Viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính: Nguyên nhân, dấu hiệu

Viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính là một bệnh tự miễn mãn tính nguy hiểm. Người mắc bệnh này không có kháng thể anti – CCP trong máu, khiến việc chẩn đoán rất khó khăn. Cùng ECO Pharma tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu của bệnh để chăm sóc sức khỏe tốt hơn.

Viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính là gì?

Viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính (SNRA) là một loại viêm khớp dạng thấp, nhưng khoảng 15 – 25% người bệnh lại không có yếu tố dạng thấp (RF) và kháng thể CCP (Anti-CCP) trong máu (ACPA). Kháng thể CCP là tự kháng thể do hệ miễn dịch tạo ra để chống lại peptide citrullinated vòng.

Chẩn đoán SNRA dựa trên các tiêu chí của Hội thấp khớp học Hoa Kỳ/Liên đoàn chống thấp khớp châu Âu (ACR/EULAR) năm 2010, bao gồm thời gian xuất hiện triệu chứng, số lượng khớp bị tổn thương, mức độ viêm, biểu hiện lâm sàng. Tuy nhiên, do thiếu các chỉ dấu huyết thanh đặc hiệu, việc chẩn đoán bệnh trở nên khó khăn, dễ làm lỡ thời điểm vàng để điều trị kịp thời, đạt hiệu quả cao.

SNRA là bệnh tự miễn mãn tính, có thể gây viêm khớp hoạt dịch, tổn thương xương, biến dạng khớp, thậm chí tàn tật nếu không được điều trị kịp thời. Bên cạnh đó, bệnh còn tiềm ẩn nguy cơ gây biến chứng ngoài khớp nghiêm trọng như bệnh phổi kẽ, viêm mạch, tăng nguy cơ mắc u lympho. (1)

Triệu chứng viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính thường gặp

Bệnh có các triệu chứng tương tự như viêm khớp dạng thấp huyết thanh dương tính, bao gồm (2):

• Đau, sưng, đỏ ở các khớp.
• Cứng khớp ở tay, đầu gối, mắt cá chân, hông, khuỷu tay.
• Cứng khớp buổi sáng kéo dài hơn 30 phút.
• Viêm mạn tính không thuyên giảm.
• Các triệu chứng đối xứng, ảnh hưởng đến cả hai bên cơ thể.
• Cảm giác mệt mỏi kéo dài.

Trong giai đoạn đầu, các triệu chứng thường xuất hiện ở tay – chân, dần dần lan sang các khớp khác và thay đổi về mức độ nghiêm trọng.

Nguyên nhân gây viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính

Bệnh viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính là sự kết hợp của các yếu tố di truyền, môi trường và lối sống gây ra.

1. Cơ chế bệnh sinh

Ở SNRA, hệ miễn dịch không nhận diện đúng mô khớp, tấn công nhầm lớp màng hoạt dịch, lớp lót bảo vệ bên trong khớp, gây tổn thương sụn, xương bị bào mòn dần theo thời gian.

2. Yếu tố di truyền

• Kiểu gen HLA-B08/DRB103 là yếu tố di truyền phổ biến liên quan đến SNRA.
• Đột biến gen khác:
  • ANKRD55 và CLYBL ảnh hưởng đến hoạt động của hệ miễn dịch bẩm sinh, điều chỉnh quá trình sản xuất cytokine, protein kiểm soát phản ứng viêm.
  • Ảnh hưởng của miRNA (RNA điều hòa gen):
    • Người mắc SNRA có mức miRNA has-miR-362-5p và has-miR-708-3p tăng cao.
    • Một số miRNA khác giảm hoặc chỉ xuất hiện ở SPRA, giúp phân biệt hai dạng bệnh này rõ ràng hơn.

3. Lối sống, tác nhân môi trường

• Hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ cao, đặc biệt khi tiếp xúc lâu dài với khói thuốc.
• Tiếp xúc với ô nhiễm không khí, một số hóa chất, khoáng chất làm tăng nguy cơ phát triển bệnh.
• Béo phì là yếu tố đáng chú ý, liên quan mật thiết đến SNRA.

4. Giới tính và tuổi tác

• Giới tính: SNRA phổ biến hơn ở phụ nữ, chiếm khoảng 70% số ca mắc bệnh.
• Tuổi tác: Bệnh thường xuất hiện ở độ tuổi từ 40 – 60, nhưng vẫn có thể gặp ở các nhóm tuổi khác.

5. Các yếu tố nguy cơ khác

• Di truyền, tiền sử gia đình có thành viên gia đình mắc viêm khớp dạng thấp, có nguy cơ mắc SNRA cao hơn.
• Nhiễm một số loại vi khuẩn hoặc virus trước đó có thể kích hoạt hệ miễn dịch hoạt động quá mức, gây ra viêm khớp dạng thấp.
• Bệnh nha chu, nhiều nghiên cứu cho rằng viêm nhiễm từ miệng hoặc phổi có thể là yếu tố khởi phát SNRA.

6. Khác biệt di truyền, đặc điểm giữa SNRA và SPRA

Mặc dù SNRA và SPRA có nhiều yếu tố nguy cơ chung, một số đặc điểm di truyền riêng biệt, nghiên cứu cho thấy:

• SNRA liên quan chặt chẽ hơn với hệ miễn dịch bẩm sinh.
• Người mắc SNRA có khả năng gặp tình trạng huyết áp cao hơn so với SPRA.

Phân biệt viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính và huyết thanh dương tính

Dưới đây là các tiêu chí chính giúp phân biệt hai dạng bệnh viêm khớp dạng thấp, huyết thanh âm tính (SNRA) và huyết thanh dương tính (SPRA):

Phương pháp chẩn đoán

Chẩn đoán viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính là một thách thức lớn do bệnh thiếu các dấu hiệu huyết thanh đặc trưng. Bộ tiêu chí ACR/EULAR 2010 được ứng dụng rộng rãi để chẩn đoán viêm khớp dạng thấp, trong đó người bệnh cần đạt ít nhất 6 điểm dựa trên các yếu tố sau:

• Số lượng khớp bị tổn thương: Nhiều khớp bị ảnh hưởng sẽ tăng điểm chẩn đoán.
• Mức độ viêm: Có biểu hiện sưng, đỏ, cứng khớp kéo dài.
• Các dấu hiệu huyết thanh (RF, ACPA): Dương tính với các kháng thể này giúp xác nhận SPRA, nhưng SNRA thường không có.
• Thời gian triệu chứng: Kéo dài hơn 6 tuần.

Tiêu chí ACR/EULAR không hoàn toàn phù hợp với SNRA do người bệnh thường thiếu các chỉ dấu huyết thanh (RF và ACPA). Vì vậy, bác sĩ cần dựa vào triệu chứng lâm sàng, mức độ viêm để đưa ra chẩn đoán chính xác.

Xét nghiệm hình ảnh là công cụ quan trọng giúp phân biệt SNRA với SPRA:

• X-quang:
  • Ở SNRA, tổn thương thường xuất hiện ở khớp cổ tay, các khớp lớn.
  • Ở SPRA, tổn thương rõ rệt hơn, thường thấy ở các khớp ngón tay ngay từ giai đoạn đầu.
• Siêu âm cơ xương khớp (MSK-US) có độ chính xác cao trong việc phát hiện viêm hoạt dịch, viêm bao gân, dấu hiệu đặc trưng của SNRA.

Chẩn đoán viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính đòi hỏi sự kết hợp giữa đánh giá lâm sàng, tiêu chí quốc tế, hình ảnh và các xét nghiệm nâng cao. Phát hiện bệnh sớm, chính xác là chìa khóa để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, ngăn ngừa tổn thương khớp, tăng chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Cách điều trị viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính

Điều trị SNRA tập trung vào kiểm soát triệu chứng, làm chậm tiến triển bệnh, ngăn ngừa biến chứng.

1. Điều trị triệu chứng

Kiểm soát triệu chứng SNRA chủ yếu dựa vào các loại thuốc giảm đau, chống viêm như:

• Thuốc chống viêm không steroid (NSAID) giúp giảm đau, sưng hiệu quả trong các đợt bùng phát. Tuy nhiên, NSAID không có khả năng làm chậm tiến triển của bệnh, chỉ nên dùng khi thực sự cần thiết để tránh tác dụng phụ.
• Steroid hỗ trợ kiểm soát nhanh chứng viêm nặng hoặc trong giai đoạn bùng phát. Thuốc dễ gây tác dụng phụ nếu dùng lâu dài, chỉ dùng ngắn hạn, với liều thấp do bác sĩ chỉ định.

2. Làm chậm quá trình tiến triển của bệnh

Các phương pháp điều trị này tập trung vào việc ngăn chặn tiến triển của SNRA, bảo vệ khớp, giảm nguy cơ biến dạng:

• Thuốc chống thấp khớp điều chỉnh bệnh (DMARD) phổ biến là methotrexate (rheumatrex) có khả năng thay đổi hoạt động của hệ miễn dịch, giúp ngăn ngừa viêm, bảo vệ khớp. DMARD không giảm đau ngay lập tức, thường cần thời gian dài để phát huy hiệu quả.
• Liệu pháp nhắm mục tiêu dùng các loại thuốc sinh học như tofacitinib (xeljanz) tác động trực tiếp vào các tế bào, phân tử gây viêm trong hệ miễn dịch, giúp kiểm soát bệnh hiệu quả.

Trong thời gian chờ DMARD phát huy tác dụng, bác sĩ có thể kê NSAID hoặc corticosteroid để giảm đau, kiểm soát cơn viêm tạm thời.

3. Phẫu thuật

Khi khớp tổn thương nghiêm trọng không thể kiểm soát bằng thuốc, phẫu thuật là lựa chọn cuối cùng để khôi phục chức năng, giảm đau kéo dài.

Phẫu thuật thay khớp hiệu quả cho các trường hợp khớp bị tổn thương nặng, không còn đáp ứng với điều trị nội khoa. Phương pháp này giúp cải thiện khả năng vận động, giảm đau, nâng cao chất lượng cuộc sống.

Một số lưu ý để “sống chung” với bệnh viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính

Dù là bệnh lý mạn tính, nhưng nếu quản lý tốt, người bệnh SNRA hoàn toàn có thể cải thiện chất lượng cuộc sống.

1. Thay đổi lối sống

Thay đổi lối sống là yếu tố then chốt giúp giảm các triệu chứng của SNRA:

• Vận động hợp lý: Các bài tập nhẹ nhàng như yoga, bơi lội, đi bộ giúp giảm cứng khớp, tăng sức mạnh cơ bắp. Bạn nên khởi động kỹ trước khi tập, tránh gắng sức để hạn chế nguy cơ chấn thương. Nếu cảm thấy đau, hãy ngừng tập, tham khảo ý kiến bác sĩ.
• Duy trì cân nặng ổn định: Thừa cân gây áp lực lớn lên khớp, làm trầm trọng thêm chứng viêm. Hãy duy trì chỉ số khối cơ thể (BMI) từ 18,5 – 22,9 bằng cách tập luyện thường xuyên và ăn uống lành mạnh.
• Nghỉ ngơi đúng cách: Căng thẳng kéo dài làm chứng viêm nặng hơn. Áp dụng các kỹ thuật thư giãn như thiền định, hít thở sâu, tham gia các hoạt động yêu thích như vẽ tranh, làm vườn để giảm lo âu. Nếu khó kiểm soát căng thẳng, người bệnh nên tìm sự hỗ trợ từ chuyên gia tâm lý.
• Tư thế làm việc đúng: Tránh ngồi lâu, duy trì tư thế không thoải mái. Điều chỉnh ghế, bàn làm việc phù hợp để giảm áp lực lên các khớp. Đặt chân thẳng trên sàn, bàn làm việc ngang tầm tay để tránh cúi gập cổ, vai. Dùng chuột, bàn phím công thái học để giảm áp lực lên khớp ngón tay, cổ tay. Vận động nhẹ nhàng sau mỗi 30 – 60 phút làm việc để bảo vệ khớp.

2. Bổ sung chế độ dinh dưỡng phù hợp

Chế độ ăn uống lành mạnh đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát viêm khớp.

• Thực phẩm nên bổ sung:
  • Omega-3 từ cá hồi, cá thu, hạt chia, quả óc chó giúp giảm viêm, bảo vệ khớp.
  • Rau xanh và trái cây như bông cải xanh, cà chua, cam, chanh, các loại quả mọng giàu chất chống oxy hóa, giúp giảm viêm hiệu quả.
  • Gia vị tự nhiên có trong nghệ, gừng có đặc tính kháng viêm tự nhiên, nên được bổ sung vào các bữa ăn hàng ngày.
  • Canxi và vitamin D từ sữa ít béo, hạnh nhân, trứng giúp xương – khớp chắc khỏe.
• Thực phẩm cần hạn chế: Đường, đồ chiên rán, thực phẩm chế biến sẵn, chất béo bão hòa có thể khiến tình trạng viêm nặng hơn, gây thêm áp lực cho khớp.

Ngoài ra, bổ sung các dưỡng chất chuyên biệt như Eggshell Membrane (chiết xuất màng vỏ trứng), Collagen Type 2 không biến tính, Collagen Peptide thủy phân, Chondroitin Sulfate, Turmeric Root… giúp ức chế các yếu tố gây viêm như TNF-α, interleukin 1, interleukin 6, interferon gamma, từ đó hỗ trợ ngăn ngừa tổn thương khớp và biến chứng nghiêm trọng.

Bài liên quan: Chữa viêm khớp dạng thấp bằng lá lốt

3. Tránh các chất kích thích

Tránh xa các chất kích thích giúp kiểm soát viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính hiệu quả. Thuốc lá là một trong những tác nhân làm trầm trọng hơn các triệu chứng viêm khớp, gây tổn thương nghiêm trọng đến các khớp xương. Do đó, người bệnh cần tuyệt đối không hút thuốc.

Ngoài ra, uống rượu bia thường xuyên có thể làm giảm hiệu quả của thuốc, tăng nguy cơ mắc bệnh đi kèm, vì vậy người bệnh nên hạn chế tối đa đồ uống có cồn.

4. Tránh tiếp xúc với môi trường độc hại, hóa chất

Môi trường sống, làm việc chứa nhiều hóa chất độc hại, ô nhiễm ảnh hưởng tiêu cực đến hệ miễn dịch, làm tăng nguy cơ bùng phát bệnh. Người bệnh cần hạn chế tiếp xúc với các chất tẩy rửa mạnh, hóa chất công nghiệp, tránh xa môi trường ô nhiễm. Nếu bắt buộc phải làm việc trong môi trường này, hãy dùng đồ bảo hộ như khẩu trang, găng tay, thiết bị bảo vệ phù hợp để giảm thiểu tác động đến sức khỏe.

5. Thăm khám định kỳ

Người bệnh nên ghi lại các triệu chứng như đau, sưng, cứng khớp và báo cáo chi tiết cho bác sĩ trong các lần tái khám, để được đánh giá mức độ tiến triển của bệnh và điều chỉnh phác đồ điều trị thích hợp. Không nên tự ý thay đổi liều lượng, ngừng thuốc khi chưa có sự đồng ý từ bác sĩ chuyên khoa.

Tầm soát bệnh đi kèm như tiểu đường, tim mạch, các biến chứng khác để phát hiện sớm, từ đó có kế hoạch điều trị kịp thời, bảo vệ sức khỏe toàn diện.

Trung tâm Chấn thương chỉnh hình – Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là địa chỉ hàng đầu trong chẩn đoán, điều trị các bệnh lý về cơ xương khớp, gồm viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính. Bệnh viện được trang bị hệ thống máy móc chẩn đoán hình ảnh hiện đại như máy chụp CT 768 lát cắt Somatom Drive, máy cộng hưởng từ Magnetom Amira BioMatrix, máy đo mật độ xương, máy siêu âm…

BVĐK Tâm Anh còn sở hữu hệ thống phòng khám khang trang, khu nội trú cao cấp, khu vực phục hồi chức năng hiện đại, kết hợp với quy trình chăm sóc hậu phẫu toàn diện, giúp người bệnh nhanh chóng hồi phục, ổn định sức khỏe sau điều trị. Đây là địa chỉ đáng tin cậy giúp người bệnh SNRA cải thiện chất lượng cuộc sống, duy trì sức khỏe lâu dài.

Một số câu hỏi thường gặp về bệnh viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính

Dưới đây là một số thắc mắc thường gặp về bệnh viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính.

1. Viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính có nguy hiểm không?

SNRA có thể gây biến chứng nghiêm trọng nếu không được điều trị đúng cách:

• Gây đau, cứng khớp, biến dạng khớp.
• Viêm hệ thống ảnh hưởng đến các cơ quan như tim, phổi, mạch máu, dẫn đến các bệnh nghiêm trọng như viêm màng tim, xơ phổi.
• Giảm chất lượng cuộc sống do cơn đau kéo dài làm suy giảm khả năng lao động, tăng nguy cơ trầm cảm.

2. Viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính có phải là bệnh tự miễn không?

SNRA là một bệnh tự miễn, khi hệ miễn dịch tấn công nhầm các mô khỏe mạnh, đặc biệt là màng hoạt dịch bao quanh khớp. Dù không có RF và ACPA trong máu, các phản ứng viêm tự miễn vẫn xảy ra, gây tổn thương khớp cùng các cơ quan khác.

Viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính tuy ít được chú ý hơn nhưng vẫn là bệnh nguy hiểm, cần được quan tâm đặc biệt. Bạn cần nắm rõ bản chất bệnh, tuân thủ hướng dẫn điều trị để cải thiện chất lượng cuộc sống, tránh biến chứng nghiêm trọng.