Trong Đông y, khổ qua vị đắng, tính hàn, không độc, quy vào kinh tỳ vị tâm can, tác dụng giải nhiệt, tiêu đờm, mất máu, sáng mắt, bổ thận, nuôi can huyết, lợi niệu, nhuận tràng, nhuận tỳ, trừ nhiệt độc, giảm ho và chống mệt mỏi. Nó thường được sử dụng để trị rôm sảy, mụn nhọt, tiêu chảy do nhiệt, làm mát gan, hỗ trợ quá trình thải độc, giảm tình trạng nóng trong và cải thiện các triệu chứng liên quan đến bệnh gan như vàng da, mệt mỏi. Ngoài ra, nó còn được dùng trong các bài thuốc hỗ trợ điều trị viêm gan, gan nhiễm mỡ và ngăn ngừa suy gan.
Một số nghiên cứu cho thấy khổ qua chứa triterpenoid, saponin, polypeptide, flavonoid, alkaloid, sterol, polypeptide-P, momordicin, cucurbitacin E, charatin, vitamin A, vitamin C, vitamin E, vitamin B1, vitamin B2, kali, magie, sắt, kẽm, phốt pho, canxi. Những thành phần này có tác dụng kháng viêm, kháng khuẩn, kháng virus, hỗ trợ điều hòa đường huyết, tăng cường chức năng miễn dịch, giảm men gan ở bệnh nhân viêm gan hoặc gan nhiễm mỡ không do rượu. (1)
Đông y lưu ý, khổ qua có tình hàn, chỉ nên ăn 100g – 200g mỗi ngày, mỗi tuần ăn 2 – 3 lần và chế biến đơn giản như luộc, xào, nấu canh hoặc ép lấy nước, tránh thêm quá nhiều dầu mỡ hoặc gia vị làm tăng gánh nặng cho gan. Đối với bệnh nhân xơ gan nặng hoặc suy gan, cần tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi ăn khổ qua, vì chức năng chuyển hóa của gan có thể bị ảnh hưởng.
Bệnh gan có ăn khổ qua được không? Người mắc bệnh gan nhiễm mỡ ăn khổ qua thường có lợi do loại quả này có có đặc tính chống oxy hóa, kháng viêm, giải độc. Vì vậy, nó có thể giúp tăng cường chức năng gan, giảm men gan và bảo vệ tế bào gan khỏi tổn thương.
Các hợp chất chống oxy hóa như flavonoid và polyphenol, butanol trong khổ qua giúp loại bỏ các gốc tự do, bảo vệ tế bào gan khỏi tổn thương do stress oxy hóa. Ngoài ra, saponin và terpenoid của nó có thể giúp vận chuyển glucose từ máu đến các tế bào, đồng thời giúp gan và cơ xử lý, lưu trữ glucose tốt hơn.
Nghiên cứu cho thấy bổ sung khổ qua vào chế độ ăn uống đã làm giảm sự tích tụ chất béo trong gan và ngăn ngừa tình trạng nhiễm mỡ ở chuột được cho ăn chế độ nhiều chất béo.
Theo Đông y, khổ qua tính mát, có tác dụng thanh nhiệt, trừ độc, giải độc gan. Tuy nhiên, các thầy thuốc cổ truyền khuyên nên hạn chế uống nước ép khổ qua, thay vào đó, dùng dạng nấu chín để cơ thể hấp thụ chất tốt nhất.
Nghiên cứu được thực hiện tại Đại học Annamalai ở Ấn Độ cho thấy chiết xuất từ khổ qua làm tăng nồng độ glutathione peroxidase (GPx), superoxide effutase (SOD), catalase, giúp ngăn ngừa tổn thương gan và cải thiện quá trình giải độc gan. Một số tài liệu khác cũng cho thấy, ăn khổ qua hỗ trợ chức năng giải độc của gan, giảm viêm và bảo vệ tế bào gan.
Men gan tăng cao là dấu hiệu của tổn thương tế bào gan, thường gặp trong các bệnh lý như viêm gan hoặc gan nhiễm mỡ. Các nghiên cứu sơ bộ cho thấy chiết xuất khổ qua có thể làm giảm nồng độ men gan (ALT và AST), giảm cholesterol LDL cũng như chất béo trung tính, bảo vệ tế bào gan và ức chế quá trình peroxy hóa lipid. Kết quả của các nghiên cứu hiện tại và trước đây cũng cho thấy rằng khổ qua có tác dụng hạ triglyceride gan mạnh mẽ.
Xem thêm: Giải đáp: Men gan cao có ăn được mướp đắng không?
Khổ qua chứa các hợp chất như polyphenol, momordicin và cucurbitacin E có khả năng ức chế các cytokine gây viêm, giảm phản ứng viêm trong gan. Nghiên cứu cho thấy hoạt chất triterpenoid trong khổ qua có khả năng tác động lên tình trạng viêm gây ra bởi TNF-α thông qua cơ chế liên quan đến protein kinase hoạt hóa AMP (AMPK) trong tế bào FL83B. Tác dụng kháng viêm này có thể hỗ trợ giảm tổn thương gan ở những bệnh nhân mắc viêm gan virus hoặc gan nhiễm mỡ không do rượu.
Bệnh gan có ăn mướp đắng được không? Người bệnh gan có thể ăn khổ qua nhưng cần ăn với liều lượng vừa phải.
Dưới đây là một số lưu ý khi ăn khổ qua mà bạn nên biết:
Theo Đông y, khổ qua tính hàn, không tốt cho người tỳ vị hư hàn vì có thể gây thổ tả, bụng đau (trần nam bản thảo) hoặc người bị lạnh tay chân, đầy bụng vì gây yếu mệt. Ngoài ra, việc ăn quá nhiều khổ qua sống hoặc uống nước ép có thể gây rối loạn tiêu hóa, làm trầm trọng thêm các triệu chứng đầy bụng, khó tiêu và tiêu chảy.
Khổ qua chứa các hợp chất như charantin và polypeptide-P, nếu ăn quá nhiều chúng có thể gây ra một số tác dụng phụ như hạ đường huyết, đặc biệt ở người bệnh đang dùng thuốc điều trị tiểu đường. Triệu chứng hạ đường huyết bao gồm chóng mặt, ngất xỉu, đau bụng, đau đầu, sốt, hôn mê hoặc buồn nôn.
Vì thế, người bệnh chỉ nên ăn khổ qua 2 – 3 lần một tuần. Phụ nữ đang mang thai không nên ăn loại quả này do nguy cơ kích thích co thắt tử cung có thể dẫn đến sảy thai.
Ngoài ra, mặc dù khổ qua không phải là thực phẩm dễ gây dị ứng, nhưng trong một số trường hợp, phản ứng quá mẫn cảm có thể xảy ra.
Bất kỳ ai sử dụng chất nền P-glycoprotein hoặc Cytochrome P450 cũng có thể gặp vấn đề với khổ qua. Nó cũng có thể không an toàn để sử dụng cùng thuốc hạ đường huyết hoặc insulin khác. Điều này là do, một số hợp chất của khổ qua có thể ảnh hưởng đến quá trình hấp thu, chuyển hóa hoặc thải trừ của các thuốc này, dẫn đến tăng hoặc giảm hiệu quả điều trị, thậm chí gây ra các tác dụng phụ nghiêm trọng.
Người bệnh gan có ăn khổ qua được không? Khổ qua mang lại nhiều lợi ích tốt cho người bệnh gan như chữa bệnh vàng da, điều trị gan to, giảm men gan và ngăn ngừa suy gan nếu sử dụng đúng cách, liều lượng hợp lý.
Bảo quản khổ qua trong tủ lạnh cho đến lúc nấu vì thực phẩm này dễ hỏng. Khi chế biến, cần rửa sạch khổ qua, cắt bỏ các phần bị hư hỏng, nấm mốc, vàng hoặc có chất nhớt bên ngoài, bỏ cả ruột và hạt. Tốt nhất bạn nên ngâm qua nước muối khoảng 15 phút.
Khổ qua nên chế biến ở dạng hấp, luộc, nấu canh, xào (không dầu hoặc rất ít dầu) hoặc ép nước uống nhằm giữ nguyên các hoạt chất có lợi; Tránh nấu ở nhiệt độ cao, thêm đường, nhiều dầu mỡ và gia vị cay nóng vì tăng gánh nặng cho gan. Đối với người có hệ tiêu hóa nhạy cảm, nên nấu khổ qua chín kỹ và tránh uống nước ép sống.
Người bệnh gan có thể tiêu thụ khoảng 100g – 200g khổ qua tươi mỗi ngày, tương đương với một đến hai quả nhỏ, mỗi tuần chỉ nên ăn hai đến ba lần. Đối với nước ép khổ qua, chỉ nên uống 50ml – 100ml mỗi ngày và cần pha loãng hoặc kết hợp với các loại rau củ có lợi cho gan khác, không cho thêm đường.
Bạn nên xây dựng chế độ ăn uống khoa học để cung cấp đầy đủ chất đạm, chất béo lành mạnh, chất xơ, vitamin và khoáng chất tốt cho người bệnh gan.
Chế độ ăn này thường là tăng cường rau xanh, trái cây ít đường, ngũ cốc nguyên hạt, protein nạc từ cá, thịt; Hạn chế tối đa thực phẩm chế biến sẵn, thịt đỏ, nội tạng động vật, đồ chiên rán, thực phẩm nhiều đường, muối, tránh tiêu thụ rượu bia và các chất kích thích. Nước lọc cần thiết trong ngày để hỗ trợ chức năng gan và quá trình thải độc của cơ thể, cần bổ sung đầy đủ hàng ngày.
Xem thêm thông tin người bệnh gan có ăn được rau muống không?
Ăn khổ qua có lợi cho sức khỏe của người bệnh gan, nhưng việc có nên ăn hay không thì tùy vào sở thích của mỗi người. Mặc dù mang đến nhiều lợi ích tốt cho tình trạng gan nhiễm mỡ nhưng khổ qua cũng như bất cứ loại thực phẩm hoặc loại thuốc nào đều không phải là phương thuốc điều trị duy nhất. Đối với loại bệnh không có thuốc đặc trị như bệnh gan nhiễm mỡ, điều trị là sự kết hợp giữ giảm cân lành mạnh, chế độ luyện tập, sinh hoạt, dinh dưỡng khoa học và thuốc hỗ trợ. Vì vậy, nếu ăn/ uống khổ qua mà ngon miệng và cảm thấy thể trạng tốt lên thì bạn hãy tiếp tục ăn và ngược lại.
Bệnh gan có ăn khổ qua được không? Khổ qua giàu chất chống oxy hóa, vitamin và khoáng chất mang đến một số lợi ích tốt cho gan như hỗ trợ tăng cường chức năng gan, ngăn ngừa suy gan, tăng cường chức năng giải độc của gan, giảm men gan và kháng viêm. Nhưng người bệnh gan cần tiêu thụ khổ qua một cách hợp lý, khoảng 100g – 200g mỗi ngày, tuần 2 lần – 3 lần, ưu tiên cách chế biến như nấu canh, hấp, luộc hoặc xào (ít dầu mỡ). Đồng thời, bạn cần duy trì chế độ ăn uống khoa học, lành mạnh, hạn chế thực phẩm giàu chất béo, đường, muối, chiên rán nhiều dầu mỡ. Bổ sung một số tinh chất thiên nhiên tốt hỗ trợ tăng cường sức khỏe gan như S.Marianum (cây kế sữa), Wasabia Japonica, Bupleurum, Rosemary, Ginger Root có thể hữu ích, bạn nên hỏi ý kiến của bác sĩ.
