Theo Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh (CDC), năm 2022, tỷ lệ mắc viêm khớp ở người lớn tại Hoa Kỳ là 18.9%. Nhiều người lo ngại liệu viêm khớp có di truyền không? Yếu tố nào quyết định? Cùng ECO Pharma tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây.
Viêm khớp là một nhóm gồm hơn 100 bệnh liên quan đến đau, viêm ở khớp. Mỗi loại đều có nguyên nhân và yếu tố nguy cơ di truyền khác nhau.
Nếu người thân cùng huyết thống của bạn có tiền sử viêm khớp, bạn sẽ có khả năng thừa hưởng những kiểu gen làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Tuy nhiên, không phải ai có kiểu gen đó cũng sẽ bị viêm khớp. Những tác nhân bên ngoài như chấn thương, lối sống, chế độ dinh dưỡng,… cũng góp phần gây bệnh.
Một số loại viêm khớp có tính chất di truyền:
Viêm khớp thoái hóa (hay còn gọi viêm xương khớp) xảy ra khi lớp sụn bảo vệ đầu xương bị mòn theo thời gian, khiến xương cọ xát vào nhau khi cử động. Điều này dẫn đến đau, sưng, cứng khớp, hạn chế khả năng vận động. Tình trạng này có thể ảnh hưởng đến bất kỳ khớp nào trên cơ thể, nhưng phổ biến là khớp tay, đầu gối, háng, lưng dưới và cổ. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ, có hơn 32.5 triệu người lớn ở Hoa Kỳ mắc viêm khớp thoái hóa. (1)
Vậy viêm xương khớp có di truyền không? Các chuyên gia ước tính khoảng 40 – 70% trường hợp có yếu tố di truyền, liên quan đến khớp háng, bàn tay và cột sống. Nguyên nhân do đột biến ở những gen giúp hình thành và duy trì xương, sụn. Một số nhóm gen làm tăng nguy cơ mắc viêm khớp thoái hóa gồm (2):
Ngoài ra, nếu người bệnh mắc một số tình trạng di truyền nhất định, chẳng hạn như hội chứng Ehlers-Danlos (EDS) sẽ có nguy cơ mắc viêm khớp thoái hóa cao hơn. Vì mức collagen trong cơ thể thấp, làm giảm khả năng hỗ trợ cơ và khớp.
Viêm cột sống dính khớp là tình trạng viêm mạn tính, xảy ra khi các đốt sống dính lại với nhau, gây cứng, đau, giảm khả năng vận động và dẫn đến tư thế khom lưng. Ngoài các khớp ở cột sống, bệnh cũng có thể ảnh hưởng khớp cùng chậu, khớp ở chi, điểm bám gân.
Gen chính liên quan đến viêm cột sống dính khớp là gen kháng nguyên bạch cầu người B27 (HLA-B27). Nếu thừa hưởng gen HLA-B27 từ gia đình huyết thống, bạn sẽ có nguy cơ cao mắc bệnh. Các chuyên gia ước tính có hơn 80% người bị viêm cột sống dính khớp mang gen này. (3)
Bệnh vảy nến gây ra các mảng da đỏ, có vảy hoặc làm móng tay, móng chân dày lên và bị rỗ. Trong khi đó, viêm khớp là tình trạng viêm gây đau, cứng khớp. Cả vảy nến và viêm khớp đều là bệnh tự miễn, do hệ thống miễn dịch tấn công cơ thể thay vì bảo vệ nó. Viêm khớp vảy nến xảy ra khi xuất hiện triệu chứng vảy nến trên da và viêm ở khớp cùng lúc.
Bệnh có thể ảnh hưởng đến bất kỳ bộ phận nào của cơ thể, bao gồm ngón tay, cột sống, từ mức độ nhẹ đến nặng. Biểu hiện viêm khớp vảy nến thường xuất hiện và biến mất theo từng đợt, gọi là đợt bùng phát.
Khoảng 33 – 50% người bệnh viêm khớp vảy nến có người thân huyết thống cấp 1 (như cha mẹ ruột, chị em ruột) cũng bị bệnh này. Sự khác biệt ở một số gen làm tăng khả năng mắc bệnh (4). Các gen được nghiên cứu nhiều nhất thuộc phức hợp kháng nguyên bạch cầu người (HLA). Chúng giúp hệ thống miễn dịch phân biệt protein của cơ thể với protein do tác nhân lạ (virus, vi khuẩn) tạo ra. Biến thể của một số gen HLA có thể ảnh hưởng đến nguy cơ mắc viêm khớp vảy nến. Ngoài ra, biến thể của những gen khác cũng liên quan. Bao gồm: CARD14, HLA-B, HLA-DRB1, IL23R, HLA-C, IL12B, IL13, TRAF3IP2.
Lupus ban đỏ hệ thống là bệnh tự miễn mạn tính, gây viêm ở bất kỳ cơ quan nào trong cơ thể, bao gồm khớp. Nguyên nhân do hệ miễn dịch tấn công các mô khỏe mạnh, dẫn đến tổn thương. Triệu chứng thường gặp của bệnh gồm đau, sưng, cứng khớp; mệt mỏi; sốt; nổi phát ban trên da; rụng tóc; khô miệng, khô mắt.
Không có gen hoặc nhóm gen đơn lẻ nào gây ra bệnh Lupus. Các chuyên gia cho rằng nhiều gen khác nhau góp phần vào sự khởi phát bệnh, bao gồm: IRF5, NCF2, PTPN22, STAT4, TREX1. Khả năng bị viêm khớp do Lupus ban đỏ của bạn cao hơn nếu như cha mẹ, anh chị em ruột đã được chẩn đoán mắc bệnh. (5)
Gout xảy ra do sự tích tụ axit uric. Cơ thể tạo ra axit uric khi phân hủy purin (có trong một số thực phẩm). Sau đó thận sẽ lọc axit uric ra khỏi máu và đào thải qua nước tiểu. Nhưng nếu lượng axit uric quá nhiều hoặc khả năng lọc của thận không đủ nhanh, khiến nồng độ axit uric tăng cao, dẫn đến tích tụ các tinh thể urat sắc nhọn trong khớp.
Biểu hiện đặc trưng là sưng, đỏ, đau dữ dội và đột ngột, thường gặp ở ngón chân cái. Bệnh cũng có thể ảnh hưởng đến nhiều khớp khác, như đầu gối, mắt cá chân, bàn chân, bàn tay, cổ tay, khuỷu tay.
Có nhiều gen đóng vai trò trong quá trình khởi phát bệnh gout. Trong đó, hai gen SLC2A9 và ABCG2 được cho là ảnh hưởng lớn nhất đến nồng độ urat:
Viêm khớp có di truyền không? Viêm khớp có tính chất di truyền. Một số yếu tố ảnh hưởng đến tình trạng này là:
Ngoài yếu tố di truyền, bệnh viêm khớp có thể khởi phát do nhiều tác nhân khác:
Càng lớn tuổi, nguy cơ mắc viêm khớp càng cao, vì các khớp dần bị hao mòn theo thời gian. Quá trình tái tạo tế bào chậm lại, giảm khả năng phục hồi của khớp. Ngoài ra, khối lượng cơ cũng thấp hơn do lão hóa, ảnh hưởng đến sự nâng đỡ, ổn định khớp, dễ gây té ngã, chấn thương.
Những thói quen thiếu lành mạnh góp phần khởi phát bệnh viêm khớp:
Thừa cân, béo phì tạo áp lực quá mức lên khớp, đặc biệt là khớp gối, háng, cột sống. Điều này làm sụn khớp và các mô quanh khớp bị tổn thương, mài mòn nghiêm trọng, dẫn đến viêm khớp. Ngoài ra, các tế bào mỡ có thể giải phóng hóa chất gây viêm, góp phần thúc đẩy bệnh tiến triển nặng hơn.
Các chấn thương cấp tính như bong gân, trật khớp, gãy xương,… có thể làm hỏng cấu trúc khớp, tăng nguy cơ viêm khớp sau này. Bên cạnh đó, những hoạt động đòi hỏi sử dụng khớp liên tục, bao gồm chơi thể thao, làm việc (như khuân vác nặng) cũng gây áp lực lên khớp trong thời gian dài, thúc đẩy khởi phát bệnh viêm khớp.
Yếu tố di truyền không hoàn toàn quyết định bạn có mắc viêm khớp hay không. Các tác nhân từ môi trường cũng đóng vai trò nhất định. Do đó, bạn hãy ngăn ngừa bệnh bằng cách:
Bổ sung thực phẩm chứa các dưỡng chất:
Ngoài thực phẩm chống viêm, canxi và vitamin D cũng rất cần thiết, hỗ trợ duy trì cấu trúc xương khớp chắc khỏe. Bạn nên bổ sung sữa hoặc chế phẩm từ sữa, đậu bắp, đậu trắng, hạnh nhân, khoai lang, cá ngừ, cá thu, lòng đỏ trứng, nấm.
Nếu có thể, hãy giảm các hoạt động lặp đi lặp lại gây áp lực lên khớp. Trường hợp do tính chất công việc bắt buộc, bạn nên áp dụng kỹ thuật khuân vác đúng cách và nghỉ ngơi thường xuyên để tránh nguy cơ tổn thương khớp. Bên cạnh đó, sử dụng dụng cụ hỗ trợ như đai đeo, nẹp bảo vệ khớp cũng rất cần thiết.
Tập thể dục đều đặn giúp duy trì độ linh hoạt, dẻo dai của khớp. Ngoài ra còn tăng cường sức mạnh các cơ xung quanh, hỗ trợ ổn định khớp. Bạn nên thực hiện các bài tập như đi bộ, bơi lội, yoga,… Lưu ý, điều chỉnh cường độ và thời gian vận động phù hợp với thể trạng, tránh gắng sức dẫn đến chấn thương.
Duy trì cân nặng hợp lý thông qua chế độ ăn uống cân đối, tập thể dục đều đặn, nhằm giảm áp lực lên khớp. Nếu bạn đang bị thừa cân, béo phì, nên đến thăm khám tại Trung tâm Dinh dưỡng Nutrihome. Bác sĩ sẽ đo chỉ số cơ thể, siêu âm, xét nghiệm,… và xây dựng thực đơn phù hợp nhu cầu, điều kiện cá nhân, hỗ trợ bạn giảm cân an toàn, bền vững, nhờ đó bảo vệ chức năng xương khớp.
Hạn chế nguy cơ té ngã bằng cách sử dụng giày dép, thảm chống trượt trong nhà tắm. Đảm bảo không gian sinh hoạt có đủ ánh sáng, bao gồm cả đèn ngủ để thuận tiện di chuyển ban đêm. Hãy lắp đặt tay vịn dọc cầu thang nếu cần thiết. Khi chơi thể thao hoặc làm công việc có khả năng chấn thương, bạn nên đội mũ bảo hiểm, đeo miếng đệm đầu gối, khuỷu tay.
Thăm khám định kỳ giúp phát hiện các dấu hiệu viêm khớp và có phác đồ điều trị kịp thời, tránh ảnh hưởng đến khả năng vận động, làm giảm chất lượng cuộc sống. Hãy ưu tiên khám tại những địa điểm sở hữu máy móc hiện đại, chẳng hạn như Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh. Nhờ trang bị hệ thống cộng hưởng từ thế hệ mới Magnetom Amira BioMatrix, hệ thống X-quang treo trần DigiRAD-FP, máy đo loãng xương bằng tia X Horizon W,… hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán và điều trị các bệnh về xương khớp chính xác, hiệu quả.
Viêm khớp có di truyền không? Một số loại viêm khớp chứa yếu tố di truyền. Tuy nhiên, bạn vẫn có thể phòng bệnh bằng cách điều chỉnh lối sống khoa học, chế độ dinh dưỡng hợp lý. Ngoài ra, bổ sung dưỡng chất chuyên biệt như Eggshell Membrane, Collagen Type 2 không biến tính & Collagen Peptide thủy phân,… cũng đã được chứng minh có hiệu quả bảo vệ, tái tạo sụn khớp; làm chậm quá trình thoái hóa khớp.
