Tóc trải qua ba giai đoạn trong chu kỳ phát triển, anagen (sinh trưởng) chiếm 80% – 90% tổng số tóc, catagen (chuyển tiếp) chỉ chiếm 1% và telogen (nghỉ ngơi) chiếm 10% – 20%. Bài viết của ECO Pharma sẽ cung cấp thêm thông tin chi tiết về chu kỳ rụng tóc và cách chăm sóc tóc hiệu quả.
Chu kỳ rụng tóc và mọc tóc là một khía cạnh quan trọng giúp bạn hiểu thêm về quá trình phát triển của tóc cũng như phản tình trạng sức khỏe cụ thể. Bằng cách nhận biết giai đoạn tóc đang ở trong chu kỳ nào, bạn có thể tìm ra nguyên nhân và áp dụng các biện pháp điều trị phù hợp.
Các yếu tố như di truyền, hormone, căng thẳng, chế độ dinh dưỡng và tình trạng sức khỏe có thể ảnh hưởng đến chu kỳ rụng tóc – mọc tóc. Ví dụ, nếu bạn gặp tình trạng telogen effluvium (rụng tóc tạm thời do stress hoặc bệnh tật), việc giảm stress, cải thiện chế độ ăn uống và sử dụng thực phẩm bổ sung sẽ hỗ trợ tóc mọc lại. Trong trường hợp rụng tóc do nội tiết tố nam (một dạng rụng tóc vĩnh viễn liên quan đến di truyền và hormone), việc sử dụng thuốc, can thiệp phẫu thuật hoặc các biện pháp thay thế tóc cần được cân nhắc thực hiện.
Ba giai đoạn chính của chu kỳ rụng tóc và mọc tóc là:
Đây là giai đoạn đầu tiên cũng là lâu nhất trong chu kỳ rụng tóc – mọc tóc, thường kéo dài từ 2 – 6 năm, chiếm khoảng 85% – 95% tóc trên da đầu. Tại đây, tế bào mầm tóc liên tục di chuyển xuống phía dưới, tăng sinh và biến đổi thành sợi tóc hoàn chỉnh và mọc ra từ da đầu.
Giai đoạn này ngắn hơn, chỉ kéo dài khoảng 2 tuần, chỉ 1% – 2% tóc trên đầu nằm trong giai đoạn catagen. Khi bước vào giai đoạn này, tóc ngừng phát triển, bắt đầu co lại và từ từ tách khỏi nhú bì.
Là giai đoạn cuối cùng trong chu kỳ rụng tóc – mọc tóc kéo dài khoảng 3 tháng. Trong giai đoạn này, tóc hoàn toàn tách khỏi nhú bì và rơi ra khỏi da đầu. Đồng thời, quá trình mọc tóc mới cũng bắt đầu diễn ra. Ước tính khoảng 5% – 10% tóc trên da đầu ở trong giai đoạn telogen.
⇒ Xem thêm: Rụng tóc nhiều: Nguyên nhân, dấu hiệu, phân loại và chẩn đoán.
Các yếu tố ảnh hưởng đến chu kỳ mọc tóc – rụng tóc bao gồm:
Hormone của tuyến giáp đóng vai trò quan trọng trong chu kỳ rụng tóc – mọc tóc, điều chỉnh sự tăng trưởng của biểu bì và nang tóc. Suy giáp và cường giáp sẽ khiến tóc rụng rải rác nhưng tình trạng này có thể khắc phục được. Nếu hormone tuyến giáp (T3, T4) giảm, chu kỳ phát triển tóc cũng chậm lại khiến tóc mọc chậm, mỏng và yếu. [1]
DHT (dihydrotestosterone) là một loại hormone androgen liên quan đến tình trạng rụng tóc ở nam giới và rụng tóc từng vùng. Chúng làm tăng quá trình chuyển từ giai đoạn mọc tóc (anagen) sang nghỉ (telogen) gây rụng tóc.
Ngoài ra, hormone estrogen giúp ngăn chặn rụng tóc trong thai kỳ, sau sinh và giai đoạn mãn kinh. Trong khi đó, testosterone khi chuyển hóa thành DHT có thể kích thích rụng tóc, đặc biệt là ở nam giới. Khi tỷ lệ giữa estrogen và testosterone giảm gây rụng tóc androgenetic ở phụ nữ.
Hói đầu di truyền là một vấn đề phổ biến, ảnh hưởng đến khoảng 80% nam giới. Nguyên nhân chính của tình trạng này liên quan đến sự nhạy cảm của nang tóc đối với hormone DHT, làm nang tóc co lại, tế bào mầm tóc suy yếu và tóc không mọc lại dẫn đến hói đầu. [2]
Yếu tố di truyền chủ yếu làm cho các tế bào nang tóc bị tấn công và suy yếu khiến tóc mọc yếu và dễ rụng. Gen AR (androgen receptor) là yếu tố quan trọng nhất liên quan đến hói đầu. Nghiên cứu diện rộng về gen (GWAS) cũng đã phát hiện 8 yếu tố di truyền độc lập có liên quan đến hói đầu, trong đó gen AR nổi bật với sự chênh lệch đáng kể. Ngoài ra, một số biến đổi gen cũng liên quan đến hói đầu và có mối quan hệ với bệnh Parkinson.
Dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sức khỏe và phát triển của tóc. Khi cơ thể thiếu calo hoặc các chất dinh dưỡng như protein, axit béo, vitamin A, B, D, E cùng với các khoáng chất như sắt, kẽm và selen, tóc sẽ bị ảnh hưởng. Thiếu dinh dưỡng có thể dẫn đến thay đổi về cấu trúc, màu sắc và sự phát triển của tóc.
Căng thẳng cũng có ảnh hưởng đến chu kỳ rụng tóc. Khi căng thẳng, cơ thể sẽ sản xuất hormone stress – cortisol, ảnh hưởng tiêu cực đến chu kỳ phát triển của tóc.
Ngoài ra, việc sử dụng dầu gội chứa ketoconazole có thể hỗ trợ kiểm soát rụng tóc do androgen bằng cách ức chế cortisol. Tuy nhiên, bạn cần lưu ý rằng căng thẳng không chỉ gây rụng tóc mà còn tạo ra một vòng luẩn quẩn, khi rụng tóc cũng làm tăng thêm căng thẳng.
Tình trạng ô nhiễm không chỉ gây hại cho làn da gây sự lão hóa sớm mà còn ảnh hưởng xấu đến mái tóc và rụng tóc theo chu kỳ. Chúng làm tăng lượng gốc tự do trong cơ thể dẫn đến stress oxy hóa. Điều này khiến hệ miễn dịch tự nhiên không còn đủ sức đối phó và loại bỏ hết gốc tự do từ đó phá hủy màng tế bào, chất béo, protein và DNA, góp phần gây rụng tóc. [3]
Mặt khác, những yếu tố tác động đến tóc không nhất thiết sẽ ảnh hưởng đến da đầu. Tức là vẫn có một số sản phẩm dù có thể làm hỏng tóc nhưng không chắc gây rụng tóc.
Ngoài ra, thói quen đội mũ liên tục hoặc sử dụng nhiều sản phẩm tạo kiểu như xịt tóc, gel, mousse có thể khiến da đầu bị nhờn và gặp vấn đề. Việc buộc tóc chặt hoặc thường xuyên sử dụng tóc giả cũng có thể dẫn đến rụng tóc và hói đầu theo thời gian.
Các bệnh về da như viêm da dị ứng, gàu/viêm da tiết bã, bệnh vẩy nến và viêm da tinea có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến rụng tóc theo chu kỳ, cụ thể:
Tùy thuộc vào loại và mức độ nghiêm trọng của bệnh da, tóc có thể bị ảnh hưởng khác nhau, từ độ dày, độ nhám đến hình dạng và cấu trúc của tóc. [4]
Thiếu ngủ không chỉ ảnh hưởng đến chu kỳ rụng tóc – mọc tóc, sức khỏe tổng thể mà còn làm suy giảm sức khỏe của tóc. Trong quá trình ngủ, cơ thể thực hiện nhiều chu kỳ sinh học quan trọng, bao gồm việc điều chỉnh các tế bào gốc và phát triển nang tóc. Đặc biệt trong giai đoạn anagen, các tế bào gốc được kích thích phát triển, ảnh hưởng trực tiếp đến việc mọc tóc.
Khi thiếu ngủ, lượng hormone căng thẳng trong cơ thể tăng lên gây rụng tóc. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, hormone tăng trưởng, sản sinh nhiều hơn vào ban đêm, phụ thuộc vào chu kỳ giấc ngủ. Khi giấc ngủ bị gián đoạn, không đều hoặc gặp rối loạn, lượng hormone tăng trưởng (HGH) giảm dẫn đến tình trạng tóc mỏng, thậm chí hói đầu ở cả nam và nữ.
Để hạn chế tình trạng tóc rụng theo chu kỳ, hãy xem xét các phương pháp chăm sóc tóc sau:
Chất dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển và duy trì sự ổn định chu kỳ rụng tóc – mọc tóc cũng như sức khỏe da đầu và cơ thể nói chung. Việc kiểm tra thiếu hụt dinh dưỡng thông qua xét nghiệm máu là cực kỳ quan trọng vì khi bổ sung các dưỡng chất không cần thiết có thể gây hại. [5]
Có nhiều loại chất bổ sung khác nhau như axit béo omega, kẽm, vitamin E và dầu hạt bí ngô, chúng có khả năng hỗ trợ điều trị rụng tóc và kích thích sự phát triển khỏe mạnh của tóc. Ngoài ra, bạn cũng có thể bổ sung sắt và biotin. Một nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc thường xuyên bổ sung axit béo omega-3, omega-6 và chất chống oxy hóa có thể giúp tóc dày hơn và giảm rụng tóc.
Bên cạnh việc uống các dưỡng chất tốt cho tóc, bạn có thể ăn các loại thực phẩm chứa omega 3, kẽm, vitamin E, sắt, biotin như:
Việc từ bỏ hút thuốc không chỉ mang lại lợi ích sức khỏe chung, ảnh hưởng đến chu kỳ rụng tóc – mọc tóc mà còn giúp ngăn ngừa hói đầu sớm và giảm tình trạng rụng tóc nặng.
Bên cạnh việc bỏ hút thuốc, bạn cần kết hợp thay đổi chế độ ăn uống bằng cách bổ sung đạm và sắt để ngăn ngừa rụng tóc; đảm bảo đủ chất dinh dưỡng và calo; tránh các chế độ ăn kiêng quá mức hạn chế lượng calo vì suy dinh dưỡng có thể dẫn đến rụng tóc. Chế độ ăn Địa Trung Hải với rau tươi, chất béo lành mạnh, protein nạc, ngũ cốc nguyên hạt, trái cây, dầu ô liu, hạt và thảo mộc giúp trì hoãn giai đoạn rụng tóc diễn ra. [6]
Thực hiện quản lý căng thẳng để tránh dẫn đến tình trạng telogen effluvium, một dạng rụng tóc nhanh chóng nhưng tạm thời. Các cách đối phó với căng thẳng là tập thiền, yoga, thái cực quyền, giãn cơ, tạm dừng theo dõi tin tức và mạng xã hội, ngủ đủ giấc (ít nhất 7 – 9 tiếng/mỗi đêm).
Dưới đây là các bước chăm sóc tóc để giữ cho mái tóc của bạn khỏe mạnh và bảo vệ khỏi các yếu tố bên ngoài:
Tế bào mầm tóc tồn tại trong nang tóc, nằm bên dưới da đầu và được xem như “hạt giống” để tạo ra tóc. Mỗi tế bào mầm tóc phát triển trong chu kỳ rụng tóc – mọc tóc kéo dài từ 2 – 6 năm (có thể ngắn hơn hoặc dài hơn).
Để tạo ra sợi tóc hoàn chỉnh, cần có yếu tố thần kinh nội tiết chịu trách nhiệm truyền tín hiệu và huy động một lượng tế bào mầm tóc di chuyển xuống nhú bì. Tại nhú bì, tế bào mầm tóc hấp thụ dưỡng chất cần thiết và một số yếu tố khác để tăng sinh và biệt hóa thành một sợi tóc với đầy đủ các bộ phận như tuỷ, bao trong – ngoài và cấu trúc của sợi tóc.
Mặc dù tế bào mầm tóc đóng vai trò quan trọng trong việc giúp tóc mọc chắc khỏe, chúng lại dễ bị suy yếu do nhiều yếu tố tác động như rối loạn thần kinh nội tiết (khác nhau giữa nam và nữ), căng thẳng, mất cân bằng dinh dưỡng và ảnh hưởng của bệnh lý.
Các thử nghiệm lâm sàng đã chứng minh rằng hoạt chất Cynatine® cùng các tinh chất thiên nhiên quý trong công thức CLI-α (bao gồm Eurycoma Longifolia, Saw Palmetto, American Ginseng…) và CLI-β (bao gồm Black Cohosh, Pumpkin Seed, Horsetail…) có tác dụng cân bằng thần kinh nội tiết cho nam hoặc nữ, bổ sung các dưỡng chất cần thiết cho quá trình biệt hóa của tế bào mầm tóc và bảo vệ chúng khỏi các yếu tố gây hại.
Hiểu rõ về chu kỳ rụng tóc – mọc tóc rụng, để ngăn ngừa tình trạng rụng tóc, quan trọng là phải chăm sóc và gội đầu nhẹ nhàng và đúng cách. Dưới đây là một số lời khuyên từ Học viện Da liễu Mỹ về cách gội đầu và chăm sóc tóc:
Trong chu kỳ rụng tóc – mọc tóc, độ ẩm đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì mái tóc khỏe mạnh. Khi độ ẩm cao, tóc dễ hấp thụ nước, dẫn đến tình trạng xoăn cứng và rụng tóc. Ngược lại, khi độ ẩm thấp, tóc dễ trở nên khô và gãy rụng. Để sở hữu mái tóc óng ả, việc cân bằng độ ẩm cho tóc là vô cùng cần thiết. [7]
Dưới đây là một số mẹo và phương pháp đơn giản tại nhà giúp bạn phục hồi tóc và ngăn ngừa tình trạng tóc khô:
Khi đã hiểu rõ chu kỳ rụng tóc, việc lựa chọn sản phẩm phù hợp đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì mái tóc khỏe mạnh, bạn cần:
Chu kỳ rụng tóc là một quá trình tự nhiên của cơ thể. Tuy nhiên, nếu bạn rụng tóc quá nhiều hoặc tóc mọc chậm, bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ da liễu để xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp.
Để duy trì mái tóc khỏe mạnh, bạn cần chăm sóc tóc đúng cách, gội đầu thường xuyên, sử dụng dầu gội và dầu xả phù hợp, dưỡng tóc và cắt tỉa tóc định kỳ; có chế độ dinh dưỡng cân bằng, đầy đủ vitamin và khoáng chất; uống đủ nước, tránh căng thẳng và hãy tham khảo ý kiến bác sĩ da liễu khi cần thiết để được tư vấn và điều trị phù hợp.
