Những cơn đau ở lưng, hông, khớp gối hay vùng chậu sau sinh không chỉ gây khó chịu mà còn ảnh hưởng đến việc chăm sóc em bé và chất lượng sống của mẹ bỉm. Đặc biệt, tình trạng này có thể kéo dài và trở thành bệnh mạn tính nếu không được điều trị kịp thời. Vậy, phụ nữ sau sinh bị đau nhức xương khớp do đâu và cách cải thiện như thế nào? Hãy cùng ECO Pharma tìm hiểu ngay sau đây.
Sau sinh, cơ thể người mẹ bước vào giai đoạn phục hồi toàn diện. Suy giảm nội tiết tố, sự giãn nở của cơ và dây chằng trong thai kỳ, việc thay đổi tư thế khi chăm con và tình trạng thiếu ngủ đều có thể khiến nhiều mẹ gặp tình trạng đau nhức xương khớp. Đây là tình trạng khá phổ biến và thường xuất hiện ở vùng lưng, hông, cổ, vai và vùng chậu.
Những nguyên nhân khiến người mẹ sau sinh bị đau nhức xương khớp bao gồm:
Nồng độ estrogen giảm mạnh sau sinh có thể gây ảnh hưởng trực tiếp đến cảm nhận đau và chức năng của mô liên kết. Estrogen tham gia vào cơ chế bảo vệ sụn khớp và điều hòa phản ứng viêm nên khi estrogen suy giảm, chu chuyển xương tăng và mô liên kết kém bền vững hơn. Từ đó, gây ra cảm giác mỏi, đau và cứng khớp vào buổi sáng hoặc sau khi ngồi lâu.
Đồng thời, trong thai kỳ cơ thể tăng hormone relaxin để làm mềm dây chằng và nới rộng khung chậu. Lượng relaxin giảm sau khi mang thai nhưng có thể tồn dư một thời gian ngắn khiến một số khớp, nhất là vùng chậu, tạm thời bất ổn khi chịu lực. Những thay đổi này thường hồi phục dần trong vài tuần tới vài tháng nhưng với một số người, cảm giác khó chịu có thể kéo dài và cần can thiệp phục hồi chức năng. (1)
Tăng cân trong thai kỳ làm thay đổi đáng kể phân bố tải trọng trên hệ xương khớp. Khớp gối, cổ chân, khớp háng và cột sống thắt lưng phải chịu lực lớn hơn so với lúc trước mang thai, điều này làm tăng áp lực cơ học lên sụn và mô mềm quanh khớp.
Nếu cân nặng không giảm hoặc giảm chậm sau sinh thì áp lực này tiếp tục tồn tại và làm gia tăng nguy cơ đau mỏi, viêm cơ quanh khớp và tiến triển thoái hóa sớm ở những vị trí chịu lực. Ngoài ra, mô mỡ dư thừa là nguồn sản xuất các chất gây viêm hệ thống nhẹ, có thể khuếch đại triệu chứng đau.
Thiếu vitamin D làm giảm hấp thu canxi ở ruột, dẫn tới giảm tích lũy khoáng trong xương và gây triệu chứng mỏi cơ, đau âm ỉ ở xương dài hoặc đau nhức xương khớp toàn thân dạng lan tỏa. Ở những mẹ cho con bú thường xuyên, ít phơi nắng hoặc có chế độ ăn không đủ canxi, nồng độ vitamin D và canxi có thể thấp hơn bình thường, từ đó làm xuất hiện hoặc tăng nặng các triệu chứng đau sau sinh. (2)
Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, bạn có thể xem thêm tại bài viết: Đau nhức xương khớp do thiếu canxi
Các hoạt động lặp đi lặp lại như bế ẵm, cho bú, thay tã với tư thế sai gây gánh nặng cho hệ cơ cột sống và vùng cổ vai. Thói quen giữ một bên vai cố định để thuận tiện cho bú hoặc ôm bé lâu làm xuất hiện căng cơ cổ vai, đau vùng vai, thậm chí tăng nguy cơ mắc hội chứng chèn ép thần kinh do tư thế, ví dụ hội chứng ống cổ tay.
Nhiều chị em sau sinh ít vận động vì mệt hoặc sợ ảnh hưởng đến vết mổ, nhưng tình trạng bất động kéo dài dẫn tới yếu cơ lõi và cơ vùng chậu có thể làm giảm khả năng ổn định cột sống và tăng nguy cơ đau lưng, đau vùng chậu. Ngược lại, nếu quay lại vận động quá sớm hoặc tập luyện không đúng phương pháp cũng có thể gây tổn thương và làm trầm trọng triệu chứng đau nhức xương khớp sau sinh. (3)
Thiếu ngủ kéo dài làm giảm ngưỡng chịu đau và làm hệ thần kinh trung ương trở nên nhạy cảm hơn với các kích thích đau. Stress và trầm cảm sau sinh cũng ảnh hưởng tới động lực vận động, chế độ ăn và tuân thủ điều trị, từ đó gián tiếp làm triệu chứng đau nặng hơn. Nghiên cứu khoa học đã chứng minh chất lượng giấc ngủ kém, làm tăng các triệu chứng trầm cảm và đau ở phụ nữ trong giai đoạn hậu sản. (4)
Một số can thiệp hoặc sang chấn trong quá trình sinh nở như rách tầng sinh môn, mổ lấy thai, thao tác forceps hoặc kẹp có thể để lại sẹo, dính hoặc rối loạn chức năng mô mềm vùng chậu. Những thay đổi này có thể gây đau hông, đau lưng, đau vùng chậu hoặc đau khi quan hệ nếu không được phát hiện và xử trí đúng. Tổn thương dây thần kinh hoặc viêm mô sau sinh cũng có thể dẫn tới những cơn đau xương khớp sau sinh.
Một số phụ nữ có bệnh lý nền như viêm khớp dạng thấp, thoái hóa khớp, hoặc thoát vị đĩa đệm từ trước nhưng chưa biểu hiện rõ. Sự thay đổi nội tiết, áp lực cơ học và thiếu ngủ sau sinh có thể làm bộc phát hoặc tăng nặng tình trạng đau nhức xương khớp sau sinh.
Không ít mẹ sau sinh bị đau nhức xương khớp ở nhiều vị trí khác nhau. Phổ biến là đau lưng dưới, xuất hiện do thay đổi đường cong cột sống, yếu cơ lõi. Theo nghiên cứu, có đến khoảng một nửa phụ nữ vẫn còn đau lưng dưới sau 6-10 tuần sinh con. (5)
Một khu vực khác thường đau là vùng chậu và khớp cùng-chậu. Những thay đổi của khung chậu trong thai kỳ, cộng với tác động cơ học khi chăm con và sự yếu đi của các nhóm cơ quanh chậu khiến người mẹ cảm thấy đau ở giữa hai hông, lan xuống mông hoặc đùi. Tình trạng này khiến việc đi lại, đứng lên, ngồi xuống hoặc bế em bé trở nên khó khăn hơn.
Ngoài ra, khớp háng, đầu gối hoặc vùng hông có thể đau do các khớp này phải chịu tải nặng hơn do tăng cân lúc mang thai, tư thế sống thay đổi và việc bế con liên tục. Khi lực dồn lên khớp quá nhiều, sụn và mô quanh khớp dễ bị căng hoặc viêm, gây đau nhức. Một số phụ nữ sau sinh còn bị đau ở vùng cổ, vai và tay, nhất là khi giữ một tư thế cố định quá lâu khi cho con bú hoặc bế bé. Các cơ vùng cổ-vai-tay dễ bị căng cứng, dẫn đến khó chịu hoặc đau lan tỏa.
Ở một số trường hợp, cơn đau không chỉ xuất hiện tại một vị trí mà còn lan rộng sang nhiều vùng như lưng, chậu, hông hoặc đầu gối. Tình trạng này thường trở nên rõ rệt hơn khi mẹ thiếu ngủ, ít vận động, chế độ ăn chưa hợp lý hoặc cơ thể phục hồi chậm sau sinh. Thiếu máu hoặc thiếu vitamin D cũng có thể góp phần khiến cơ bắp mệt mỏi và đau nhức nhiều hơn.
Đau nhức xương khớp sau sinh có thể tác động đáng kể đến sức khỏe và chất lượng sống của phụ nữ sau sinh. Trước hết, tình trạng đau ở lưng, hông hoặc vùng chậu khiến nhiều người mẹ gặp khó khăn trong việc bế bé, cho con bú, thay tã hoặc di chuyển trong nhà. Nghiên cứu cho thấy đau lưng và đau khung chậu sau sinh làm hạn chế rõ rệt khả năng thực hiện các hoạt động hằng ngày và có thể gây giảm chức năng vận động ở một tỷ lệ đáng kể phụ nữ sau sinh. Phụ nữ sau sinh bị đau nhức xương khớp nếu không được điều trị sớm có thể dẫn đến bệnh mạn tính.
Không chỉ ảnh hưởng đến việc chăm con, cơn đau kéo dài còn làm giảm khả năng vận động. Phụ nữ sau sinh bị đau vùng lưng – chậu thường phải giảm khối lượng công việc, nghỉ làm tạm thời hoặc hạn chế tham gia các hoạt động xã hội do cảm giác đau và mệt mỏi.
Về vấn đề tâm lý, các cơn đau kéo dài có thể khiến phụ nữ sau sinh cảm thấy căng thẳng, lo lắng và mệt mỏi. Một số trường hợp còn có nguy cơ mắc các bệnh tâm lý như trầm cảm, từ đó ảnh hưởng đến tương tác giữa mẹ – bé và chất lượng sống.
Sau sinh, nhiều phụ nữ phải đối mặt với tình trạng đau nhức xương khớp do thay đổi nội tiết tố, tăng tải trọng lên khớp, thiếu ngủ, căng thẳng và quá trình chăm bé liên tục. Những cơn đau này ảnh hưởng đáng kể đến khả năng vận động, chăm sóc em bé và chất lượng sống của người mẹ.
Theo đó, điều trị đau nhức xương khớp sau sinh cần được thực hiện, kết hợp với những biện pháp hỗ trợ để cơ thể phục hồi và tránh tiến triển thành bệnh mạn tính.
Chế độ dinh dưỡng ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình phục hồi của xương và cơ sau sinh. Mẹ sau sinh bị đau nhức xương khớp cần duy trì một chế độ ăn đầy đủ và cân đối để hỗ trợ cơ thể hồi phục tốt hơn. Protein là thành phần cần thiết để sửa chữa và xây dựng mô cơ mới. Nhu cầu protein có thể cao hơn thời điểm trước mang thai, đặc biệt ở những mẹ đang cho con bú, vì vậy chế độ ăn nên bao gồm thịt nạc, cá, trứng, sữa, các loại đậu và hạt.
Canxi và vitamin D cũng rất quan trọng đối với sức khỏe xương. Vitamin D giúp cơ thể hấp thu canxi hiệu quả hơn, do đó thiếu vitamin D có thể dẫn đến mỏi cơ và đau xương. Người mẹ nên tăng cường các thực phẩm giàu canxi như sữa, hải sản nhỏ ăn cả xương, rau xanh hoặc đậu nành để hỗ trợ quá trình phục hồi.
Sắt là dưỡng chất cần thiết để phòng tránh thiếu máu sau sinh, một tình trạng có thể gây mệt mỏi và giảm khả năng vận động. Nếu xét nghiệm xác định thiếu sắt, việc bổ sung cần được thực hiện theo hướng dẫn chuyên môn.
Bên cạnh đó, các thực phẩm nhiều đường và đồ chế biến sẵn nên được hạn chế vì chúng có thể làm tăng phản ứng viêm, khiến cơn đau trở nên rõ rệt hơn. Duy trì cân nặng hợp lý thông qua chế độ ăn lành mạnh kết hợp vận động nhẹ nhàng sẽ giúp giảm áp lực lên khớp và cải thiện quá trình hồi phục.
Vận động nhẹ sau sinh giúp cơ thể phục hồi tốt hơn và giảm đau nhức xương khớp. Trong vài tuần đầu, phụ nữ sau sinh nên bắt đầu với các bài tập đơn giản như tập thở, kích hoạt cơ bụng sâu và bài tập sàn chậu nếu bác sĩ không chống chỉ định. Khi cơ thể quen dần, mẹ có thể đi bộ quãng ngắn, tăng thời gian từng chút một và kết hợp các động tác kéo giãn nhẹ để cải thiện độ linh hoạt của vai và hông.
Tăng cường cơ mông và cơ lưng dưới cũng rất quan trọng, vì những nhóm cơ này giúp ổn định cột sống và hỗ trợ tốt hơn khi bế hoặc chăm con. Mẹ không nên tập quá nặng hoặc hoạt động cường độ cao khi cơ thể chưa phục hồi hoàn toàn vì điều này dễ làm đau tăng lên.
Vật lý trị liệu là phương pháp quan trọng được khuyến nghị cho nhiều trường hợp đau nhức xương khớp sau sinh. Các kỹ thuật thường được áp dụng gồm luyện tập cải thiện thăng bằng và ổn định, kích hoạt nhóm cơ lõi, nắn chỉnh cơ – xương mềm bằng tay, điện trị liệu, siêu âm trị liệu và hướng dẫn điều chỉnh tư thế đúng trong sinh hoạt hằng ngày. Những can thiệp này giúp giảm đau, cải thiện biên độ vận động và hỗ trợ phục hồi chức năng, đồng thời hạn chế nguy cơ tái phát đau.
Xoa bóp hoặc massage có thể giúp trị đau nhức xương khớp sau sinh bằng cách giảm đau cơ, cải thiện tuần hoàn và làm thư giãn những vùng cơ bị căng sau sinh. Một số biện pháp hỗ trợ như chườm ấm giúp giảm co cứng cơ, trong khi chườm lạnh có thể giảm viêm tạm thời và giảm đau. Chi tiết xem thêm tại bài viết: Đau nhức xương khớp nên chườm nóng hay chườm lạnh.
Tuy vậy, phụ nữ sau sinh cần tránh xoa bóp tại vùng có vết mổ hoặc vết rạch chưa lành, cũng như những khu vực có dấu hiệu nhiễm trùng, để tránh gây tổn thương thêm. Nếu lựa chọn các phương pháp bổ trợ như châm cứu hoặc các thủ thuật tương tự, nên thực hiện tại cơ sở uy tín và thông báo với bác sĩ về tình trạng đang cho con bú.
Tình trạng phụ nữ sau sinh bị đau nhức xương khớp hoàn toàn có thể cải thiện khi được chăm sóc đúng cách thông qua dinh dưỡng hợp lý, vận động phù hợp và theo dõi y tế khi cần. Nếu tình trạng đau nhức xương khớp sau sinh kéo dài hoặc ngày càng nghiêm trọng, mẹ bỉm nên đến cơ sở y tế có chuyên khoa cơ xương khớp để thăm khám và điều trị kịp thời.
