Khi nhịp sống ngày càng bận rộn và căng thẳng, nhiều người hay bị ngủ gà ngủ gật vào ban ngày mà không phải là bệnh. Nhưng một số khác là do các vấn đề sức khỏe gây ra. Trong bài viết này, hãy cùng ECO Pharma tìm hiểu ngủ gà ngủ gật là bệnh gì hoặc nguyên nhân do đâu để biết cách phòng ngừa và điều trị.
Ngủ gà ngủ gật không phải là bệnh. Đây là triệu chứng buồn ngủ quá mức ở những thời điểm không phải là giờ đi ngủ hàng ngày. Ngoài những cơn buồn ngủ triền miên còn kèm theo uể oải, không thể tỉnh táo để làm bất cứ việc gì.
Bệnh có thể đơn giản là do thiếu ngủ vào ban đêm xuất phát từ việc thức khuya. Nhưng nó cũng có thể xuất phát từ bệnh rối loạn giấc ngủ, các bệnh lý mạn tính khác như suy giáp, trầm cảm; hoặc do rối loạn nội tiết.
Mặc dù nguyên nhân chưa được biết đến đầy đủ, nhưng thường gặp nhất là:(1)
Ngoài buồn ngủ, thì có thể kèm theo một số triệu chứng như:
Hiện tượng ngủ gà ngủ gật không chỉ làm giảm chất lượng sống mà còn tiềm ẩn các nguy cơ sức khỏe. Tình trạng buồn ngủ quá mức làm giảm khả năng tập trung và phản ứng nhanh từ đó tăng nguy cơ tai nạn. Bệnh kéo dài nhiều ngày cũng phản ánh việc thiếu ngủ kéo dài. Không ngủ đủ giấc hệ miễn dịch sẽ suy yếu và rối loạn các hoạt động trong cơ thể, theo thời gian sinh ra bệnh tật.
Ngoài ra cũng là dấu hiệu của một số vấn đề sức khỏe tiềm ẩn. Chẳng hạn như:(2)
Bệnh có thể là dấu hiệu cảnh báo của nhiều bệnh lý tim mạch như suy tim, rối loạn nhịp tim, thiếu máu cơ tim, xơ vữa động mạch hay thiếu máu não. Các bệnh này đều có điểm chung là làm giảm lưu lượng máu và oxy lên não, khiến não không được cung cấp đủ năng lượng để hoạt động, dẫn đến tình trạng buồn ngủ ban ngày, uể oải, suy giảm trí nhớ và khó tập trung.
Ngoài ra, bệnh tim mạch còn làm tăng nguy cơ ngưng thở khi ngủ, một rối loạn thường khiến đêm mất ngủ ngày ngủ gà ngủ gật. Nếu không được phát hiện và kiểm soát sớm, các bệnh tim mạch có thể tiến triển nặng, gây ra những biến chứng nguy hiểm như đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim,.
Suy giảm chức năng tuyến giáp cũng có thể gây ra mệt mỏi, phản ứng chậm hoặc ngủ gật vào ban ngày cho dù đã ngủ đủ giấc vào ban đêm. Lý do là tuyến giáp sản xuất hormone thyroxine – một hormone điều hòa giấc ngủ. Khi tuyến giáp suy giảm, rối loạn hormone thyroxine có thể xảy ra dẫn đến rối loạn giấc ngủ .
Suy giáp nặng còn có thể dẫn đến hôn mê với biểu hiện ngủ gà, lơ mơ, mất ý thức. Đây là một tình trạng nguy hiểm có tính chất đe dọa tính mạng.
Chủ yếu do rối loạn các chất dẫn truyền thần kinh làm suy giảm sự tỉnh táo và phá vỡ nhịp sinh học. Giấc ngủ ban đêm kém chất lượng khiến người bệnh buồn ngủ quá mức vào ban ngày, kèm theo mệt mỏi, giảm năng lượng và mất động lực. Ngoài ra, trầm cảm có thể gây ngủ nhiều bất thường, làm tình trạng ngủ gà trầm trọng hơn.
Ngoài ra, bệnh còn có thể là biểu hiện của các bệnh lý mạn tính khác. Chẳng hạn như tiểu đường, rối loạn lipid máu, viêm thận mạn tính, gan mạn tính. Các bệnh mạn tính này thường đi kèm với rối loạn chuyển hóa, làm giảm chất lượng giấc ngủ. Ví dụ như ở bệnh tiểu đường, rối loạn đường huyết có thể ảnh hưởng trực tiếp đến não bộ và hệ thần kinh gây ra các triệu chứng mất ngủ.
Hiện tượng có thể là dấu hiệu của rối loạn nội tiết, khi sự mất cân bằng hormone ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ tỉnh táo và chất lượng giấc ngủ. Suy giáp làm giảm T3, T4 khiến chuyển hóa chậm và gây mệt mỏi kéo dài; tiểu đường type 2 gây biến động đường huyết và rối loạn giấc ngủ ban đêm dẫn đến buồn ngủ ban ngày; suy vỏ thượng thận làm thiếu cortisol, phá vỡ nhịp sinh học và giảm khả năng đáp ứng với stress; còn thiếu hormone tăng trưởng (GH) khiến giấc ngủ sâu kém, dễ ngủ gật.
Hiện tượng gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng cả về sức khỏe thể chất, tinh thần lẫn chất lượng sống. Trước hết, tình trạng này làm suy giảm chức năng nhận thức như trí nhớ, khả năng tập trung, tốc độ phản ứng và khả năng ra quyết định. Điều này khiến người bệnh dễ mắc sai sót trong công việc, học tập và tăng nguy cơ tai nạn, đặc biệt khi lái xe hoặc vận hành máy móc.
Người bệnh có nguy cơ gặp tai nạn giao thông cao gấp nhiều lần so với người bình thường, và tình trạng này là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra các vụ tai nạn nghiêm trọng trên đường cao tốc.
Ngoài ảnh hưởng đến hiệu suất làm việc và học tập còn tác động tiêu cực đến tâm lý. Người bệnh thường xuyên cảm thấy cáu gắt, dễ bị kích động, có xu hướng thu mình, giảm tham gia các hoạt động xã hội và có nguy cơ cao bị trầm cảm hoặc lo âu kéo dài.
Việc thiếu tỉnh táo và mệt mỏi kéo dài cũng làm giảm chất lượng sống khiến các hoạt động thường ngày trở nên khó khăn, thậm chí mất hứng thú với sở thích cá nhân hoặc các mối quan hệ thân thiết. Về lâu dài, còn liên quan đến nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.
Hiện tượng này cũng làm tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính như tiểu đường, béo phì, bệnh tim mạch, đột quỵ và tăng tỷ lệ tử vong do các nguyên nhân tim mạch. Theo Viện Y tế Quốc gia Mỹ, ngủ gà ngủ gật làm tăng nguy cơ các biến cố tim mạch nghiêm trọng (như nhồi máu cơ tim, đột quỵ) lên đến 28% – 52% so với người không bị buồn ngủ ban ngày, ngay cả khi đã loại trừ các yếu tố nguy cơ truyền thống. Ở người cao tuổi, còn làm tăng nguy cơ té ngã, suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ sớm hơn.
Để chẩn đoán nguyên nhân, bác sĩ sẽ kết hợp giữa khai thác triệu chứng lâm sàng, tiền sử bệnh và các xét nghiệm cận lâm sàng. Trước tiên, bác sĩ sẽ khai thác triệu chứng lâm sàng, tiền sử bệnh và thói quen ngủ như thang điểm Epworth để đánh giá mức độ buồn ngủ ban ngày.
Các xét nghiệm đánh giá giấc ngủ như polysomnography (đo giấc ngủ toàn diện), đo mức độ buồn ngủ ban ngày (multiple sleep latency test – MSLT) cũng được thực hiện nhằm có thêm dữ liệu xác định người bệnh có đang gặp phải các vấn đề về rối loạn giấc ngủ hay không. Ngoài ra, bác sĩ sẽ chỉ định thêm xét nghiệm máu để loại trừ các bệnh lý nền như suy giáp, tiểu đường.
Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh thăm khám mọi vấn đề sức khỏe bằng máy móc, công nghệ hiện đại. Đội ngũ chuyên gia, bác sĩ giỏi giúp phát hiện các bệnh lý từ sớm để điều trị hiệu quả với phác đồ cá thể hóa, toàn diện. Tâm Anh là bệnh viện 5 sao, mô hình bệnh viện khách sạn tiêu chuẩn quốc tế hàng đầu Việt Nam. Bệnh viện có dịch vụ khám VIP cao cấp, nhanh chóng, không phải chờ đợi. Người bệnh được chọn khám với chuyên gia, bác sĩ, tại khu VIP riêng tư.
Nếu do thức khuya dễ dàng được cải thiện bằng giấc ngủ bù vào ban ngày, cùng với việc thực hành vệ sinh giấc ngủ và thói quen sống khoa học. Đối với các tình trạng liên quan đến bệnh tật, thuốc và các phương pháp điều trị hiệu quả có thể giúp khỏi bệnh.
Ví dụ ở người mắc chứng ngưng thở khi ngủ (OSA), liệu pháp CPAP (áp lực dương liên tục) giúp giảm 40% – 70% triệu chứng; Người mắc chứng ngủ rũ, điều trị bằng modafinil hoặc sodium oxybate có thể giúp kiểm soát cơn buồn ngủ.
Nếu cơn buồn ngủ ập đến, bạn hãy tranh thủ chợp mắt ít phút sau đó thử áp dụng một số biện pháp sau để giữ cho đầu óc tỉnh táo.
Ngủ gà ngủ gật không chỉ là một tình trạng buồn ngủ quá mức do thói quen sinh hoạt mà còn có thể là triệu chứng của một số vấn đề về sức khỏe. Vì vậy, nếu tình trạng này diễn ra thường xuyên, bạn nên đi thăm khám để biết rõ nguyên nhân là gì và có cần phải điều trị hay không.
