Viêm gan C: Nguyên nhân, triệu chứng và cách chẩn đoán bệnh

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính năm 2022, khoảng 242.000 người tử vong vì viêm gan C, do xơ gan và ung thư biểu mô tế bào gan. Trên toàn cầu, có đến 50 triệu người mắc viêm gan C mãn tính, với 1 triệu ca nhiễm mới mỗi năm.

Viêm gan C là gì?

Viêm gan C do virus HCV gây ra, lây truyền qua máu và dịch tiết của người nhiễm bệnh. Gan chịu trách nhiệm xử lý chất dinh dưỡng, lọc máu và chống nhiễm trùng. Việc nhiễm HCV có thể gây viêm và tổn thương gan, ảnh hưởng đến chức năng gan.

Phân loại viêm gan C

Khi nhiễm virus sẽ trải qua thời kỳ ủ bệnh. Lúc này, virus tái tạo, nhân lên cho đến khi cơ thể nhận ra sự lây nhiễm. Hệ miễn dịch hoạt động và sự suy yếu chức năng gan có thể gây ra các triệu chứng:

1. Viêm gan C cấp tính

Viêm gan C cấp tính khi tình trạng nhiễm HCV kéo dài dưới 6 tháng. Do hệ miễn dịch tự nhiên có thể tự chống lại virus, nhưng hầu hết các trường hợp viêm gan siêu vi C sẽ chuyển thành mãn tính.

2. Viêm gan C mạn tính

Khoảng 75% – 85% người bị viêm gan C cấp tính tiến triển thành mãn tính. Biểu hiện viêm gan C mãn tính kéo dài hơn 6 tháng. Nếu không được điều trị, bệnh tồn tại suốt đời, gây ra nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như viêm gan, xơ gan, ung thư gan, suy chức năng gan.(1)

Triệu chứng viêm gan C

Viêm gan C thường không có triệu chứng rõ rệt đến khi gan bị tổn thương nặng. Nhiều người nhiễm bệnh mà không biết, khi triệu chứng xuất hiện thường bị nhầm với các bệnh khác.

1. Triệu chứng viêm gan C cấp tính

Khoảng 20% người nhiễm có triệu chứng cấp tính sau 4 – 12 tuần (hoặc từ 2 – 6 tháng). Triệu chứng nhẹ thường thấy như mệt mỏi, buồn nôn, nôn, sốt, đau cơ – khớp, đau bụng, chán ăn, sụt cân, vàng da (25% người mắc), nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu.

2. Triệu chứng viêm gan C mạn tính

Thông thường, biểu hiện viêm gan C mạn tính không gây triệu chứng nghiêm trọng trong nhiều năm sau khi nhiễm. Các triệu chứng thường thấy như mệt mỏi từ nhẹ đến nặng, ăn không ngon miệng, buồn nôn, nôn, đau nhức ở vùng bụng trên bên phải, sốt, thay đổi tâm trạng, trầm cảm, đau hoặc sưng khớp, phát ban da.

Đối tượng nào dễ mắc bệnh viêm gan C

Viêm gan C có tỷ lệ cao ở những nhóm đối tượng sau:

• Tiêm chích ma túy.
• Được truyền máu hoặc ghép tạng.
• Chạy thận nhân tạo.
• Tiếp xúc với máu hoặc kim tiêm nhiễm bệnh tại nơi làm việc.
• Xăm hình hoặc xỏ khuyên trên cơ thể.
• Bẩm sinh do mẹ nhiễm viêm gan C từ trước.
• Bị nhiễm HIV.
• Quan hệ với nhiều bạn tình.
• Bị nhiễm trùng lây qua đường tình dục (STI).
• Là nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM).

Xem thêm: Viêm gan C ở trẻ em làm sao nhận biết, điều trị và phòng ngừa?

Chẩn đoán và xét nghiệm viêm gan C

Để phát hiện sớm dấu hiệu viêm gan C, bác sĩ thường thực hiện các chẩn đoán và xét nghiệm sau:

1. Chẩn đoán

Chẩn đoán viêm gan C thực hiện qua 2 bước:

• Xét nghiệm kháng thể – huyết thanh để xác định người bệnh đã bị nhiễm virus.
• Xét nghiệm axit nucleic tìm RNA HCV để xác nhận nhiễm virus và nhu cầu điều trị. Cần thực hiện xét nghiệm này vì khoảng 30% người nhiễm HCV tự khỏi nhờ miễn dịch tự nhiên mà không cần điều trị, nhưng vẫn dương tính với kháng thể HCV.

2. Xét nghiệm tổn thương gan

Sau khi chẩn đoán nhiễm HCV, bác sĩ sẽ tiến hành đánh giá mức độ tổn thương gan qua các xét nghiệm không xâm lấn hoặc sinh thiết gan:(2)

• Cộng hưởng từ đàn hồi (MRE): Xét nghiệm không xâm lấn này cũng cho thấy hình ảnh của gan, thực hiện thay cho sinh thiết gan. Kết hợp công nghệ chụp cộng hưởng từ và sóng âm để tạo ra bản đồ hiển thị khu vực gan bị cứng. Mô gan cứng tức là gan bị sẹo (xơ hóa).
• Siêu âm độ đàn hồi gan: Xét nghiệm này đánh giá độ cứng của gan bằng kỹ thuật siêu âm, dựa vào tính chất phản âm để đưa ra nhận định sơ bộ về tổn thương ở gan.
• Xét nghiệm máu: Một loạt các xét nghiệm máu giúp đánh giá chức năng và tình trạng của gan như: Bilirubin, Albumin, chức năng gan đông máu, alpha-fetoprotein (AFP) đo lường mức độ các enzyme (SGOT, SGPT, GGT) và protein do gan sản xuất (Albumin).
• Sinh thiết gan: Trong quá trình sinh thiết gan, bác sĩ sẽ dùng chiếc kim chuyên dụng, chọc qua da bụng để lấy ra mẫu mô gan nhỏ, đem phân tích dưới kính hiển vi.

Biến chứng của bệnh viêm gan C

Chẩn đoán viêm gan C sớm có thể ngăn ngừa những biến chứng nguy hiểm như:

• Xơ gan: Đây là tình trạng tế bào gan bị tổn thương và gan không thể hoạt động bình thường. Mô sẹo thay thế mô gan khỏe mạnh và cản trở dòng máu qua gan. Trong giai đoạn đầu, gan vẫn hoạt động bù trừ, nhưng khi xơ gan nặng hơn, chức năng gan bắt đầu suy yếu dần.
• Suy gan: Bệnh gan giai đoạn cuối, tiến triển qua nhiều tháng, năm hoặc thậm chí thập kỷ. Khi bị suy gan, gan không thể thực hiện các chức năng quan trọng hoặc thay thế các tế bào bị tổn thương.
• Ung thư gan: Viêm gan C mạn tính làm tăng nguy cơ ung thư gan. Nếu gan bị tổn thương nghiêm trọng hoặc xơ gan trước khi điều trị thì nguy cơ ung thư gan vẫn cao ngay cả sau khi điều trị. Bác sĩ có thể đề nghị xét nghiệm máu và siêu âm hoặc các xét nghiệm hình ảnh khác để kiểm tra ung thư gan. Phát hiện ung thư ở giai đoạn đầu cải thiện cơ hội chữa khỏi.

Điều trị bệnh viêm gan C

Có nhiều phương pháp hiệu quả để điều trị viêm gan C. Mục tiêu là chữa khỏi bệnh và ngăn ngừa tổn thương gan lâu dài.

1. Viêm gan C cấp tính

Để chữa viêm gan C cấp tính, thường sử dụng thuốc pegylat IFN (PEG-INF) kết hợp với ribavirin (RBV). Tuy nhiên, đây là phương pháp cũ không còn được ưa chuộng do tác dụng phụ và thời gian điều trị dài.

Một lựa chọn khác là dùng sofosbuvir (SOF) kết hợp với ribavirin (RBV), hiệu quả 32% – 59%. Phương pháp sử dụng sofosbuvir, ledipasvir (SOF/LDV) trong 6 tuần hiệu quả 100% ở người không nhiễm HIV và 77% – 88% ở người nhiễm HIV. Các thuốc khác như paritaprevir, ritonavir, ombitasvir (PrOD) hoặc elbasvir, grazoprevir (EBR/GZR) cũng cho kết quả khả quan 94% – 100%.(3)

Để ngăn ngừa lây truyền và điều trị viêm gan C cấp tính hiệu quả, các bác sĩ khuyến nghị dùng glecaprevir, pibrentasvir (GLE/PIB) hoặc sofosbuvir, velpatasvir (SOF/VEL). Người bệnh nên bắt đầu điều trị ngay khi dương tính với virus HCV, các chuyên gia không khuyến khích dùng thuốc dự phòng, điều trị sau phơi nhiễm bằng DAA.

Xem thêm: Viêm gan C type 6 – Genotype phổ biến ở Việt Nam

2. Viêm gan C mạn tính

Để chữa viêm gan C mãn tính, bác sĩ thường kết hợp pegylat interferon alfa và ribavirin.

• Interferon là chất tự nhiên trong cơ thể giúp đẩy lùi virus, tăng cường miễn dịch.
• Ribavirin là thuốc chống lại virus viêm gan C.

Để tăng hiệu quả của interferon, pegylation giúp thuốc duy trì tác dụng lâu hơn, chỉ cần dùng 1 lần mỗi tuần.

Các loại thuốc này mang lại hiệu quả tích cực từ 54% – 56%, đặc biệt là người nhiễm virus kiểu gen 1. Thời gian điều trị kiểu gen 1 là 48 tuần, 24 tuần cho kiểu gen 2 và 3.

Triệu chứng viêm gan C mạn tính không được điều trị hiệu quả, nếu dẫn đến suy gan, người bệnh cần phải ghép gan. Trong quá trình này, bác sĩ sẽ loại bỏ gan bị tổn thương, thay thế bằng lá gan khỏe mạnh. Hầu hết gan cấy ghép được người chết hiến tạng, một số ít từ người hiến tạng sống, hiến một phần gan của họ.

Dù đã ghép gan, nhiễm virus vẫn có thể tái phát, do đó cần điều trị thêm bằng thuốc kháng virus để ngăn tổn thương gan mới.

Phòng tránh viêm gan C

Không có vắc xin ngăn ngừa viêm gan C, nhưng việc thay đổi lối sống – hành vi giúp kiểm soát bệnh và ngăn ngừa lây lan. Cùng ECO Pharma tìm hiểu các biện pháp bảo vệ gan sau đây:

• Sử dụng dụng cụ kim tiêm, ống tiêm vô trùng.
• Không dùng chung dụng cụ tiêm chích, vật dụng cá nhân có nguy cơ dính máu như bàn chải đánh răng, dao cạo râu, dũa – kéo cắt móng tay.
• Khi xỏ khuyên, xăm mình, lăn kim, châm cứu, đảm bảo dụng cụ là “dùng một lần” đã được làm sạch và khử trùng.
• Yêu cầu nhân viên y tế tuân thủ các biện pháp phòng ngừa tiêu chuẩn, kiểm soát nhiễm trùng.
• Đeo găng tay sử dụng một lần khi sơ cứu hoặc làm sạch máu, dịch cơ thể.
• Quan hệ tình dục an toàn, chung thủy, dùng bao cao su, thông báo với bạn tình nếu đã bị nhiễm bệnh.
• Ngừng uống rượu vì chúng khiến bệnh nặng hơn.
• Hạn chế dùng thuốc gây tổn thương gan như thống chống co giật, giảm đau, hạ sốt, chống trầm cảm, huyết áp, kháng sinh, statin,…
• Ngăn người khác tiếp xúc với máu, che vết thương, không hiến máu, nội tạng hoặc tinh dịch nếu mắc bệnh.

Thắc mắc thường gặp

Một số câu hỏi về viêm gan C bao gồm:

1. Bệnh viêm gan C có lây không?

Viêm gan C có lây không? Bệnh chỉ lây qua tiếp xúc với máu và dịch tiết từ người nhiễm virus như:

• Dùng chung dụng cụ tiêm chích, ống hút, kim tiêm, dụng cụ y tế không vô trùng.
• Dùng dụng cụ xăm hình, xỏ khuyên không khử trùng.
• Hình thức lấy máu, truyền máu.
• Dùng chung đồ cá nhân như dao cạo râu, bàn chải đánh răng, bấm móng tay.
• Quan hệ tình dục không an toàn, trong kỳ kinh nguyệt, nhiễm HIV hoặc bệnh lây truyền qua đường tình dục khác.
• Nguy cơ mẹ truyền virus cho con, đặc biệt nếu mẹ nhiễm HIV.
• Vết thương do kim đâm, dính máu từ vết thương hở.

2. Viêm gan C có vắc xin không?

Hiện tại chưa có vắc-xin ngăn ngừa viêm gan C, dù đã nghiên cứu trong thời gian dài. Bệnh khó phòng ngừa vì có nhiều biến thể biến đổi nhanh chóng. Cách hiệu quả nhất để ngăn ngừa viêm gan C là tránh tiếp xúc với máu và dịch tiết của người nhiễm bệnh.

3. Viêm gan C có di truyền không?

Viêm gan C không phải là bệnh di truyền, bệnh chỉ lây qua tiếp xúc với máu và dịch tiết nhiễm virus, ngay cả với số lượng nhỏ, có thể từ một thành viên trong gia đình sang người khác.

4. Viêm gan C nguy hiểm không?

Viêm gan C có nhiều mức độ nguy hiểm từ nhẹ đến nặng. Một số người không có triệu chứng, trong khi người khác cảm thấy mệt mỏi, vàng da – mắt, đau bụng,… Nếu nhiễm virus kéo dài hơn 6 tháng là mãn tính. Triệu chứng viêm gan C mãn tính gây tổn thương gan, xơ gan, thậm chí là ung thư gan. Hiện nay, thuốc kháng virus điều trị hiệu quả viêm gan C, ngăn ngừa hoặc làm chậm tổn thương gan với tỷ lệ chữa khỏi cao.

5. Bệnh viêm gan C có tái phát không?

Ngay cả khi đã khỏi bệnh từ lần điều trị viêm gan C trước đó, bệnh vẫn có thể tái nhiễm, tức là người bệnh không có miễn dịch chống nhiễm virus HCV mới trong tương lai. Thuốc kháng virus chỉ giúp loại bỏ nhiễm HCV hiện có.

6. Dinh dưỡng cho người mắc bệnh viêm gan C

Thức ăn đều phải được gan xử lý do đó, dinh dưỡng hợp lý có thể cải thiện sức khỏe gan, hỗ trợ điều trị bệnh, giảm áp lực cho gan. Việc bổ sung đầy đủ dưỡng chất tăng cường miễn dịch và kiểm soát cân nặng. Duy trì cân nặng hợp lý hạn chế nguy cơ béo phì dẫn đến gan nhiễm mỡ, khiến bệnh viêm gan C khó kiểm soát hơn. Người bị viêm gan C cần ăn các nhóm thực phẩm sau đây:

• Trái cây và rau: Cung cấp chất xơ, vitamin A, C, B6, B9 và kali, người bệnh cần ăn 1 – 3 chén rau mỗi ngày, thay đổi loại rau để có nhiều dưỡng chất. Rau xanh như rau chân vịt, bông cải xanh, rau diếp cá,… giúp giảm axit béo trong gan.
• Chất đạm: Nguồn protein tốt cho gan có trong cá, hải sản, thịt gà, quả hạch, trứng, đậu nành,…. giúp sửa chữa và thay thế các tế bào gan bị tổn thương. Lượng protein cần thiết hàng ngày phụ thuộc vào độ tuổi, giới tính, mức độ hoạt động, thường từ 57 gram – 184 gram, nếu bị xơ gan, có thể cần ăn nhiều protein hơn.
• Sản phẩm bơ sữa: Cung cấp protein, canxi cho gan, người trưởng thành nên ăn 2 – 3 khẩu phần mỗi ngày.
• Ngũ cốc: Cung cấp chất xơ, vitamin B, kẽm, magie, sắt, người bệnh nên chọn ngũ cốc nguyên hạt thay vì ngũ cốc tinh chế. Người trưởng thành nên ăn 85 gram – 227 gram ngũ cốc mỗi ngày.

Hạn chế thực phẩm chứa nhiều chất béo, muối, thực phẩm chế biến sẵn, đông lạnh, đóng hộp. Kiểm soát lượng calo nạp vào để tránh tăng cân hoặc béo phì. Bác sĩ có thể tư vấn chế độ ăn ít chất sắt đối với bệnh viêm gan C mãn tính để tránh quá tải sắt ảnh hưởng đến gan.

Kết hợp tinh chất Wasabia và S.Marianum giúp kiểm soát tế bào Kupffer, chống độc, kháng khuẩn và bảo vệ gan. Hai tinh chất này còn cải thiện tổn thương tế bào gan, hạ men gan và phòng ngừa xơ hóa hiệu quả.

Ngoài ra, người bệnh nên uống 6 – 8 ly nước mỗi ngày, tạo thói quen ăn uống đúng giờ, ăn ba bữa vừa hoặc bốn đến năm bữa nhỏ, ăn chín uống sôi. Chọn thực phẩm hữu cơ, nguồn thịt nạc thay vì thịt mỡ, sử dụng gia vị và thảo mộc không nhiều muối.

7. Khi nào cần đến bệnh viện thăm khám?

Bạn nên đến bệnh viện thăm khám khi có triệu chứng bất thường như:

• Chóng mặt hoặc khó thở cực độ.
• Khó chịu ở ngực.
• Thay đổi trong tầm nhìn.
• Phù chân, bàn chân hoặc mắt cá chân.
• Tiêu chảy kéo dài hơn 48 giờ hoặc có máu trong phân.
• Sốt hoặc dấu hiệu nhiễm trùng kéo dài hơn 48 giờ.

Nếu có biểu hiện bất thường hoặc nghi ngờ bị lây nhiễm HCV, bạn nên đến cơ sở y tế uy tín để kiểm tra. Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật nội soi tiêu hóa, Bệnh viện đa khoa Tâm Anh có đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm trong điều trị các bệnh lý về gan như viêm gan siêu vi (A, B, C), viêm gan C cấp và mạn, xơ gan, ung thư gan. Nơi được trang bị cơ sở vật chất hiện đại, đảm bảo cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe tối ưu cho mọi người.

Các phương pháp điều trị viêm gan C hiệu quả, người bệnh có thể chữa khỏi trong vài tháng, nguy cơ tái phát khá hiếm. Vì vậy, cần thực hiện các biện vệ sinh cá nhân, vô trùng để giảm nguy cơ lây nhiễm. Nếu có bất kỳ yếu tố nguy cơ nào, hãy thảo luận với bác sĩ để được khám và điều trị kịp thời.