Viêm khớp dạng thấp cần được điều trị để kiểm soát các triệu chứng và tổn thương khớp. Người bệnh cần điều chỉnh cách thực hiện các công việc hàng ngày hoặc thay đổi lối sống. Chăm sóc người bệnh viêm khớp dạng thấp như thế nào để giúp phục hồi và cải thiện chất lượng sống?
Viêm khớp dạng thấp là một bệnh viêm mãn tính do rối loạn tự miễn dịch (hệ miễn dịch tấn công nhầm vào các mô của chúng). Khác với viêm khớp, bệnh này chủ yếu ảnh hưởng đến niêm mạc của khớp, gây sưng và đau, dần dẫn đến xói mòn xương và làm biến dạng khớp.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2019 có đến 18 triệu người trên thế giới sống chung với bệnh viêm khớp dạng thấp. Trong đó, khoảng 70% là phụ nữ, 55% người trên 55 tuổi và 13 triệu người phải đối mặt với bệnh viêm khớp mức trung bình đến nặng. [1]
Trước khi áp dụng cách chăm sóc người bệnh viêm khớp dạng thấp, người bệnh cần hiểu về các triệu chứng thường gặp như khớp bị sưng, nóng, cứng – đặc biệt nặng vào buổi sáng hoặc sau khi nghỉ ngơi, mệt mỏi, sốt và giảm cảm giác thèm ăn. Ban đầu, bệnh thường ảnh hưởng đến các khớp nhỏ ở tay và chân, sau đó lan ra các khớp lớn hơn như cổ tay, đầu gối, mắt cá chân, khuỷu tay, hông và vai, thường xảy ra đối xứng ở cả hai bên cơ thể.
Khoảng 40% người bệnh còn gặp các vấn đề ngoài khớp, ảnh hưởng đến da, mắt, phổi, tim, thận, tuyến nước bọt, mô thần kinh, tủy xương và mạch máu. Mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng có thể thay đổi và thậm chí biến mất rồi quay trở lại.
Phương pháp điều trị chính cho bệnh viêm khớp dạng thấp là sử dụng thuốc, vật lý trị liệu, phẫu thuật. Việc chăm sóc người bệnh viêm khớp dạng thấp tốt cũng hỗ trợ rất nhiều cho quá trình điều trị và phục hồi.
Người bệnh viêm khớp dạng thấp thường gặp phải triệu chứng như khô mắt, đau, viêm, đỏ, nhạy cảm với ánh sáng và không nhìn rõ. Tình trạng khô miệng, viêm nướu, kích ứng và có nguy cơ nhiễm trùng cũng có thể xuất hiện.
Trên các vùng xương xuất hiện các nốt thấp khớp, những cục nhỏ dưới da. Viêm có thể gây hại cho cơ tim và các khu vực lân cận. Các vấn đề về phổi có thể nghiêm trọng như viêm và sẹo phổi khiến hô hấp khó khăn.
Viêm khớp dạng thấp cũng có thể gây viêm mạch máu làm tăng nguy cơ tổn thương các dây thần kinh, da và nhiều cơ quan khác trong cơ thể. Hoặc nó làm giảm số lượng tế bào hồng cầu, dưới mức bình thường.
Viêm khớp dạng thấp không chỉ gây đau khớp và cứng khớp mà còn ảnh hưởng đến sức mạnh và khả năng vận động của cơ bắp, giảm phạm vi chuyển động. Người bệnh có thể gặp khó khăn trong việc thực hiện các hoạt động hàng ngày, từ những công việc cơ bản đến các động tác chân và tay. Ngoài ra, đau khớp còn làm giảm khả năng vận động, dễ dẫn đến tình trạng tăng cân. Thừa cân lại làm tăng nguy cơ mắc các bệnh như cholesterol cao, tiểu đường, bệnh tim và huyết áp cao. [2]
Tham khảo các cách chăm sóc người bệnh viêm khớp dạng thấp dưới đây để giúp kiểm soát triệu chứng của bệnh:
Các loại thuốc điều trị sau đây có thể được dùng trong kế hoạch chăm sóc người bệnh viêm khớp dạng thấp:
Mỗi loại thuốc có rủi ro và tác dụng phụ riêng, vậy nên bạn hãy tham khảo ý kiến của bác sĩ về các rủi ro và biện pháp xử lý tác dụng phụ khi dùng thuốc. [3]
Để giảm đau và cho khớp nghỉ ngơi, người bệnh không nhất thiết phải luôn sử dụng nẹp. Bác sĩ Mary Ann Wilmarth, chuyên gia vật lý trị liệu tại Đại học Đông Bắc ở Boston, MA, Hoa Kỳ, khuyên người bệnh nên:
Mặc dù chưa có bằng chứng cụ thể về chế độ ăn uống chuyên biệt cho người bệnh viêm khớp dạng thấp, việc duy trì một chế độ ăn cân đối và lành mạnh vẫn rất quan trọng. Các loại cá giàu axit béo omega-3 như cá hồi, cá ngừ và cá mòi giúp giảm sản xuất cytokine – tác nhân gây viêm, giảm đau khớp và rút ngắn thời gian cứng khớp vào buổi sáng. [4]
Người bệnh nên bổ sung trái cây và rau củ đa dạng màu sắc vào khẩu phần ăn hàng ngày vì chúng chứa chất chống oxy hóa giúp bảo vệ cơ thể khỏi gốc tự do có hại. Ngũ cốc nguyên hạt như bột yến mạch, gạo lứt và lúa mạch cũng rất hữu ích vì chúng giúp giảm protein phản ứng C – một chỉ số của viêm.
Trong kế hoạch chăm sóc người bệnh viêm khớp dạng thấp, cần tránh chất béo bão hòa, cholesterol và đường đồng thời nên hạn chế uống rượu vì chúng gây tương tác với một số loại thuốc điều trị viêm khớp dạng thấp. Nếu bạn cần tư vấn về chế độ ăn uống, hãy tham khảo ý kiến của chuyên gia dinh dưỡng hoặc bác sĩ tại Trung tâm Dinh dưỡng Nutrihome để được tư vấn cụ thể.
Bài liên quan: Viêm khớp dạng thấp nên ăn gì và kiêng gì? 6 thực phẩm nên ăn
Cho dù đang đau và cứng khp, bạn cũng nên duy trì hoạt động thể chất nhẹ nhàng để giảm triệu chứng và phòng ngừa các vấn đề về sau. Có thể áp dụng các bài tập phù hợp cho người bị viêm khớp dạng thấp như:
Nghiên cứu của Tổ chức Viêm khớp chỉ ra rằng các tư thế yoga như em bé, chó úp mặt, cây cầu, chiến binh, hít thở và thư giãn có thể giúp giảm đau và sưng khớp ở người bị viêm khớp dạng thấp. Thái cực quyền giúp giảm cơn đau dai dẳng, còn pilates tăng cường sức khỏe xương, giảm áp lực lên khớp.
Những bài tập này không chỉ tốt cho thể trạng, chăm sóc người bệnh viêm khớp dạng thấp mà còn giảm stress hiệu quả. Nếu cảm thấy đau quá mức khi tập luyện, người bệnh nên dừng lại và tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc nhà vật lý trị liệu trước khi tiếp tục.
Trong liệu pháp vật lý trị liệu và massage, các nhà trị liệu thường sử dụng tay và ngón tay, đôi khi là cẳng tay, khuỷu tay hoặc thậm chí bàn chân để xử lý các mô mềm như cơ, mỡ, gân và dây chằng. Việc này giúp thư giãn cơ bắp, tăng cường lưu lượng máu và oxy đến khu vực được massage, làm ấm vùng đó và giúp giảm đau. [5]
Có nhiều phương pháp massage khác nhau như:
Một buổi trị liệu massage thường kéo dài từ 30 – 60 phút, tùy thuộc vào nhu cầu cụ thể của người bệnh. Khi chăm sóc người bệnh viêm khớp dạng thấp, việc thực hiện nhiều buổi liên tiếp mang lại hiệu quả tích cực. Bạn có thể ngồi trên ghế hoặc nằm trên bàn đệm để tiến hành massage, tùy thuộc vào vị trí cần xoa bóp.
Khoảng ⅔ số người mắc bệnh viêm khớp dạng thấp đang đối mặt với tình trạng thừa cân hoặc béo phì. Khi chăm sóc người bệnh viêm khớp dạng thấp, việc giảm cân không chỉ giúp giảm biến chứng viêm khớp dạng thấp mà còn tăng khả năng cải thiện tình trạng bệnh.
Tế bào mỡ giải phóng cytokine, một loại hóa chất gây viêm. Khi có nhiều tế bào mỡ, lượng cytokine tăng lên dẫn đến tình trạng viêm nặng hơn, làm trầm trọng thêm các triệu chứng của viêm khớp dạng thấp và gây hại cho cơ thể. Ngoài ra, tình trạng thừa cân còn làm giảm hiệu quả của một số loại thuốc điều trị viêm khớp. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, các loại thuốc sinh học chỉ phát huy 50% tác dụng ở số người thừa cân bị viêm khớp dạng thấp, trong khi những người có cân nặng hợp lý, tác dụng của thuốc lên đến 75%.
Bên cạnh đó, tăng cân gây áp lực lên các khớp, nhất là ở những vùng chịu tải lớn như mắt cá chân, đầu gối, hông, lưng dưới, xương sống và bàn chân. Thừa cân kết hợp với bệnh viêm khớp dạng thấp sẽ làm hao mòn các khớp.
Việc khám sức khỏe định kỳ giúp bác sĩ dễ dàng theo dõi sự tiến triển của bệnh; có đánh giá chính xác hiệu quả của thuốc. Bạn cũng nên trao đổi cụ thể với bác sĩ về tác dụng phụ của thuốc, từ đó có hướng điều chỉnh thích hợp. [6]
Để chăm sóc người bệnh viêm khớp dạng thấp, việc thăm khám thường xuyên có thể kèm theo xét nghiệm máu và nước tiểu, chụp X-quang hoặc các xét nghiệm hình ảnh khác. Người bệnh viêm khớp dạng thấp có nguy cơ bị loãng xương cao khi dùng corticosteroid, do đó hãy thảo luận với bác sĩ để có biện pháp điều trị khác như bổ sung canxi và vitamin D.
Vì viêm khớp dạng thấp cũng có thể ảnh hưởng đến tim mạch và hô hấp, bác sĩ sẽ theo dõi sức khỏe ở những bộ phận này. Một số thuốc điều trị viêm khớp dạng thấp có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng vì vậy việc theo dõi tình trạng nhiễm trùng cũng rất quan trọng. Ngoài ra, bác sĩ có thể khuyến nghị tiêm vắc-xin để giảm nguy cơ và mức độ nghiêm trọng của nhiễm trùng.
Người mắc viêm khớp dạng thấp thường phải đối mặt với căng thẳng và áp lực từ những cơn đau. Để lên kế hoạch chăm sóc bệnh nhân viêm khớp dạng thấp, cần tuân thủ các biện pháp sau:
Trong kế hoạch chăm sóc người bệnh viêm khớp dạng thấp, việc sử dụng các dụng cụ hỗ trợ trong sinh hoạt hàng ngày sẽ giúp đối phó với khó khăn khi mặc quần áo và các hoạt động khác.
Theo tiến sĩ Manisha Sheth, trợ lý giáo sư vật lý trị liệu ở Nam California tại Đại học West Coast, Mỹ khuyên rằng, khi chăm sóc bệnh nhân viêm khớp dạng thấp nên kết hợp việc tắm nước ấm trước khi đi ngủ, cùng với các tư thế như: [7]
Khi tìm kiếm một địa chỉ uy tín và an toàn trong điều trị viêm khớp dạng thấp, bạn có thể tham khảo Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh. Tại đây, các bác sĩ chuyên khoa Cơ xương khớp tuân theo tiêu chuẩn chẩn đoán của Hội Thấp khớp Hoa Kỳ từ năm 1987, xác định bệnh nếu triệu chứng kéo dài hơn 6 tuần.
Để đánh giá chính xác tình trạng và giai đoạn bệnh, bác sĩ sẽ:
Sau khi có kết quả, các bác sĩ sẽ kế hoạch chăm sóc bệnh nhân viêm khớp dạng thấp phù hợp cho từng cá nhân, bao gồm điều trị nội khoa, ngoại khoa và các phương pháp khác.
Bạn có thể áp dụng các cách chăm sóc người bệnh viêm khớp dạng thấp trên cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh mà còn giúp họ đối mặt và quản lý tình trạng bệnh một cách hiệu quả. Lưu ý rằng, mỗi người bệnh có nhu cầu và tình trạng sức khỏe khác nhau, do đó việc áp dụng linh hoạt các phương pháp chăm sóc là rất quan trọng, hãy tham khảo lời khuyên từ bác sĩ chuyên môn để được tư vấn chi tiết.
