Mất ngủ là dấu hiệu của bệnh gì? Làm thế nào để cải thiện?

Khoảng 10% dân số thế giới bị mất ngủ. Mất ngủ có thể là tạm thời không đáng lo ngại nhưng nó cũng có thể kéo dài và là triệu chứng của các tình trạng sức khỏe tiềm ẩn. Mất ngủ là dấu hiệu của bệnh gì? Hãy cùng theo dõi bài viết sau đây của ECO Pharma.

Tìm hiểu về bệnh lý mất ngủ

Mất ngủ là một loại rối loạn giấc ngủ làm người bệnh khó có thể chìm vào giấc ngủ hoặc duy trì giấc ngủ một cách trọn vẹn. Những người bị mất ngủ thường cảm thấy buồn ngủ vào ban ngày, thiếu năng lượng, khó chịu và tâm trạng uể oải. (1)

Hơn nữa, mất ngủ có thể làm tăng sự mất tập trung và nguy cơ tai nạn khi tham gia giao thông. Chứng mất ngủ có thể diễn ra trong vài ngày, vài tuần (ngắn hạn) hoặc lâu hơn một tháng (dài hạn).

Mất ngủ có hai dạng chính là nguyên phát và thứ phát.

• Mất ngủ nguyên phát không liên quan đến các vấn đề sức khỏe.
• Mất ngủ thứ phát liên quan đến các bệnh lý khác như hen suyễn, trầm cảm, viêm khớp, ung thư, tác dụng phụ của thuốc hoặc dùng các chất kích thích như rượu, bia.

Làm rõ hơn vấn đề bị mất ngủ là dấu hiệu của bệnh gì, tình trạng này còn được phân thành nhiều loại khác nhau. Trong đó phổ biến nhất là mất ngủ dạng khó khăn trong việc bắt đầu giấc ngủ; mất ngủ dạng khó duy trì giấc ngủ (thường xuyên thức giấc giữa đêm hoặc tỉnh dậy sớm hơn dự định); mất ngủ hỗn hợp (sự kết hợp của cả hai chứng bệnh trên; mất ngủ nghịch lý (người bệnh cảm thấy thời gian ngủ ít hơn so với thực tế).

Mất ngủ là dấu hiệu của bệnh gì?

Mất ngủ là dấu hiệu của bệnh gì? Mất ngủ thường gặp trong đời sống, ai cũng bị ít nhất một lần trong đời. Nó thường không phải là bệnh, chỉ là một tình trạng tạm thời và có thể tự biến mất mà không cần điều trị. Mặc dù vậy, mất ngủ cũng có thể là dấu hiệu của các bệnh lý tiềm ẩn, khó có thể chẩn đoán nếu không đến bệnh viện thăm khám:

1. Bệnh lý mãn tính

Mất ngủ là dấu hiệu của bệnh gì? Các bệnh lý mãn tính gây ra nhiều triệu chứng toàn thân và ảnh hưởng tới giấc ngủ. Mất ngủ do đau nhức, khó chịu có thể kéo dài và phát triển ngày càng nặng hơn theo sự tiến triển của các bệnh lý nền. (2)

• Chứng ợ nóng: Cảm giác khó chịu từ trào ngược dạ dày thực quản làm gián đoạn giấc ngủ và thậm chí còn tăng nguy cơ ngáy ngủ và ngưng thở khi ngủ.

• Tiểu đường: Bệnh có thể gây mất ngủ do lượng glucose và insulin trong cơ thể mất cân bằng. Người bệnh thường đi tiểu đêm thường xuyên và gặp phải các vấn đề về thần kinh ngoại biên. Nếu không được kiểm soát, các triệu chứng này sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến giấc ngủ của người bệnh.
• Suy tim: Khi nằm, người bị suy tim sẽ cảm thấy khó thở do tụ dịch trong phổi, gây khó khăn khi bắt đầu giấc ngủ.
• Tiểu đêm: Bệnh phì đại tuyến tiền liệt khiến người bệnh thường xuyên tỉnh giấc để đi tiểu đêm, giấc ngủ sẽ bị gián đoạn.
• Bệnh cơ xương khớp: Cho dù là bệnh viêm khớp dạng thấp hay viêm xương khớp thì các cơn đau và khó chịu cũng gây mất ngủ. Hầu hết người bị các bệnh này thường có giấc ngủ kém.
• Bệnh thận: Khi thận không thể lọc chất thải hiệu quả sẽ gây mất cân bằng các chất trong máu. Thần kinh bị kích thích sẽ dẫn đến bồn chồn, khó ngủ.
• Bệnh tuyến giáp: Việc tuyến giáp làm việc quá mức sẽ gây mất ngủ. Trục HPA hoạt động thường xuyên làm tăng cortisol, khiến cơ thể khó thư giãn và ngủ ngon.
• Vấn đề về hô hấp: Bệnh hen suyễn gây khó thở ngay cả khi đang ngủ, ảnh hưởng đến khả năng duy trì giấc ngủ ngon. Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính tương tự như hen suyễn gây khó thở và thiếu oxy trong máu dẫn đến mất ngủ.
• Bệnh đa xơ cứng: Bệnh tự miễn này khiến hệ miễn dịch tấn công hệ thần kinh trung ương, cản trở các hoạt động điện não liên quan đến chu kỳ ngủ – thức.

Xem thêm: Cách nguyên nhân gây ra mất ngủ tiểu đêm

2. Rối loạn sức khỏe tâm thần

Trả lời cho câu hỏi mất ngủ là dấu hiệu của bệnh gì, có đến 40% số người bị mất ngủ do mắc các vấn đề về sức khỏe tâm thần như: (3)

• Rối loạn lo âu: Chứng rối loạn tâm thần phổ biến nhất gây lo âu, hoảng sợ, ám ảnh cưỡng chế, xa lánh xã hội. Người bệnh thường xuyên lo lắng, bồn chồn và khó thư giãn, từ đó ảnh hưởng đến việc đi ngủ.
• Chứng sợ hãi và cơn hoảng sợ: Chứng sợ hãi và cơn hoảng sợ là các rối loạn lo âu có thể làm gián đoạn giấc ngủ. Người bệnh khó ngủ, ngủ không sâu và thường thức giấc giữa đêm.
• Trầm cảm: Người mắc trầm cảm thường cảm thấy buồn bã, mất hứng, ảnh hưởng đến việc ăn uống, tụt năng lượng và không thể ngủ ngon.
• Rối loạn lưỡng cực: Chứng này làm biến đổi tâm trạng cực đoan gây ảnh hưởng đến giấc ngủ, ngủ quá nhiều và ngủ không đúng lúc.
• Tâm thần phân liệt: Bệnh ảnh hưởng đến suy nghĩ, cảm xúc và hành vi. Người bệnh có thể gặp ảo giác, hoang tưởng, rối loạn ngôn ngữ và gặp khó khăn trong việc tập trung, nhớ, lập kế hoạch. Mất ngủ cũng là triệu chứng phổ biến của bệnh này.

3. Rối loạn thần kinh

Mất ngủ là dấu hiệu của bệnh gì? Người mắc bệnh thần kinh thường khó ngủ, ngủ vào ban ngày, thức lúc đêm và cảm thấy mệt mỏi, cụ thể:

• Sa sút trí tuệ: Đây là bệnh gây suy giảm các chức năng nhận thức như trí nhớ và suy nghĩ. Người bệnh thường khó ngủ, khó thức dậy vào buổi sáng và có sự biến đổi trong chu kỳ ngủ – thức.
• Động kinh: Cơn co giật xảy ra trong lúc ngủ làm gián đoạn giấc ngủ. Người bệnh thường thức giấc vào ban đêm do hormone căng thẳng tăng cao.
• Parkinson: Bệnh làm tay chân run rẩy, cứng đơ, chuyển động chậm và mất thăng bằng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến giấc ngủ.
• Đau đầu: Đau đầu, đặc biệt là đau nửa đầu gây khó ngủ, ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ. Triệu chứng này thường nặng hơn vào ban đêm.
• Đột quỵ: Khi lưu lượng máu đến não bị gián đoạn, thiếu máu não gây mất ngủ khiến bạn gặp khó khăn để bắt đầu giấc ngủ, ngủ không sâu và ngủ quá nhiều.
• Khối u não: Tình trạng này gây áp lực lên não và giấc ngủ. Người bệnh không thể ngủ sâu hoặc thức dậy sớm vào buổi sáng.

4. Tác dụng phụ của thuốc

Mất ngủ là dấu hiệu của bệnh gì? Ngoài do mắc bệnh, tình trạng này còn có thể xảy ra do một số tác dụng phụ của thuốc, bao gồm thuốc điều trị cao huyết áp, thuốc chống hen suyễn và thuốc điều trị trầm cảm. Thuốc khiến người dùng cảm thấy buồn ngủ vào ban ngày và chu kỳ ngủ – thức bị đảo lộn.

Thậm chí, khi ngừng dùng thuốc cũng gây rối loạn giấc ngủ. Một người khi ngừng thuốc có thể trải qua giai đoạn cai thuốc hoặc biến đổi phản ứng của cơ thể dẫn đến khó ngủ.

Xem thêm: Creatine có gây mất ngủ không

Tác hại của chứng mất ngủ

Mất ngủ là dấu hiệu của bệnh gì? Mất ngủ do các bệnh lý mãn tính và tác dụng phụ của thuốc điều trị. Tình trạng này gây ra tác động tiêu cực đến nhiều phương diện của đời sống như: (4)

• Sức khỏe thể chất: Mất ngủ tăng nguy cơ gặp tai nạn khi lái xe hoặc vận hành máy móc do cảm giác buồn ngủ vào ban ngày. Ngoài ra, việc này cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, béo phì, tiểu đường và các bệnh mãn tính khác. Hệ miễn dịch suy yếu khiến cơ thể dễ mắc bệnh hơn.
• Sức khỏe tinh thần: Người bệnh có nguy cơ mắc các rối loạn tâm trạng như trầm cảm và lo âu cao. Tính tình trở nên cáu kỉnh, bực bội, mất tập trung và khó kiểm soát cảm xúc. Họ cũng thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, thiếu năng lượng, giảm ham muốn tình dục.
• Hiệu quả công việc: Người bị mất ngủ sẽ khó khăn trong việc tập trung và hoàn thành nhiệm vụ, làm giảm năng suất làm việc và tăng tỷ lệ nghỉ ốm, ảnh hưởng đến khả năng thăng tiến trong sự nghiệp.
• Mối quan hệ: Mất ngủ làm cho người bệnh trở nên cáu kỉnh và thiếu kiên nhẫn với người thân, ảnh hưởng tiêu cực đến các mối quan hệ cá nhân. Khả năng tham gia các hoạt động xã hội và giải trí cũng giảm sút, tạo gánh nặng cho gia đình và người chăm sóc.
• Chất lượng giấc ngủ: Người thường xuyên bị mất ngủ sẽ không có giấc ngủ sâu, tỉnh giấc giữa đêm. Điều này dẫn đến tình trạng buồn ngủ và mệt mỏi vào ban ngày, mơ nhiều và dễ gặp ác mộng.
• Mất ngủ ảnh hưởng đến khả năng học tập và ghi nhớ, khiến người bệnh không thể thực hiện các hoạt động hàng ngày và giảm chất lượng cuộc sống.
• Ngoài ra, mất ngủ còn đẩy nhanh quá trình lão hóa, ngoại hình trông mệt mỏi, già hơn. Mắt khô, có bọng, quầng thâm, vết chân chim, da khô và nhiều nếp nhăn, tóc khô xơ và rụng nhiều hơn…

Các biện pháp điều trị mất ngủ

Phương pháp điều trị mất ngủ phụ thuộc vào thời gian người bệnh xuất hiện triệu chứng và các yếu tố gây ra tình trạng này. Nếu liên quan đến chứng ngưng thở khi ngủ hoặc trầm cảm, cần điều trị các bệnh này để cải thiện chất lượng giấc ngủ. (5)

Đối với mất ngủ ngắn hạn, người bệnh cần tập trung vào việc vệ sinh giấc ngủ và thảo luận với bác sĩ về các biện pháp hỗ trợ. Đôi khi, việc sử dụng thuốc ngủ kê đơn tạm thời cũng giúp ngủ ngon hơn.

Không chỉ cần hiểu rõ mất ngủ là biểu hiện của bệnh gì, bạn cũng cần biết nên áp dụng các phương pháp nào để cải thiện giấc ngủ:

• Liệu pháp hành vi nhận thức hành vi ưu tiên điều trị chứng mất ngủ mãn tính, giúp người bệnh kiểm soát lo lắng về giấc ngủ và hình thành thói quen ngủ lành mạnh.
• Các loại thuốc như benzodiazepines, antidepressants, melatonin receptor agonists thường dùng trong trường hợp các triệu chứng mất ngủ nghiêm trọng hoặc liệu pháp nhận thức hành vi không hiệu quả. Tuy nhiên, việc dùng thuốc ngủ dễ đến các tác dụng phụ như buồn ngủ ban ngày hoặc lú lẫn, người bệnh cần tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi dùng.
• Phương pháp điều trị bổ sung: Bấm huyệt, châm cứu, yoga hoặc liệu pháp mùi hương,… có thể được dùng để điều trị mất ngủ mặc dù các nghiên cứu chứng minh hiệu quả còn hạn chế.

Khi đã biết mất ngủ là dấu hiệu của bệnh gì, bên cạnh các liệu pháp trên, việc thay đổi lối sống cũng giúp ngăn chặn tình trạng này, bạn cần:

• Đặt lịch ngủ bằng cách duy trì giờ đi ngủ và thức dậy nhất quán mỗi ngày, kể cả cuối tuần để điều chỉnh đồng hồ sinh học của cơ thể, tạo nhịp ngủ tự nhiên. Hạn chế ngủ trưa quá 30 phút, đặc biệt là ngủ gần buổi tối.
• Chỉ sử dụng phòng ngủ để ngủ và quan hệ tình dục, tránh làm việc thường xuyên hay xem tivi ở giường. Đảm bảo phòng ngủ tối, yên tĩnh và mát mẻ, sử dụng rèm cửa dày, nút bịt tai hoặc máy khử tiếng ồn để hạn chế âm thanh và giữ nhiệt độ phòng ở mức thoải mái. Tránh sử dụng thiết bị điện tử phát ánh sáng xanh trước khi ngủ 30 phút.
• Hạn chế hoặc không dùng caffeine vào buổi chiều và tối. Tránh uống rượu và hút thuốc lá trước khi ngủ vì chúng làm gián đoạn giấc ngủ và giảm chất lượng ngủ.
• Thực hành các phương pháp thư giãn như thiền, yoga, hít thở sâu hoặc nghe nhạc nhẹ trước khi ngủ để dễ đi vào giấc ngủ và ngủ ngon.
• Tránh ăn no hoặc ăn thức ăn khó tiêu trước khi ngủ. Hãy ăn nhẹ với thực phẩm giàu tryptophan như sữa ấm, chuối hoặc hạnh nhân giúp kích thích sản xuất serotonin, hỗ trợ giấc ngủ. Uống đủ 2 lít nước trong ngày nhưng hạn chế uống nước trước khi ngủ để không bị tiểu đêm.
• Bổ sung dưỡng chất từ thiên nhiên Blueberry (chiết xuất việt quất) và Ginkgo Biloba (chiết xuất bạch quả) giúp chống lại gốc tự do, bảo vệ tế bào thần kinh và mạch máu não, từ đó cải thiện giấc ngủ. Các tinh chất này có khả năng trung hòa gốc tự do, kết nối dây thần kinh và kích thích tái tạo tế bào thần kinh, hỗ trợ tăng cường giấc ngủ và trí nhớ hiệu quả.

Nhận thức rõ mất ngủ là dấu hiệu của bệnh gì không chỉ giúp người bệnh hiểu rõ hơn về nguyên nhân, từ đó có biện pháp điều trị hiệu quả. Giấc ngủ là phần thiết yếu của cuộc sống, việc thay đổi về lối sống khoa học, thói vệ sinh quen ngủ và can thiệp y tế khi cần thiết mang lại cho bạn chất lượng giấc ngủ và cơ thể khỏe mạnh.