Mặc dù leo cầu thang là bài tập rèn luyện sức khỏe nhưng lại gây gây áp lực cho đầu gối. Đau đầu gối khi leo cầu thang là phàn nàn phổ biến ở những người gặp vấn đề ở đầu gối. Cùng tìm hiểu xem nguyên nhân nào gây đau nhức khớp gối khi lên xuống cầu thang và cách chữa trị.
Đau đầu gối khi leo cầu thang thường là do tác động của quá trình lão hóa. Tuy nhiên, tình trạng này cũng có thể xảy ra ở độ tuổi trẻ hơn.
Lý giải về hiện tượng này là do khi leo cầu thang, đầu gối phải chịu áp lực lớn hơn bình thường, gây ra đau nhức ở vùng này trong lúc lên hoặc xuống cầu thang. Khi đi bình thường trên mặt phẳng, khớp gối phải chịu lực cao gấp 2-3 lần trọng lượng cơ thể (1). Nhưng khi leo cầu thang, lực này có thể tăng lên đến 3–4 lần trọng lượng cơ thể. (2)
Sự gia tăng áp lực cho đầu gối là do khi lên hoặc xuống cầu thang, khớp gối phải gập nhiều hơn và chịu lực từ trọng lượng cơ thể cùng với lực cơ bắp để nâng hoặc hạ người. Điều này đặc biệt ảnh hưởng đến các cấu trúc như sụn khớp, gân bánh chè và dây chằng.
Đau đầu gối khi leo cầu thang có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau. Tìm hiểu từng nguyên nhân cụ thể sẽ góp phần điều trị hiệu quả hơn.
Đau đầu gối khi leo cầu thang có thể là do viêm xương khớp, một tình trạng đặc trưng bởi sự thoái hóa tiến triển của khớp gối. Các triệu chứng như cứng khớp, sưng, hạn chế phạm vi chuyển động và khó chịu khi đi lại thường liên quan đến viêm xương khớp.
Đau đầu gối khi leo cầu thang thường là dấu hiệu của tình trạng hao mòn khớp gối. Sự thoái hóa của sụn ở khớp gối dẫn đến tăng ma sát và viêm trong quá trình vận động, càng trầm trọng hơn do hoạt động leo trèo.
Thoái hóa khớp gối là tình trạng không thể phục hồi. Khi người lớn tuổi leo cầu thang, những cơn đau này có thể biểu hiện bằng tiếng kêu răng rắc và cảm giác bị tắc ở các khớp, vì mô khớp đàn hồi kém hơn theo tuổi tác và ngày càng hạn chế một số chuyển động nhất định.
Chấn thương dây chằng, chẳng hạn như đứt ACL, LCL hoặc MCL, có thể góp phần gây đau đầu gối khi leo cầu thang. Những chấn thương này, sẽ xuất hiện ngay sau một sự cố như tai nạn thể thao, té ngã mạnh…
Xem thêm: Đau đầu gối khi đá bóng
Đầu gối bị đau khi leo cầu thang có thể là do hội chứng đau xương bánh chè (PFPS), đặc trưng bởi cảm giác khó chịu xung quanh hoặc sau xương bánh chè. PFPS xảy ra do xương bánh chè không thẳng hàng, làm tăng áp lực trong các động tác vận động, đặc biệt là khi leo cầu thang.
Việc uốn cong và duỗi thẳng đầu gối liên tục khi leo cầu thang làm trầm trọng thêm tình trạng kích ứng mô và viêm, gây đau nhức.
Sụn chêm, một sụn đệm cho khớp gối, có thể bị rách, làm gián đoạn chuyển động trơn tru. Leo cầu thang gây thêm áp lực lên đầu gối, làm trầm trọng thêm cơn đau. Sụn chêm bị rách có thể gây khó chịu và sưng tấy, cản trở việc leo cầu thang trôi chảy. Các lựa chọn điều trị bao gồm nghỉ ngơi, vật lý trị liệu và phẫu thuật tiềm năng để loại bỏ sụn chêm bị rách và giảm đau đầu gối khi leo cầu thang.
Bình thường, khớp gối có một lượng nhỏ dịch hoạt dịch giúp bôi trơn và nuôi dưỡng sụn khớp. Tuy nhiên, khi bị tổn thương, viêm hoặc chịu áp lực quá mức, cơ thể có thể sản xuất quá nhiều dịch, dẫn đến hiện tượng tràn dịch khớp gối, khiến đầu gối bị sưng, đau và khó cử động.
Nguyên nhân phổ biến gây tràn dịch khớp gối bao gồm: thoái hóa khớp, viêm khớp dạng thấp, gout, chấn thương dây chằng hoặc sụn chêm và nhiễm trùng khớp. Người bị tràn dịch thường có biểu hiện đầu gối sưng to, kèm theo cảm giác căng tức, đau khi vận động, khó gập – duỗi chân.
Túi hoạt dịch là những túi nhỏ chứa chất lỏng giúp giảm ma sát và cung cấp thêm lớp đệm cho đầu gối. Viêm bao hoạt dịch đầu gối là tình trạng viêm một hoặc nhiều túi chứa dịch quanh khớp gối, gây đau, sưng và hạn chế vận động, đặc biệt khi gập, duỗi hoặc ấn vào khớp gối.
Chấn thương đầu gối là tình trạng tổn thương các cấu trúc trong hoặc xung quanh khớp gối do va đập, xoay vặn mạnh, ngã… Đây là một trong những loại chấn thương khớp thường gặp ở người chơi thể thao, lao động nặng và người lớn tuổi.
Đầu gối từng bị chấn thương, các cấu trúc bên trong như dây chằng, sụn chêm, sụn khớp hoặc bao hoạt dịch có thể chưa hồi phục hoàn toàn, dẫn đến đau đầu gối khi leo cầu thang.
Nhuyễn sụn bánh chè là tình trạng sụn ở mặt dưới xương bánh chè bị tổn thương hoặc mềm. Tình trạng này dẫn đến ma sát bất thường giữa bánh chè và xương đùi khi vận động, đặc biệt là khi gập gối sâu lên/ xuống cầu thang, ngồi xổm… trong thời gian dài. Các triệu chứng thường gặp là cảm giác cọ xát khi đầu gối cử động, sưng đau…
Xem thêm: Đau đầu gối khi ngồi xổm là bị gì?
Những yếu tố làm tăng nguy cơ đau đầu gối khi leo cầu thang là:
Khi cơ thể già đi, các mô sụn trong khớp gối có thể bị mòn dần, dẫn đến giảm độ bôi trơn và linh hoạt của khớp. Điều này có thể làm cho việc leo cầu thang trở nên đau đớn.
Thừa cân hoặc béo phì làm tăng áp lực lên khớp gối, ngay cả trong các hoạt động bình thường như đi bộ hoặc lên xuống cầu thang. Người thừa cân – béo phì cũng có nhiều nguy cơ mắc bệnh viêm xương khớp hơn, điều này cũng khiến việc leo cầu thang trở nên khó khăn.
Người có tiền sử chấn thương khớp gối như đứt dây chằng, rách sụn chêm, trật xương bánh chè hay gãy xương quanh khớp… thường có nguy cơ cao gặp các vấn đề đau đầu gối khi vận động, yếu cơ, khớp gối giảm linh hoạt.
Nếu đã áp dụng các biện pháp khắc phục chứng đau nhức đầu gối nhưng tình trạng không khá hơn, bạn nên đi thăm khám. Đôi khi, đau nhức đầu gối xuất hiện cùng với đau ở các khớp khác như ngón tay, khuỷu tay, cổ… cần thực hiện thêm các xét nghiệm để loại trừ nguy cơ thấp khớp hoặc tình trạng tự miễn dịch.
Quá trình chẩn đoán triệu chứng đau đầu gối khi leo cầu thang được thực hiện đầu tiên là khám sức khỏe tổng quát. Thăm hỏi bệnh sử của người bệnh trước khi thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu. Dựa vào các bước thăm khám này, bác sĩ có thể đưa ra yêu cầu xét nghiệm cho từng trường hợp khác nhau. Dưới đây là các phương pháp cận lâm sàng có thể được chỉ định như:
Việc kết hợp các phương pháp trên giúp chẩn đoán chính xác tình trạng bất thường ở khớp gối, từ đó xây dựng phác đồ điều trị phù hợp, ngăn ngừa tổn thương khớp tiến triển nặng hơn.
Người bị đau đầu gối khi lên xuống cầu thang có thể áp dụng các biện pháp khắc phục cơn đau tại nhà:
Nghỉ ngơi giúp giảm thiểu căng thẳng ở đầu gối, thúc đẩy quá trình chữa lành và làm giảm các cơn đau. Ngoài nghỉ ngơi, bạn cần hạn chế các yếu tố làm trầm trọng thêm cơn đau đầu gối như leo cầu thang, đi bộ, chạy… và thực hiện các biện pháp giảm đau tại chỗ.
Chườm lạnh lên đầu gối để giảm đau và sưng. Quấn một túi đá viên trong khăn hoặc túi chườm lạnh, chườm lên đầu gối trong 15 đến 20 phút. Lặp lại 3 lần mỗi ngày.
Liệu pháp xoa bóp kích thích cơ học vào cơ có thể làm giãn các sợi cơ, hỗ trợ cải thiện tình trạng căng cứng ở khớp gối. Massage cũng có thể giảm đau đầu gối và cải thiện khả năng vận động, nhờ giúp giảm viêm và cải thiện lưu thông máu.
Khi massage, nên dùng lực nhẹ, xoa tròn quanh gối, tránh đè trực tiếp lên vùng đang sưng hoặc quá đau. Có thể sử dụng dầu ấm hoặc kem hỗ trợ giảm đau để tăng hiệu quả thư giãn. Tuy nhiên, nếu có chấn thương cấp tính, sưng – nóng – đỏ hoặc nghi ngờ viêm khớp nặng, cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi thực hiện massage.
Thuốc giảm đau không kê đơn (NSAID), có thể tạm thời làm giảm đau bằng cách giảm viêm và giảm cảm giác khó chịu. Thuốc hoạt động bằng cách ngăn chặn các enzyme kích hoạt phản ứng viêm gây đau. Tuy nhiên, phải tuân theo hướng dẫn sử dụng đúng cách và thăm khám sau đó để giải quyết nguyên nhân cơ bản gây ra cơn đau.
Nếu cơn đau đầu gối ngày càng nghiêm trọng và không cải thiện khi điều trị bằng thuốc không kê đơn, bác sĩ có thể kê đơn thuốc giảm đau, thuốc chống viêm hoặc tiêm corticosteroid.
Vật lý trị liệu giúp tăng cường sức mạnh, cải thiện khả năng vận động và giảm đau. Các chuyên gia nhà vật lý trị liệu có thể giúp tăng cường các cơ xung quanh đầu gối và cải thiện tính linh hoạt của đầu gối. Một số bài tập nhắm vào cơ tứ đầu đùi, gân kheo và cơ mông để đầu gối được hỗ trợ tốt hơn và ít bị căng thẳng hơn.
Các chuyên gia cũng có thể hướng dẫn kỹ thuật leo cầu thang phù hợp nhằm hạn chế đau hơn khi leo cầu thang.
Miếng đệm đầu gối hỗ trợ đệm và bảo vệ cho đầu gối trong các vận động hàng ngày. Miếng đệm hấp thụ sốc, giảm áp lực lên khớp gối và giảm thiểu nguy cơ chấn thương. Đồng thời, khi đeo miếng đệm khớp gối có thể hỗ trợ leo cầu thang dễ dàng hơn.
Điều trị đầu gối bị đau khi leo cầu thang cần dựa vào nguyên nhân cụ thể.
Trong mọi trường hợp, việc kiểm soát cân nặng và duy trì sức mạnh cơ quanh khớp gối là yếu tố then chốt giúp giảm đau và phòng ngừa tái phát.
Can thiệp phẫu thuật có thể có lợi trong việc giải quyết tình trạng đau đầu gối bằng cách điều trị các nguyên nhân tiềm ẩn không đáp ứng với các biện pháp bảo tồn. Các thủ thuật như nội soi khớp, thay khớp gối một phần hoặc toàn phần, tái tạo dây chằng… có thể giúp sửa chữa các cấu trúc bị tổn thương, phục hồi chức năng khớp và giảm đau.
Có thể làm gì để ngăn ngừa hoàn toàn tình trạng đau đầu gối khi xuống cầu thang? Hãy cùng xem một số mẹo có thể áp dụng để làm như vậy.
Khởi động nhẹ trước khi leo cầu thang là thói quen đơn giản nhưng rất hiệu quả giúp giảm đau đầu gối và phòng tránh chấn thương. Một số động tác đơn giản có thể thực hiện nhanh trước khi leo cầu thang như xoay khớp gối, căng giãn cơ đùi, đi bộ chậm tại chỗ từ 1–2 phút… giúp tăng lưu thông máu, làm nóng cơ và khớp, từ đó giảm áp lực lên đầu gối khi bắt đầu vận động. Đặc biệt với người có tiền sử đau hoặc chấn thương khớp gối, việc khởi động càng trở nên quan trọng để bảo vệ khớp và tăng độ ổn định khi leo cầu thang.
Nếu leo cầu thang không đúng cách, có thể làm tăng căng thẳng cho khớp gối. Việc tránh leo cầu thang hoàn toàn là không thể, vì vậy bạn nên học cách leo cầu thang đúng cách như sau:
Các bài tập tăng cường sức mạnh cho hông (cơ mông), đầu gối (cơ tứ đầu đùi) và mắt cá chân rất quan trọng để bảo vệ đầu gối và giúp đầu gối dẻo dai. Thực hiện các bài tập kéo giãn khớp tập trung vào bắp chân, gân kheo và cơ gấp hông có thể giúp ngăn đầu gối khỏi bị mất cân bằng.
Trọng lượng cơ thể dư thừa sẽ làm tăng áp lực lên đầu gối, dẫn đến thoái hóa khớp và tăng tần suất sưng viêm. Theo đó, kiểm soát tốt cân nặng là một trong các cách giúp giảm nguy cơ phát triển hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng đau đầu gối.
Một số nhóm thực phẩm có đặc tính chống viêm và giàu chất xơ, vitamin, khoáng chất giúp giảm đau đầu gối, hỗ trợ giảm sưng và tăng cường sức khỏe của xương.
Đồng thời, nên hạn chế thực phẩm gây viêm như đồ chiên rán, thịt đỏ, đường tinh luyện, rượu bia, thức uống chứa cafein… Duy trì cân nặng hợp lý thông qua ăn uống lành mạnh cũng giúp giảm áp lực lên khớp gối khi vận động.
Thăm khám sức khỏe tổng quát và sức khỏe xương khớp nói riêng là yếu tố quan trọng giúp phát hiện sớm các bất thường tại khớp gối, đặc biệt ở những người có nguy cơ cao như phụ nữ sau sinh, người từng chấn thương khớp hoặc thường xuyên vận động mạnh. Việc kiểm tra định kỳ sức khỏe xương khớp giúp bác sĩ theo dõi diễn tiến bệnh, điều chỉnh phác đồ điều trị kịp thời, từ đó ngăn ngừa các biến chứng như thoái hóa khớp.
Bài liên quan: Đau đầu gối khi trời lạnh
Nếu không được điều trị kịp thời, đau đầu gối khi leo cầu thang có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt, chất lượng cuộc sống và dẫn đến nhiều biến chứng khó lường. Do đó, khi bị đau khớp gối người bệnh nên thăm khám sớm tại những cơ sở y tế có mô hình điều trị đa chuyên khoa, điển hình như Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh.
Bệnh viện Tâm Anh được trang bị hệ thống máy móc hiện đại như máy chụp CT 768 lát cắt Somatom Drive, cộng hưởng từ MAGNETOM Amira BioMatrix, X-quang treo trần DigiRAD-FP và thiết bị đo loãng xương Horizon W – giúp nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán và xây dựng phác đồ điều trị tối ưu cho từng trường hợp.
Bên cạnh đó, bệnh viện cũng quy tụ đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm, được đào tạo bài bản tại các quốc gia có nền y học phát triển, luôn cập nhật và áp dụng các kỹ thuật điều trị tiên tiến để mang lại hiệu quả điều trị tốt nhất cho người bệnh.
Đau đầu gối khi leo cầu thang có rất nhiều cách cải thiện. Duy trì lối sống khoa học và tập luyện thường xuyên có thể cải thiện sức khỏe đầu gối và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Trong trường hợp cơn đau kéo dài hoặc ngày càng nghiêm trọng, bạn nên đến gặp bác sĩ để được tư vấn chuyên môn, có thể cần đến các giải pháp hỗ trợ như thiết bị chỉnh hình giúp ổn định khớp và giảm đau hiệu quả hơn.
