Gan nhiễm mỡ nhẹ: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Theo phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), gan nhiễm mỡ được chia thành 3 cấp độ: cấp độ 1 (lượng mỡ tích tụ từ 5 – 10%), cấp độ 2 (lượng mỡ tích tụ từ 10 – 25%) và cấp độ 3 (lượng mỡ tích tụ trên 30%). Gan nhiễm mỡ nhẹ là bệnh lý phổ biến tuy không quá nghiêm trọng, nhưng nếu không được chăm sóc kịp thời, đúng cách, có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe khác. Hãy cùng ECO Pharma theo dõi bài viết để biết cách phòng ngừa tình trạng gan nhiễm mỡ nhẹ.

Gan nhiễm mỡ nhẹ là gì?

Gan nhiễm mỡ nhẹ, còn được gọi là gan nhiễm mỡ độ 1, lúc này mỡ bắt đầu tích tụ trong tế bào gan, chiếm hơn 5% khối lượng của gan. Mức độ này thường được đánh giá bằng siêu âm.(1)

Đây được xem là giai đoạn đầu khi mới phát bệnh, lượng chất béo chỉ mới tích tụ vượt mức bình thường một ít trong gan nên không gây tổn thương, ảnh hưởng đến chức năng gan và thường không có triệu chứng rõ ràng. Nó thường được phát hiện ngẫu nhiên khi thăm khám sức khỏe định kỳ hoặc đi khám bệnh lý khác.

Đối tượng dễ mắc gan nhiễm mỡ nhẹ

Gan nhiễm mỡ nhẹ có thể xảy ra ở bất kỳ ai, nhưng có một số đối tượng dưới đây dễ bị gan nhiễm mỡ độ nhẹ hơn người khác.

• Người mắc bệnh tiểu đường
• Người thừa cân, béo phì
• Người uống nhiều bia rượu
• Người bị huyết áp cao, cholesterol cao hoặc mắc hội chứng rối loạn chuyển hóa
• Người châu Á hoặc gốc Tây Ban Nha
• Phụ nữ sau thời kỳ mãn kinh
• Người có tuyến giáp hoạt động kém
• Người bị ngưng thở khi ngủ
• Người hút nhiều thuốc lá

Nguyên nhân gây gan nhiễm mỡ nhẹ

Gan nhiễm mỡ nhẹ có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, không chỉ là do béo phì. Dưới đây là một số nguyên nhân phổ biến gây ra gan nhiễm mỡ nhẹ:

• Béo phì: Người béo phì có chỉ số khối cơ thể (BMI) cao hơn 30 kg/m2, tức là cân nặng vượt quá mức bình thường so với chiều cao. Khi cơ thể có quá nhiều mỡ, gan sẽ phải làm việc vất vả hơn để chuyển hóa và loại bỏ chất béo. Nếu quá trình này không được cân bằng, mỡ sẽ tích tụ trong các tế bào gan và làm suy giảm chức năng của gan. Theo một nghiên cứu, khoảng 80 – 90% người béo phì bị gan nhiễm mỡ.
• Uống nhiều bia rượu: Rượu là nguyên nhân hàng đầu gây ra gan nhiễm mỡ. Rượu bia làm giảm sản xuất chất chuyên chở chất béo ra khỏi gan, tăng huy động chất béo về gan, gây tăng tích lũy chất béo ở gan. Đồng thời, chất cồn còn làm cho tế bào Kupffer trong gan bị kích hoạt quá mức, gia tăng sản xuất các chất gây viêm gây hại cho cho gan. Điều này gây ra tình trạng gan nhiễm mỡ và viêm gan nhiễm mỡ. Khuyến cáo từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), người trưởng thành chỉ nên uống 1 đơn vị rượu bia/ngày (tương đương 25ml rượu mạnh, 270ml bia hoặc 125ml rượu vang). Uống quá mức này sẽ gây ảnh hưởng đến gan và sức khỏe nói chung.
• Mỡ máu cao: Tình trạng người bệnh có nồng độ cholesterol hoặc triglyceride cao trong máu. Cholesterol và triglyceride là hai loại chất béo cần thiết cho cơ thể, nhưng nếu quá nhiều sẽ gây ra các vấn đề về tim mạch và gan. Khi cơ thể có quá nhiều cholesterol hoặc triglyceride trong máu, chúng sẽ được vận chuyển đến gan để được chuyển hóa và lưu trữ. Tuy nhiên, nếu quá trình này diễn ra thường xuyên, sẽ dẫn đến tích tụ của chất béo trong gan.

• Sụt cân quá nhanh: Tình trạng giảm nhanh hơn 1,5kg mỗi tuần, thường do ăn kiêng quá khắt khe, phẫu thuật giảm cân hoặc bệnh lý nghiêm trọng. Khi lượng calo giảm đột ngột, cơ thể sẽ bắt đầu huy động axit béo từ mô mỡ để sử dụng làm năng lượng. Điều này có thể dẫn đến sự tích tụ quá nhiều axit béo trong gan. Ngoài ra, khi năng lượng nạp vào cơ thể giảm, gan sẽ sản xuất rất ít lipoprotein, phân tử chuyên chở chất béo trong máu, khiến lượng mỡ này tích tụ lại trong gan tăng lên.
• Bệnh tiểu đường: Tình trạng người bệnh có nồng độ đường trong máu cao, do cơ thể không thể sản xuất hoặc sử dụng insulin – một hormone giúp chuyển hóa đường thành năng lượng. Khi cơ thể không có đủ insulin, đường sẽ được chuyển hóa thành mỡ và tích tụ trong gan. Ngoài ra, bệnh tiểu đường cũng thường đi kèm với các vấn đề khác, như béo phì, cao huyết áp, cholesterol cao, làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ. Theo thống kê từ Thư viện Y khoa Quốc gia, Mỹ vào năm 2018, có khoảng 50 – 70% người bệnh tiểu đường type 2 bị gan nhiễm mỡ.
• Tác dụng phụ của thuốc: Một số loại thuốc có thể gây ra gan nhiễm mỡ như corticosteroid (thuốc chống viêm), tamoxifen (thuốc điều trị ung thư vú), methotrexate (thuốc điều trị ung thư và viêm khớp), amiodarone (thuốc điều trị rối loạn nhịp tim), valproic acid (thuốc điều trị động kinh), tetracycline (thuốc kháng sinh), antiretroviral (thuốc điều trị HIV/AIDS)… Những loại thuốc này có thể làm tăng lượng mỡ trong gan bằng cách ức chế quá trình chuyển hóa hoặc loại bỏ chất béo của gan.

Dấu hiệu gan nhiễm mỡ nhẹ

Bệnh gan nhiễm mỡ nhẹ thường không có dấu hiệu rõ ràng, chỉ đến khi mỡ tích tụ tăng dần, người bệnh có thể thấy xuất hiện các triệu chứng sau:

• Đau và căng tức vùng bụng phải (vị trí của gan)
• Buồn nôn, chán ăn, sụt cân
• Vàng da, vàng mắt
• Phù chân, báng bụng
• Mệt mỏi, suy nhược, khó chịu
• Xuất huyết tiêu hóa
• Rối loạn tri giác

Chẩn đoán gan nhiễm mỡ nhẹ

Để chẩn đoán gan nhiễm mỡ mức độ nhẹ, bác sĩ sẽ dựa vào các thông tin sau:

• Tìm hiểu lịch sử bệnh lý: Bác sĩ sẽ thu thập thông tin khái quát về các triệu chứng, thói quen ăn uống, sử dụng rượu bia, thuốc lá và các bệnh lý khác mà bạn mắc phải. Bác sĩ cũng có thể hỏi về các bệnh lý của gia đình, để xem bạn có thể có khả năng mắc phải các tình trạng di truyền liên quan đến gan nhiễm mỡ hay không.
• Khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ kiểm tra xem gan có to hay không; kiểm tra da và mắt để xem có màu vàng hay không và khám các vùng cơ thể để tìm kiếm các dấu hiệu biến chứng của gan nhiễm mỡ.
• Xét nghiệm máu: Xét nghiệm máu nhằm kiểm tra các chỉ số liên quan đến chức năng gan như AST, ALT, ALP, GGT, bilirubin… Việc này cũng giúp đánh giá nồng độ men gan để dự đoán giai đoạn và độ nặng của bệnh.
• Chẩn đoán hình ảnh: Chẩn đoán hình ảnh bằng cách siêu âm hoặc chụp cắt lớp vi tính (CT scan) để có được hình ảnh của gan. MRI cho thấy kích thước, hình dạng và cấu trúc gan. Sinh thiết gan (mẫu mô) để xác định bệnh gan đã tiến triển ở mức độ nào.

Làm thế nào để điều trị gan nhiễm mỡ nhẹ?

Bệnh gan nhiễm mỡ nhẹ không thể tự khỏi. Tuy nhiên, đây là giai đoạn đầu, lượng mỡ chỉ mới hình thành nên có thể điều trị thông qua việc kiểm soát chế độ ăn uống, sinh hoạt, bệnh lý và sử dụng các loại thuốc hỗ trợ.

1. Điều trị gan nhiễm mỡ nhẹ bằng cách thay đổi lối sống

Thay đổi lối sống và giảm cân đóng vai trò tích cực trong việc quản lý bệnh gan nhiễm mỡ.

• Giảm cân: Giảm cân là biện pháp điều trị quan trọng nhất cho gan nhiễm mỡ nhẹ ở người thừa cân béo phì. Người béo phì hoặc thừa cân nên giảm từ 5 – 10% cân nặng ban đầu trong vòng 6 tháng đầu tiên.
• Chế độ ăn uống lành mạnh: Người bệnh nên ăn uống cân bằng, đa dạng bằng cách bổ sung thực phẩm giàu chất xơ, vitamin (E, C), khoáng chất (sắt, kẽm, magie, canxi) và chất chống oxy hóa (beta-carotene, lycopene, glutathione); nên hạn chế ăn các thức ăn giàu chất béo, đường, tinh bột, muối và chất bảo quản.
• Tăng cường vận động: Tập thể dục thường xuyên, ít nhất 30 phút mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần giúp giảm cân, giảm mỡ trong gan và cải thiện chức năng gan.
• Bỏ rượu: Người bệnh cần dừng hẳn việc uống rượu để tránh làm bệnh gan trở nên nặng hơn.

2. Điều trị bằng thuốc

Thuốc được sử dụng để điều trị gan nhiễm mỡ nhẹ khi các biện pháp thay đổi lối sống và giảm cân không hiệu quả như:

• Pioglitazone: là một loại thuốc tiểu đường giúp giảm mỡ trong gan.
• Metformin: là một loại thuốc tiểu đường khác cũng có tác dụng giảm mỡ trong gan.
• N-acetylcysteine: là một loại thuốc giúp giảm viêm và tổn thương gan.

3. Phương pháp điều trị trong tương lai

Các nhà khoa học đang nghiên cứu các phương pháp điều trị gan nhiễm mỡ nhẹ bằng cách sử dụng:

• Thuốc điều hòa miễn dịch: Thuốc điều hòa miễn dịch giúp giảm viêm và tổn thương gan.
• Thuốc điều hòa gen: Thuốc điều hòa gen giúp sửa chữa các gen bị đột biến gây ra gan nhiễm mỡ.

Giải đáp thắc mắc gan nhiễm mỡ nhẹ có hết không?

Cách phòng ngừa gan nhiễm mỡ nhẹ

Gan nhiễm mỡ nhẹ có thể được phòng ngừa bằng cách duy trì một lối sống lành mạnh và chăm sóc gan đúng cách.

Dưới đây là một số cách phòng ngừa gan nhiễm mỡ nhẹ:

1. Xây dựng chế độ ăn uống khoa học

Chế độ dinh dưỡng cân bằng, khoa học là một trong những biện pháp quan trọng nhất để cải thiện, ngăn ngừa gan nhiễm mỡ nhẹ. Nó cũng giúp kiểm soát bệnh tiểu đường, huyết áp và cholesterol là các nguy cơ của gan nhiễm mỡ.

Bạn có thể bổ sung các loại thực phẩm sau đây để tăng cường chức năng gan:

• Rau xanh và trái cây như rau cải xoăn, bông cải xanh, bắp cải, cam, quýt, bưởi, dâu tây, việt quất, mâm xôi giúp bảo vệ gan khỏi bị tổn thương và hỗ trợ quá trình giải độc của gan. Bạn nên nên ăn ít nhất 5 phần rau xanh và trái cây mỗi ngày, tương đương với 100 gram.
• Các loại đậu, hạt như hạt chia, hạt lanh, hạt óc chó, hạt hạnh nhân, đậu đen, đậu xanh, đậu nành là nguồn chất béo và chất xơ lành mạnh giúp giảm cholesterol xấu, từ đó giúp bảo vệ gan khỏi bị tổn thương. Bạn nên bổ sung khoảng 20 – 30% tổng lượng calo từ chất béo lành mạnh, tương đương với 28 gram mỗi ngày.
• Chất béo từ cá như cá hồi, cá ngừ, cá thu, cá trích là nguồn cung cấp protein, omega-3 và vitamin D giúp giảm viêm gan. Bạn nên ăn 2 – 3 phần mỗi tuần, mỗi phần tương đương với khoảng 100 gram.
• Protein và sắt có trong thịt gà, thịt bò, thịt lợn, đậu đen, đậu xanh, đậu nành, trứng… giúp sửa chữa các tế bào gan, trong khi chất sắt giúp vận chuyển oxy trong máu. Lượng protein cần thiết cho mỗi người phụ thuộc vào độ tuổi, giới tính, tình trạng sức khỏe và mức độ hoạt động thể chất. Lượng protein khuyến nghị ở người trưởng thành là 1,1 – 1,3g/kg trọng lượng cơ thể/ngày. Bạn có thể tính theo công thức: Lượng protein cần bổ sung = trọng lượng cơ thể (kg) x nhu cầu protein (gram/kg trọng lượng/ngày). Ví dụ: người nữ 20 tuổi có trọng lượng 56kg, nhu cầu protein là 56 x (1,1 – 1,3). Trung bình, người nữ này cần bổ sung khoảng 68g protein mỗi ngày.

2. Giữ cân nặng lý tưởng

Cân nặng lý tưởng là một trong những yếu tố quan trọng giúp phòng ngừa gan nhiễm mỡ. Theo WHO, cân nặng lý tưởng được xác định dựa trên chỉ số khối cơ thể (BMI). BMI được tính bằng công thức: BMI = Cân nặng (kg)/Chiều cao (m)^2.

BMI lý tưởng cho người trưởng thành là từ 18,5 – 24,9 kg/m2. Nếu BMI của bạn từ 25 – 29,9 kg/m2, tức là bị thừa cân và 30 kg/m2 trở lên là béo phì.

3. Sử dụng các sản phẩm hỗ trợ gan

Ngoài việc thay đổi lối sống, bạn có thể sử dụng các tinh chất từ nhiên hỗ trợ ngăn ngừa gan nhiễm mỡ như: Silymarin (chiết xuất cây kế sữa), Wasabia Japonica (chiết xuất cây cải ngựa Nhật Bản)…. Những dưỡng chất này có công dụng hỗ trợ bảo vệ gan khỏi các chất độc hại, kích thích tái tạo các tế bào gan, chuyển hóa mỡ, chống viêm và cải thiện chức năng gan.

4. Kiểm tra sức khỏe định kỳ

Việc kiểm tra sức khỏe định kỳ ít nhất 6 tháng một lần sẽ giúp theo dõi tình trạng của gan và các cơ quan nội tạng khác, từ đó có biện pháp điều trị kịp thời, ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.

Bạn có thể chuẩn bị cho việc kiểm tra sức khỏe định kỳ như sau:

• Thông báo cho bác sĩ về tất cả các loại thuốc đang dùng, bao gồm cả thuốc theo toa, không theo toa và thuốc thảo dược.
• Trình bày về lịch sử bệnh lý của bản thân.

5. Thư giãn và giảm stress

Khi căng thẳng, cơ thể sẽ giải phóng các hormone cortisol, adrenaline, noradrenaline làm tăng lượng đường trong máu, mỡ trong gan và làm suy giảm miễn dịch.

Để giảm stress, bạn nên:

• Tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần để giải phóng endorphin (hormone giảm căng thẳng). Bạn có thể áp dụng các môn thể thao như đi bộ, chạy bộ, bơi lội, đạp xe, thể dục nhịp điệu, yoga…
• Thực hiện các hoạt động như nghe nhạc, thiền, yoga, đọc sách, xem phim, nấu ăn… Thiền là một phương pháp thư giãn tâm trí và cơ thể giúp giảm căng thẳng, cải thiện giấc ngủ, tăng cường lưu thông máu.
• Tắm nước ấm trước trước khi ngủ để thư giãn cơ bắp, ngủ ngon, giải tỏa áp lực, căng thẳng.

6. Ngủ đủ giấc

Ngủ đủ giấc giúp gan có thời gian để phục hồi và tái tạo sau một ngày dài hoạt động. Bạn cần ngủ đủ 7 – 9 tiếng mỗi đêm; tạo ra một môi trường ngủ tối, yên tĩnh và mát mẻ; hạn chế sử dụng các thiết bị điện tử trước khi ngủ để tránh việc ánh sáng xanh làm gián đoạn giấc ngủ.

7. Uống đủ nước

• Gan là một cơ quan quan trọng của cơ thể, có vai trò lọc máu, đào thải độc tố và chuyển hóa chất dinh dưỡng. Việc uống đủ nước giúp gan hoạt động hiệu quả hơn.
• Lượng nước khuyến nghị cho người trưởng thành là 1,5 – 2 lít mỗi ngày. Bạn nên uống nước thường xuyên trong suốt cả ngày, thay vì cố gắng uống nhiều nước trong cùng một lúc. Bạn cũng nên uống nước ngay khi thức dậy, trước, trong và sau khi tập thể dục và sau khi đi ngoài trời nắng.

Ngoài nước lọc, bạn cũng có thể uống nước ép trái cây hoặc rau củ để bổ sung thêm vitamin và khoáng chất; hạn chế uống nước ngọt, đồ uống có cồn và cà phê, vì chúng có thể làm mất nước.

Gan nhiễm mỡ nhẹ là bệnh lý gan phổ biến và có thể phòng ngừa được. Việc thay đổi lối sống lành mạnh là chìa khóa để giảm nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng nghiêm trọng. Bạn có thể thực hiện bằng cách ăn uống khoa học, tập thể dục thường xuyên, giữ cân nặng hợp lý, kiểm soát các bệnh lý liên quan, tránh uống rượu và các loại thuốc gây hại cho gan.