12 dấu hiệu trầm cảm sau sinh, nguy cơ trùng trùng phụ nữ nên biết

Theo thống kế của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) có khoảng 3,8 % dân số bị trầm cảm hàng năm (1). Trong đó, 10% – 20% phụ nữ sau khi sinh phải đối mặt với những biểu hiện mệt mỏi, tuyệt vọng, mất ngủ, thậm chí chọn cách giải quyết tiêu cực, ảnh hưởng nghiêm trọng đến thể chất, tâm lý và hành vi ứng xử đối với mọi người xung quanh. Vậy làm thế nào để nhận biết dấu hiệu trầm cảm sau sinh, đâu là phương pháp chữa trị tốt nhất, hãy cùng ECO Pharma tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

Trầm cảm sau sinh có nguy hiểm không?

Trầm cảm sau sinh là một rối loạn cảm xúc phổ biến xảy ra ở phụ nữ sau khi sinh con năm đầu tiên. Tùy vào nguyên nhân và mức độ, thời gian xuất hiện bệnh từ vài tuần đến vài tháng. (2)

Nếu không kịp thời chữa bệnh trầm cảm sau sinh có thể kéo dài đến cả năm, dễ phát triển thành rối loạn tâm thần với những triệu chứng nặng như ảo giác, hoảng loạn, mất liên lạc với thực tế gây nguy hiểm cho bản thân và người khác. Ngoài ra, các yếu tố nguy cơ khác như tiền sử trầm cảm, lo âu, sử dụng chất kích thích,… cũng làm tăng tỷ lệ mắc trầm cảm sau sinh cao hơn.

Đối với người mẹ, trầm cảm sau sinh có thể dẫn đến các hậu quả nghiêm trọng:

• Cơ thể mệt mỏi, uể oải, không hứng thú với các hoạt động trước đây.
• Khó khăn trong việc chăm sóc bản thân và con cái.
• Tăng nguy cơ mắc các bệnh mãn tính do thay đổi yếu tố sinh lý trong cơ thể như như tim mạch, tiểu đường, béo phì.
• Rối loạn lo âu, rối loạn ăn uống, rối loạn nhân cách.
• Tự tử.

Đối với trẻ, trầm cảm sau sinh gây ra các ảnh hưởng:

• Chậm phát triển về thể chất, trí tuệ, ngôn ngữ, vận động.
• Dễ mắc các vấn đề về hành vi như khó kiểm soát cảm xúc, mất khả năng hòa nhập bạn bè, dễ bị kích động.
• Tăng nguy cơ mắc các rối loạn tâm thần sau sinh trong tương lai, trầm cảm, lo âu…
• Khó thích nghi môi trường xã hội.

12 dấu hiệu trầm cảm sau sinh em bé dễ nhận biết

Triệu chứng trầm cảm sau sinh mỗi người không giống nhau hoặc dễ bị hiểu lầm với bệnh lý khác gây khó khăn trong việc chẩn đoán và điều trị.

Nếu bạn hoặc người thân có một trong những dấu hiệu của trầm cảm sau sinh dưới đây, hãy liên hệ với bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý để được tư vấn và điều trị đúng lúc. (3)

1. Thường xuyên mệt mỏi

Mệt mỏi là một trong những dấu hiệu trầm cảm sau sinh phổ biến, ảnh hưởng đến 70% các mẹ bỉm sữa. Tình trạng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân, bao gồm:

• Sự thay đổi nội tiết tố: Sau sinh, hormone progesterone và estrogen, prolactin, oxytocin trong cơ thể người mẹ có sự dao động mạnh. Các hormone này tác động đến mức năng lượng và cảm xúc khiến phụ nữ cảm thấy nhạy cảm hơn, mệt mỏi, khó tập trung.
• Phục hồi thể chất sau sinh: Quá trình sinh nở không tránh khỏi những tổn thương gây đau đớn, chảy máu.
• Thiếu ngủ: Trẻ sơ sinh thức dậy nhiều lần vào ban đêm để đòi bú, quấy khóc làm cho phụ nữ mất ngủ. Nhịp sinh học bị thay đổi dẫn đến cơ thể mệt mỏi, khó chịu vào sáng hôm sau.

2. Dấu hiệu bệnh trầm cảm sau sinh – hay cáu gắt

Nguyên nhân dẫn đến hay cáu gắt ở phụ nữ sau sinh có liên quan đến sự mệt mỏi và căng thẳng cảm xúc. Lúc này, người bệnh có hành xử khác hoàn toàn so với thời điểm trước.

• Thường xuyên tức giận, tìm lỗi với mọi thứ xung quanh.
• Khó kiểm soát cơn giận dẫn đến la hét, khóc lóc hoặc hành động bộc phát.
• Thiếu kiên nhẫn với người khác, đưa ra những bình luận gay gắt gây tổn thương cho người khác.
• Rút lui khỏi các cuộc trò chuyện dễ bị kích động trong quá trình tương tác.
• Khó khăn trong việc bày tỏ cảm xúc yêu thương, truyền tải năng lượng tích cực.
• Cơ bắp căng cứng, hàm nghiến chặt hoặc nghiến răng.
• Đau đầu, khó duy trì giấc ngủ.

3. Cảm thấy tuyệt vọng

Trầm cảm sau sinh có biểu hiện gì? Biểu hiện trầm cảm sau sinh không tránh khỏi cảm xúc tuyệt vọng, làm phụ nữ có suy nghĩ tiêu cực, mất niềm tin khi giải quyết vấn đề liên quan đến:

• Vai trò làm cha mẹ: Họ có thể cảm thấy không đủ khả năng chăm sóc con cái của mình hoặc không xứng đáng làm mẹ.
• Mối quan hệ: Không tìm được tiếng nói chung với bạn đời, tạo khoảng cách trong gia đình, quan hệ đồng nghiệp, bạn bè.
• Tương lai: Lo nghĩ quá nhiều về viễn cảnh tương lai theo chiều hướng đi xuống.

4. Dấu hiệu của bệnh trầm cảm sau sinh – trầm uất

Phụ nữ trầm cảm sau sinh dễ cảm thấy trầm uất về mọi thứ, gặp khó khăn trong việc chăm sóc con cái, chẳng hạn như cho con ăn, cho con tắm hoặc chơi với con. Thường xuyên chán nản, dễ khóc, thiếu hứng trong công việc, gương mặt rầu rĩ. Nghiêm trọng hơn nãy sinh ý định tự giải thoát cho bản thân.

5. Cảm thấy bồn chồn

Dấu hiệu bị trầm cảm sau sinh là người bệnh cảm thấy cần phải di chuyển liên tục trong nhà, lắc tay chân, dễ bị kích động, khó tập trung trước mọi vấn đề.

6. Thường suy nghĩ tiêu cực

Suy nghĩ tiêu cực về năng lực làm mẹ, cảm thấy chồng hoặc người thân không thương yêu, muốn chấm dứt cuộc sống… Người bệnh rơi vào trạng thái tuyệt vọng, cô đơn cùng cực.

7. Lo âu quá mức

Biểu hiện của bệnh trầm cảm sau sinh là lo âu quá mức gây trầm cảm ở phụ nữ sau sinh theo nhiều cách. Phụ nữ luôn trong tình trạng mệt mỏi, căng thẳng và kiệt sức. Họ lo lắng quá mức về sức khỏe của em bé hoặc sợ bị phán xét, bất đồng quan điểm trong cách nuôi con.

8. Thường né tránh người khác

Có nhiều nguyên nhân làm phụ nữ trầm cảm sau sinh né tránh người khác. Ví dụ, thay đổi ngoại hình vì cân nặng, thời gian chăm con quá nhiều, sợ bị bình phẩm, đánh giá cách nuôi con, luôn nghĩ người khác không đồng cảm… Vì vậy, họ tự thu mình ở không gian riêng để tránh thêm căng thẳng hoặc áp lực.

9. Không có hứng thú tình dục

Sau khi sinh, nồng độ hormone estrogen và progesterone trong cơ thể phụ nữ giảm mạnh. Những thay đổi này có thể góp phần gây trầm cảm và giảm ham muốn tình dục.

10. Suy nghĩ tự tử

 Theo một nghiên cứu của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC), khoảng 10% phụ nữ sau sinh có suy nghĩ tự tử. Trước khi đưa ra quyết định giải thoát cho bản thân, họ thường có các biểu hiện như nói về việc muốn chết hoặc tự tử; tìm kiếm thông tin về cách tự tử; thay đổi hành vi, cảm xúc (tránh giao tiếp, dễ buồn bã, tuyệt vọng); thói quen sinh hoạt thiếu lành mạnh (thức khuya, sử dụng rượu bia hoặc chất kích thích).

11. Suy giảm trí nhớ

Trầm cảm sau sinh dấu hiệu là phụ nữ bị cản trở trong việc tập trung, ghi nhớ hay học hỏi những điều mới, dẫn đến năng suất làm việc kém. Họ cũng có thể quên những việc đơn giản hàng ngày như cho con bú, thay tã, đổ rác, bỏ bê việc chăm sóc bản thân.

12. Không có hứng thú với em bé

Sự biến đổi cảm xúc khi mới sinh con làm phụ nữ né tránh việc chăm sóc, thiếu cử chỉ âu yếm, gần gũi do ám ảnh tiếng con khóc, kiệt sức vì thức khuya. Hoặc sinh con nhưng không xuất phát từ tình yêu thương, có thai ngoài ý muốn, mâu thuẫn với bố đứa trẻ…

Một số phương pháp điều trị bệnh trầm cảm sau sinh

Bác sĩ sẽ đánh giá các dấu hiệu trầm cảm và kết luận phương pháp điều trị thích hợp như trị liệu tâm lý, uống thuốc kết hợp cùng chế độ vận động, nghỉ ngơi và dinh dưỡng khoa học.

1. Thuốc

Điều trị bằng thuốc là phương pháp phổ biến đối với trường hợp trầm cảm sau sinh nặng hoặc không rõ nguyên nhân. Các loại thuốc này thuộc nhóm ức chế tái hấp thu serotonin (SSRI) như fluoxetine, sertraline, paroxetine… có tác dụng làm tăng lượng serotonin – nội tiết tố đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh tâm trạng, giấc ngủ được sản xuất bởi các tế bào thần kinh. Thuốc điều trị trầm cảm chỉ được sử dụng theo kê đơn bác sĩ, phải mất từ vài tuần đến vài tháng để các triệu chứng dần biến mất.

Tuy nhiên, thuốc điều trị trầm cảm cũng gây ra một số tác dụng phụ, buồn nôn, đau đầu, mất ngủ, giảm ham muốn tình dục… Do đó, người bệnh cần theo dõi tình trạng của mình và báo cáo với bác sĩ nếu có vấn đề.

2. Điều trị bằng biện pháp tâm lý

Mục đích điều trị bằng biện pháp tâm lý nhằm giúp người bệnh thay đổi những suy nghĩ, cảm xúc và hành vi tiêu cực dẫn đến trầm cảm sau sinh được thực hiện bởi các chuyên gia, bác sĩ tâm lý, áp dụng theo nhiều hình thức, trị liệu cá nhân, trị liệu nhóm, trị liệu gia đình…

3. Điều trị bằng các phương pháp thay thế và bổ sung

Các phương pháp thay thế và bổ sung trong điều trị trầm cảm là những cách không dùng thuốc giúp cải thiện tâm trạng, giảm các triệu chứng của bệnh và tăng cường sức khỏe tổng thể.

• Tập thể dục: Một số nghiên cứu cho thấy, tập thể dục có tác dụng hỗ trợ điều trị trầm cảm sau sinh đến 54%. Mỗi tuần vận động 3 – 4 buổi, trong vòng 35 – 45 phút mang lại nhiều lợi ích về sức khỏe tâm thần, giúp kích thích giải phóng endorphin, nâng cao tâm trạng và giảm bớt các triệu chứng.
• Các loại vitamin và chất bổ sung: Tăng cường thực phẩm chứa dinh dưỡng có lợi cho sức khỏe tinh thần như vitamin B, vitamin D, omega-3, magie, kẽm…
• Ngoài việc xây dựng và duy trì lối sống khoa học, tích cực. Sau khi kết thúc thời gian cai sữa, phụ nữ có thể chủ động bổ sung tinh chất quý Lepidium Meyenii để tác động trực tiếp đến hệ trục Não bộ – Buồng trứng – Tuyến yên, hỗ trợ điều hòa 3 nội tiết tố nữ (Progesterone, Testosterone và Estrogen) đúng đủ với nhu cầu cơ thể từ đó cải thiện hiệu quả các triệu chứng gây trầm cảm sau sinh như thay đổi tâm trạng, mất ngủ, khô hạn, rối loạn kinh nguyệt…

Phương pháp phòng ngừa triệu chứng trầm cảm sau khi sinh như thế nào?

Tại Việt Nam,  cứ 10 phụ nữ thì có 3 trường hợp nguy cơ mắc trầm cảm sau sinh. Việc phòng ngừa triệu chứng trầm cảm sau khi sinh và trong giai đoạn mang thai có ý nghĩa quan trọng giúp phụ nữ chủ động trang bị kiến thức, tâm lý sẵn sàng trước khi đảm nhận vai trò mới.

1. Khi mang thai

• Tham gia các lớp học tiền sản: Đối với phụ nữ lần đầu mang thai, học tiền sản để phụ nữ hiểu rõ thai kỳ, sinh nở và cách nuôi dạy con cái dựa trên cơ sở khoa học. Đây cũng là cách để họ cảm thấy tự tin, tìm sự đồng điệu và duy trì sự kết nối với xung quanh. Trung tâm Sản phụ khoa Bệnh viện Đa Khoa Tâm Anh TP.HCM thường xuyên mở các lớp học tiền sản miễn phí, hướng dẫn các cặp vợ chồng hoặc người thân của các bà bầu biết cách chăm sóc, bảo vệ mẹ và bé sau sinh bạn có thể đăng ký tham gia.
• Tìm hiểu về các vấn đề liên quan đến trầm cảm sau sinh: Hãy tìm hiểu về các triệu chứng, nguyên nhân và cách điều trị trầm cảm sau sinh. Điều này giúp phụ nữ nhận biết sớm và tìm kiếm sự giúp đỡ kịp thời.
• Chăm sóc sức khỏe thể chất và tinh thần: Đảm bảo ngủ đủ giấc, ăn uống lành mạnh, tập thể dục thường xuyên và tham gia các hoạt động thư giãn. Tất cả đều góp phần làm giảm căng thẳng, cải thiện tâm trạng và sức khỏe tổng thể.
• Nhận được sự hỗ trợ từ gia đình, bạn bè và cộng đồng. Hãy chia sẻ cảm xúc của bạn với những người thân cận và nhờ họ giúp đỡ khi cần thiết. Sự hỗ trợ này mang lại cảm giác được yêu thương, quan tâm.

2. Sau khi sinh

• Khám sức khỏe định kỳ để bác sĩ đánh giá nguy cơ và sàng lọc biểu hiện của trầm cảm sau sinh.
• Tạo tâm lý thoải mái sau khi sinh, tránh những căng thẳng, lo lắng, áp lực không cần thiết. Bạn cũng nên tìm kiếm sự hỗ trợ, quan tâm, chia sẻ từ chồng, gia đình, bạn bè.
• Học cách thư giãn, giải tỏa stress bằng cách tham gia các hoạt động giải trí như nghe nhạc, đọc sách, xem phim, làm đẹp hoặc tập thể dục nhẹ nhàng.
• Không nên áp đặt bản thân làm những việc quá sức hoặc quá kỳ vọng để trở thành người mẹ hoàn hảo.
• Thiếu ngủ là một trong những nguyên nhân gây ra trầm cảm sau sinh. Bạn nên sắp xếp thời gian nghỉ ngơi hợp lý và cố gắng ngủ cùng giấc với con.
• Dành thời gian chăm sóc bản thân, gặp gỡ bạn bè người thân, duy trì các sở thích, niềm vui và mối quan hệ xã hội của mình.
• Bổ sung nhóm dinh dưỡng tốt cho sức khỏe não bộ và thể chất như: protein (trứng, sữa, thịt, các loại đậu), omega-3 ( cá béo, hạt chia, hạt lanh), vitamin B (thịt, cá, gia cầm, ngũ cốc nguyên hạt), magie (rau lá xanh, hạt bí ngô, sô cô la đen) và kẽm (thịt đỏ, hải sản, đậu hà lan)… Những chất dinh dưỡng này có tác dụng bảo vệ não bộ khỏi sự oxy hóa, ổn định màng tế bào thần kinh, tham gia vào quá trình tổng hợp các nội tiết tố và nội truyền thần kinh liên quan đến tâm trạng, như serotonin, dopamine và norepinephrine. Ngoài ra, dinh dưỡng cũng giúp cơ thể hồi phục sức khỏe sau khi sinh, giảm thiểu các nguyên nhân thực thể gây ra trầm cảm như nhược giáp, thiếu máu…

Dấu hiệu trầm cảm sau sinh ngày càng trẻ hóa và phổ biến ở xã hội hiện đại. Trong giai đoạn này, gia đình và người thân nên là chỗ dựa tâm lý, giúp phụ nữ ổn định sức khỏe để cùng nhau chăm sóc con cái. Không tự ý dùng thuốc hay áp dụng các biện pháp thiếu cơ sở khoa học khiến tình trạng bệnh trở nên nghiêm trọng hơn.