Được phát triển bởi các nhà nghiên cứu tại trường Đại học Pittsburgh (Mỹ) vào năm 1989, test rối loạn giấc ngủ PSQI là một trong những công cụ tiêu chuẩn giúp nhận diện sớm các bất thường về giấc ngủ.
Thông qua hệ thống câu hỏi khoa học, PSQI hỗ trợ bác sĩ đánh giá toàn diện chất lượng giấc ngủ và mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe thần kinh. Cùng ECO Pharma theo dõi bài viết sau để hiểu rõ về ý nghĩa và cách ứng dụng bảng câu hỏi này.
Test rối loạn giấc ngủ PSQI (Pittsburgh Sleep Quality Index) là thang đo chuẩn hóa được ứng dụng phổ biến trong lâm sàng và nghiên cứu bệnh học để đánh giá chất lượng giấc ngủ trong vòng 30 ngày gần nhất. Công cụ này giúp phân biệt giữa giấc ngủ bình thường và giấc ngủ kém chất lượng, đặc biệt hữu ích trong việc sàng lọc những người có nguy cơ mắc rối loạn thần kinh và tâm thần.
Khác với các phương pháp chỉ dựa vào thời gian ngủ, PSQI tiếp cận giấc ngủ theo hướng toàn diện. Bảng câu hỏi đồng thời khai thác cảm nhận chủ quan của người bệnh, yếu tố sinh lý trong quá trình ngủ và tác động của giấc ngủ kém đến các chức năng ban ngày. Nhờ đó mà phản ánh đầy đủ cả số lượng lẫn chất lượng giấc ngủ, hỗ trợ hiệu quả cho công tác chẩn đoán và theo dõi điều trị. (1)
Test rối loạn giấc ngủ PSQI giữ vai trò quan trọng trong sàng lọc và chẩn đoán các bệnh lý liên quan đến giấc ngủ. Mục tiêu của bài test là phát hiện những sai lệch trong thói quen nghỉ ngơi từ đó đánh giá mức độ ảnh hưởng của giấc ngủ kém đến nhận thức, động lực và khả năng tập trung.
Trong y khoa bác sĩ thường chỉ định thực hiện PSQI cho các trường hợp:
Bên cạnh đó PSQI còn là công cụ đo lường hiệu quả trong nghiên cứu dược lý giúp đánh giá tác động của thuốc hoặc các phương pháp trị liệu đối với hệ thần kinh trung ương.
Bài test PSQI được thiết kế dưới dạng bảng câu hỏi trắc nghiệm tự đánh giá, dựa trên cảm nhận giấc ngủ trong 30 ngày gần nhất. Tổng thể gồm 24 câu hỏi, trong đó 19 câu hỏi chính theo dạng tính điểm và 5 câu hỏi phụ nhằm bổ sung thông tin lâm sàng.
19 câu hỏi chính được chuẩn hóa thành 7 nhóm tiêu chí. Mỗi nhóm được chấm từ 0 – 3 điểm; tổng điểm PSQI dao động từ 0 – 21. Điểm số càng cao phản ánh chất lượng giấc ngủ càng kém và mức độ rối loạn càng rõ. (2)
7 thành phần chính của thang điểm PSQI:
5 câu hỏi phụ thường do người ngủ cùng phòng, cùng giường trả lời, nhằm ghi nhận những biểu hiện mà người bệnh không hay biết như ngáy to, ngưng thở khi ngủ, co giật chi, lú lẫn hoặc cử động nhiều. Phần này không tính vào điểm PSQI nhưng hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán và định hướng xét nghiệm chuyên sâu.
Bảng PSQI gồm những câu hỏi sau:
Trong 1 tháng vừa qua, các vấn đề dưới đây xảy ra thường xuyên ở mức nào?
Với mỗi vấn đề bạn hãy chọn mức độ xảy ra phù hợp nhất, gồm không xảy ra; ít hơn 1 lần/tuần; 1 – 2 lần/tuần hoặc từ 3 lần trở lên mỗi tuần.
Nhìn chung bạn đánh giá chất lượng giấc ngủ của mình trong 1 tháng qua như thế nào – rất tốt, khá tốt, khá kém hay rất kém?
Thông tin người ngủ cùng (nếu có)
Bảng trắc nghiệm rối loạn giấc ngủ PSQI được chấm điểm theo thang từ 0 – 3, trong đó điểm 0 tương ứng với tình trạng không hoặc hiếm, còn điểm 3 phản ánh mức độ rối loạn rõ rệt. Điểm PSQI được tính bằng cách cộng điểm của cả 7 nhóm tiêu chí, tổng điểm dao động từ 0 – 21. Điểm số càng cao cho thấy chất lượng giấc ngủ càng kém và nguy cơ rối loạn giấc ngủ càng lớn, cần được theo dõi, đánh giá chuyên sâu hơn.
Bảng chấm điểm từng tiêu chí trong test rối loạn giấc ngủ PSQI như sau:
| Yếu tố đánh giá PSQI | Tiêu chí đánh giá | Mức độ | Điểm |
| 1. Chất lượng giấc ngủ chủ quan | Tự đánh giá giấc ngủ | Rất tốt | 0 |
| Khá tốt | 1 | ||
| Khá kém | 2 | ||
| Rất kém | 3 | ||
| 2. Thời gian đi vào giấc ngủ | Thời gian cần để ngủ | Dễ ngủ | 0 |
| < 30 phút | 1 | ||
| 30 – 60 phút | 2 | ||
| > 60 phút | 3 | ||
| 3. Thời lượng ngủ thực tế | Số giờ ngủ mỗi đêm | > 7 giờ | 0 |
| 6 – 7 giờ | 1 | ||
| 5 – 6 giờ | 2 | ||
| < 5 giờ | 3 | ||
| 4. Hiệu suất giấc ngủ | (Giờ ngủ / Giờ nằm trên giường) | ≥ 85% | 0 |
| 75 – 84% | 1 | ||
| 65 – 74% | 2 | ||
| < 65% | 3 | ||
| 5. Rối loạn khi ngủ | Thức giấc, gặp ác mộng, khó thở… | Không/hiếm | 0 |
| < 1 lần/tuần | 1 | ||
| 1 – 2 lần/tuần | 2 | ||
| ≥ 3 lần/tuần | 3 | ||
| 6. Sử dụng thuốc ngủ | Tần suất dùng thuốc | Không bao giờ | 0 |
| < 1 lần/tuần | 1 | ||
| 1 – 2 lần/tuần | 2 | ||
| ≥ 3 lần/tuần | 3 | ||
| 7. Buồn ngủ ban ngày | Mệt mỏi, giảm tập trung | Không có | 0 |
| Hiếm | 1 | ||
| Thỉnh thoảng | 2 | ||
| Thường xuyên | 3 |
Tổng điểm PSQI giúp phân loại mức độ tốt hay kém của giấc ngủ, đồng thời hỗ trợ bác sĩ định hướng đánh giá lâm sàng:
Thang điểm PSQI là công cụ sàng lọc, không thay thế cho chẩn đoán chuyên môn. Những trường hợp có điểm PSQI lớn hơn 5 nên được bác sĩ chuyên khoa đánh giá thêm bằng các phương pháp chẩn đoán chuyên sâu như nhật ký giấc ngủ, đo đa ký giấc ngủ. Cách tiếp cận này giúp xác định chính xác nguyên nhân rối loạn và xây dựng hướng can thiệp phù hợp, an toàn, hiệu quả.
Test rối loạn giấc ngủ PSQI là một trong những công cụ sàng lọc được sử dụng phổ biến trong Thần kinh học và Y học giấc ngủ. Tuy nhiên đây vẫn là công cụ đánh giá chủ quan do đó cần hiểu rõ cả ưu và nhược điểm để ứng dụng đúng cách.
Để tăng độ chính xác trong thực hành lâm sàng thang điểm PSQI nên được áp dụng như một phần của quy trình chẩn đoán toàn diện thay vì lệ thuộc toàn bộ. Bác sĩ cần kết hợp kết quả PSQI với khai thác bệnh sử chi tiết, thăm khám thực thể, ghi nhật ký giấc ngủ cùng các phương pháp cận lâm sàng khác.
Trong trường hợp điểm PSQI cao triệu chứng nghi ngờ rõ ràng, người bệnh thường được chỉ định đo đa ký giấc ngủ. Đây là phương pháp ghi nhận đồng thời nhiều hoạt động sinh lý trong khi ngủ như điện não, chuyển động mắt, nhịp tim, trương lực cơ, hô hấp, độ bão hòa oxy trong máu. Kết quả giúp xác định chính xác loại rối loạn giấc ngủ và định hướng điều trị phù hợp.
Hiện nay Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM là một trong những cơ sở uy tín trong thăm khám và chẩn đoán rối loạn giấc ngủ bằng đo đa ký giấc ngủ. Khoa Thần kinh của bệnh viện quy tụ đội ngũ bác sĩ chuyên sâu về y học giấc ngủ, đồng thời được trang bị hệ thống đo đa ký hiện đại, không xâm lấn, người bệnh chỉ cần ở bệnh viện một đêm để thực hiện thăm dò.
Khi được ứng dụng đúng cách và kết hợp với các phương pháp đánh giá chuyên sâu, bảng test rối loạn giấc ngủ PSQI vẫn là công cụ sàng lọc hiệu quả, hỗ trợ đắc lực cho chẩn đoán và theo dõi rối loạn giấc ngủ trong thực hành lâm sàng.
