Đau khớp gối sau sinh không chỉ gây khó chịu mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, tinh thần và khả năng vận động hàng ngày của người mẹ. Một số biện pháp ECO Pharma chia sẻ dưới đây có thể giúp ích cho mẹ bỉm trong việc kiểm soát và cải thiện tình trạng này.
Đau khớp gối sau sinh là tình trạng đau nhức, cứng, giảm khả năng vận động ở đầu gối của phụ nữ sau khi sinh. Mức độ đau từ nhẹ đến nặng, ảnh hưởng đến các hoạt động hàng ngày như đi bộ, đứng lên ngồi xuống và bế em bé. Cơn đau có thể kéo dài vài tuần hoặc dai dẳng từ 3 đến 7 tháng sau sinh. Đây không phải là hiện tượng hiếm gặp và thường liên quan đến sự thay đổi nội tiết tố, tăng cân, thiếu dưỡng chất, hoặc thay đổi tư thế, vận động trong thời kỳ mang thai và hậu sản.
Phụ nữ sau khi sinh bị đau khớp gối thường xuất hiện các triệu chứng:
Đau khớp đầu gối sau sinh là vấn đề phổ biến trong thời kỳ hậu sản, xuất phát từ:
Thời kỳ mang thai, cơ thể giải phóng hormone relaxin có tác dụng nới lỏng dây chằng và khớp, chuẩn bị cho quá trình sinh nở. Sau sinh, hormone này vẫn có thể tồn tại trong máu từ 6 đến 8 tháng, khiến khớp gối không ổn định, dẫn đến đau nhức trong giai đoạn này.
Cân nặng của em bé tăng dần trong suốt thai kỳ, buộc cơ thể người mẹ phải thích nghi để nâng đỡ. Điều này gây áp lực lên nhiều bộ phận, đặc biệt là đầu gối vì đây là khớp chịu lực chính, dẫn đến đau nhức và khó chịu, làm giảm chất lượng cuộc sống.
Khi mang thai, cơ thể phụ nữ sản xuất thêm khoảng 50% thể tích máu và tăng cường tái hấp thu chất lỏng để nuôi dưỡng thai nhi. Tình trạng giữ nước sẽ khiến chất lỏng tích tụ trong các khớp, kể cả khớp gối, gây phù nề, đau nhức, giảm phạm vi chuyển động. (1)
Tình trạng này có nguy cơ cao xảy ra ở phụ nữ lần đầu làm mẹ. Trẻ sơ sinh cần được bế nhiều lần trong ngày để ăn, tắm, ru ngủ. Việc thực hiện sai tư thế khi chăm sóc em bé đều có thể tác động tiêu cực đến lưng và đầu gối. Hệ quả là khớp gối phải chịu nhiều căng thẳng thể chất, gây đau nhức xương khớp toàn thân.
Trong thai kỳ, nhu cầu canxi và vitamin D của người mẹ tăng cao để đáp ứng sự hình thành, phát triển xương và răng của thai nhi. Nếu không bổ sung đầy đủ, thai nhi sẽ lấy canxi từ xương mẹ, làm giảm mật độ xương. Sau sinh, cơ thể mẹ tiếp tục mất canxi vì phải tiết sữa cho con bú, dẫn đến thiếu hụt trầm trọng hơn. Điều này khiến xương khớp đau nhức, khó chịu, đặc biệt là khớp háng, khớp gối.
Quá trình phục hồi vết thương và chăm sóc em bé sau sinh có thể khiến người mẹ mệt mỏi, căng thẳng. Tình trạng này kéo dài thúc đẩy cơ thể giải phóng các hormone căng thẳng như cortisol và adrenaline, gây viêm toàn thân, bao gồm khớp gối. Bên cạnh đó, stress còn phá vỡ sự cân bằng của hệ thống miễn dịch, tăng nguy cơ phản ứng tự miễn làm tổn thương khớp gối, dẫn đến đau, sưng, cứng khớp.
Đau đầu gối sau sinh là tình trạng phổ biến ở phụ nữ do những thay đổi về hormone và cân nặng trong thai kỳ. Tuy nhiên, một số người có nguy cơ gặp phải cơn đau nghiêm trọng và kéo dài hơn vì:
Phụ nữ có tiền sử mắc bệnh xương khớp như viêm, thoái hóa hoặc chấn thương khớp gối trước khi mang thai có nguy cơ tái phát và tiến triển nặng hơn sau sinh. Những tổn thương sẵn có kết hợp với thay đổi hormone và tăng cân khiến quá trình viêm, thoái hóa diễn tiến nhanh chóng. Hệ quả là tình trạng đau khớp gối sau sinh kéo dài dai dẳng, nghiêm trọng hơn so với người không có tiền sử bệnh lý.
Thừa cân trước thai kỳ là yếu tố làm tăng nguy cơ đau khớp gối hậu sản đáng kể. Vì gối là khớp chịu lực chính, khi trọng lượng tăng sẽ gây căng thẳng lên cấu trúc quanh khớp. Theo thời gian, áp lực này thúc đẩy quá trình thoái hóa sớm, gây đau dai dẳng.
Thiếu vận động trước và trong thai kỳ làm giảm độ linh hoạt của cơ, dây chằng, ảnh hưởng đến chức năng nâng đỡ và bảo vệ khớp gối. Cơ yếu cũng khiến khớp dễ bị tổn thương khi cơ thể tăng cân nhanh hoặc bắt đầu vận động trở lại sau sinh. Tình trạng này không chỉ gây đau mà còn dẫn đến viêm, thoái hóa khớp gối.
Những cơn đau nhức đầu gối trong giai đoạn này thường tác động tiêu cực đến sức khỏe thể chất, tinh thần và chất lượng sống của cả mẹ và bé:
Khớp gối đau nhức khiến phụ nữ sau sinh gặp khó khăn trong việc đi lại, tắm rửa, mặc quần áo, chăm sóc vết khâu tầng sinh môn và nuôi dưỡng trẻ sơ sinh. Nhưng ngược lại, ít vận động cũng là tác nhân gây yếu, teo cơ, làm khớp gối mất độ ổn định, dẫn đến đau nhức nghiêm trọng hơn. Điều này tạo ra một chu kỳ nguy hiểm.
Khớp gối bị đau trong thời gian dài, sự thay đổi hormone đột ngột và những thách thức khi làm mẹ đều dẫn đến lo âu, căng thẳng, thúc đẩy khởi phát trầm cảm. Tình trạng này biểu hiện qua một số triệu chứng như cảm thấy buồn, tội lỗi, vô giá trị, mất hứng thú với những hoạt động từng thích, thay đổi cảm giác thèm ăn, khóc vô cớ, không quan tâm đến con, có suy nghĩ tổn thương con hoặc chính mình. Lúc này, việc can thiệp y tế sớm là điều cần thiết. (2)
Khớp gối đau làm giảm khả năng giữ thăng bằng, đặc biệt là khi di chuyển hoặc bế con. Bên cạnh đó, phụ nữ sau sinh cũng có xu hướng ít vận động hơn do cơn đau từ vết thương ở bụng hoặc tầng sinh môn, dẫn đến yếu cơ, giảm độ ổn định của khớp. Tất cả những yếu tố này đều làm tăng nguy cơ té ngã, gây chấn thương khớp gối như gãy xương, bong gân, rách dây chằng hoặc sụn chêm. Nguy hiểm hơn là tiềm ẩn rủi ro lớn đối với sự an toàn, sức khỏe của trẻ sơ sinh.
Khớp gối đau, sưng, cứng khiến người mẹ gặp khó khăn trong việc bồng bế, tắm, thay tã và cho con bú, làm giảm chất lượng chăm sóc trẻ sơ sinh. Điều này tác động tiêu cực đến sức khỏe thể chất, tinh thần của cả mẹ và bé, tăng nguy cơ trầm cảm sau sinh.
Bạn nên đến gặp bác sĩ để được thăm khám và điều trị kịp thời nếu đau khớp gối dai dẳng hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường như:
Để chẩn đoán đau khớp gối sau sinh, bác sĩ sẽ kiểm tra các triệu chứng, hỏi thăm tiền sử bệnh lý và kiểm tra khả năng vận động của gối. Nếu nghi ngờ mắc bệnh xương khớp, bạn sẽ được chỉ định thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu hơn:
X-quang: Thường là phương pháp đầu tay, sử dụng tia X chiếu qua cơ thể, tạo ra hình ảnh mô mềm, xương bên trong và xung quanh khớp, giúp phát hiện dấu hiệu tổn thương ở đầu gối.
Phụ nữ sau sinh bị đau khớp gối có thể áp dụng một số biện pháp giúp hỗ trợ giảm nhẹ cơn đau, cải thiện khả năng vận động dưới đây:
Sau sinh, việc nghỉ ngơi đối với người mẹ thường rất khó khăn vì phải chăm sóc em bé. Nếu được, bạn hãy nhờ người thân hỗ trợ trông trẻ để bản thân có thêm thời gian nghỉ ngơi. Bên cạnh đó, duy trì tư thế sinh hoạt tốt cũng là điều cần thiết để giảm căng thẳng cho đầu gối.
Một số thay đổi phụ nữ sau sinh nên thực hiện như:
Nếu sinh thường không phức tạp, phụ nữ có thể tập vật lý trị liệu khoảng 4 đến 6 tuần sau sinh. Với sinh mổ, bạn thường phải đợi sau 8 tuần. Bác sĩ Sản khoa sẽ phối hợp cùng chuyên viên vật lý trị liệu để xây dựng chương trình phù hợp với sức khỏe và tình trạng khớp gối. Các bài tập như kéo giãn cơ, co duỗi, đi bộ, đạp xe,… có thể giúp giảm đau, phục hồi lực cơ, cải thiện tầm vận động và khả năng giữ thăng bằng. Ngoài ra, tư thế đứng, ngồi, đi lại cũng được điều chỉnh, giúp phụ nữ sau sinh tránh nguy cơ té ngã, chấn thương.
Phụ nữ sau sinh bị đau khớp gối không nên tự ý sử dụng thuốc giảm đau, kể cả loại không kê đơn, vì có thể ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của bản thân và trẻ sơ sinh. Trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể chỉ định thuốc ibuprofen, acetaminophen hoặc diclofenac giúp kiểm soát cơn đau và tình trạng viêm.
Massage khớp gối hỗ trợ tăng lưu thông máu, giảm căng cứng, đau nhức ở khớp gối bị tổn thương sau sinh. Tuy nhiên, các động tác massage nên được thực hiện bởi chuyên gia có kinh nghiệm để đảm bảo đúng kỹ thuật, tránh dùng lực quá mạnh khiến khớp gối đau nghiêm trọng hơn. Bạn có thể kết hợp xoa bóp với một số loại tinh dầu an toàn cho mẹ và bé như tinh dầu tràm, gừng, hoa oải hương. Ngoài ra, nếu bạn đang muốn thực hiện phương pháp này tại nhà thì cần xem qua bài viết đau khớp gối có nên xoa bóp không để hiểu rõ hơn và có phương án xoa bóp đúng cách, tránh khiến tình trạng đau nhức trở nên trầm trọng hơn.
Chườm nóng và lạnh được xem là biện pháp tốt giúp cải thiện đau nhức, tăng khả năng vận động sau sinh. Bạn có thể chườm xen kẽ nóng và lạnh để mang lại hiệu quả tốt. Vì chườm nóng thúc đẩy lưu thông máu, làm giãn cơ, giảm cứng khớp; trong khi đó, chườm lạnh có thể làm dịu tình trạng sưng và viêm.
Khi chườm nóng, bạn dùng khăn ấm chườm lên gối vào buổi sáng giúp giảm cứng khớp, hoặc ban đêm để thư giãn trước khi ngủ. Với chườm lạnh, bạn đặt túi gel lạnh chuyên dụng hoặc khăn bọc nước đá lên khớp, có thể thực hiện nhiều lần trong ngày. Thời gian mỗi lần chườm lạnh/nóng tối đa là 20 phút.
Đau khớp gối sau sinh xảy ra chủ yếu do các vấn đề trong thai kỳ như thay đổi nội tiết, tăng cân, tích nước, căng thẳng, vì vậy không có biện pháp phòng ngừa tuyệt đối. Tuy vậy, một số biện pháp dưới đây có thể giúp kiểm soát tốt tình trạng này, giảm tỷ lệ biến chứng:
Trong các hoạt động chăm sóc con hàng ngày, phụ nữ hãy cố gắng duy trì đúng các tư thế đứng, ngồi, nâng mà ECO Pharma đã chia sẻ. Nếu cần thiết, bạn hãy sử dụng các vật dụng như gối đệm tựa lưng, địu em bé, giày hỗ trợ để giảm lực tác động lên đầu gối, cải thiện đau nhức.
Cần biết rằng, việc tập thể dục sau sinh cần sự đồng ý và hướng dẫn của bác sĩ Sản khoa. Tùy sinh thường hay sinh mổ, sức khỏe tổng thể, mức độ phục hồi để biết được thời điểm có thể vận động trở lại. Bạn nên bắt đầu với những bài tập nhẹ nhàng tại nhà như đi bộ quanh sân, đứng lên ngồi xuống với ghế, co duỗi chân trên giường. Khi sức khỏe ổn định hơn, hãy tăng cường độ vận động bằng cách tập yoga, bơi lội, đạp xe, chạy bộ chậm. Điều này rất hữu ích trong việc cải thiện độ dẻo dai, linh hoạt của khớp gối, tránh đau nhức nghiêm trọng.
Trước khi sinh, chỉ số khối cơ thể (BMI) nên giữ trong mức bình thường, từ 18.5 đến 22.9 kg/m² thông qua chế độ dinh dưỡng khoa học, tập luyện đều đặn.
Trong thai kỳ, việc tăng cân là không thể tránh khỏi. Giai đoạn này, mẹ bầu nên bổ sung đủ dưỡng chất cần thiết và vận động nhẹ nhàng, giúp kiểm soát mức tăng cân hợp lý, đồng thời đáp ứng sự phát triển khỏe mạnh của thai nhi.
Sau sinh, cơ thể bạn, đặc biệt là bụng, cần nhiều thời gian hơn để phục hồi. Thời gian cụ thể tùy thuộc nhiều yếu tố như tăng bao nhiêu cân khi mang thai, có cho con bú hay không và thực đơn ăn uống. Lúc này, bạn không nên ăn kiêng nghiêm khắc vì sẽ gây mệt mỏi, căng thẳng, giảm lượng sữa cho con. Cách tốt nhất là duy trì chế độ dinh dưỡng lành mạnh và tập thể dục khi đã được sự đồng ý của bác sĩ, hỗ trợ bảo vệ sức khỏe khớp gối nhưng vẫn đủ sữa cho trẻ.
Bổ sung thực phẩm giàu canxi và vitamin D là điều cần thiết trước, trong và cả sau thai kỳ, tránh thiếu hụt dẫn đến tổn thương khớp gối trầm trọng. Thực phẩm giàu hai chất này chẳng hạn như:
Quản lý căng thẳng trong giai đoạn mang thai và cho con bú có thể rất khó khăn, nhưng bạn hãy cố gắng làm mọi thứ khiến bản thân cảm thấy thư giãn. Ví dụ nhờ bạn đời, gia đình hỗ trợ chăm sóc con để có thêm thời gian nghỉ ngơi, tâm sự với bạn bè, tham gia các nhóm trị liệu tâm lý nếu cần thiết và thăm khám để phòng ngừa trầm cảm. Điều này hỗ trợ giảm stress – tác nhân gây đau khớp gối dai dẳng sau sinh.
Phụ nữ sau khi sinh bị đau khớp gối nên thăm khám tại các địa chỉ đa chuyên khoa uy tín, chẳng hạn như Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh. Các bác sĩ Sản phụ khoa sẽ phối hợp với Khoa Cơ xương khớp, Trung tâm Khoa học thần kinh, Khoa Dinh dưỡng tiết chế để mang đến cho bạn giải pháp chăm sóc toàn diện.
Bệnh viện đầu tư hệ thống máy móc tân tiến như hệ thống X-quang treo trần DigiRAD-FP, hệ thống cộng hưởng từ thế hệ mới Magnetom Amira BioMatrix,… hỗ trợ chẩn đoán nguyên nhân và điều trị cá thể hóa. Đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm, không ngừng nghiên cứu, áp dụng phương pháp điều trị tiên tiến cho người bệnh.
Đau khớp gối sau sinh được xem là một phần tất yếu của chu kỳ mang thai và sinh nở, vì vậy không có cách phòng ngừa tuyệt đối. Tuy nhiên, việc áp dụng những biện pháp trên đây có thể giúp giảm nhẹ triệu chứng, nâng cao chất lượng sống. Điều quan trọng là bạn cần lắng nghe cơ thể để thăm khám và can thiệp kịp thời, tránh biến chứng lâu dài.
