Rối loạn nhịp tim chậm: Nguyên nhân, triệu chứng và điều trị

Rối loạn nhịp tim chậm có thể diễn ra do tác dụng phụ của các loại thuốc hoặc bệnh lý về tim mạch, tuyến giáp. Người mắc không nên chủ quan trước các triệu chứng vì nếu không điều trị kịp thời có thể gây chóng mặt, ngất xỉu, thậm chí gây đột quỵ.

Rối loạn nhịp tim chậm là gì?

Rối loạn nhịp tim chậm (tiếng Anh là Bradyarrhythmia) là tình trạng nhịp tim ít hơn 60 nhịp/phút và có thể kèm rối loạn nhịp tim. 

Nhịp tim là số lần co bóp của tim trong một phút và có thể thay đổi phụ thuộc vào cảm xúc và hoạt động của cơ thể. Ở người trưởng thành, nhịp tim bình thường dao động ở mức 60 – 100 nhịp/phút. [1]

Một số trường hợp như các vận động viên hoặc người bình thường khi đang ngủ có thể gặp phải tình trạng nhịp tim chậm sinh lý với nhịp tim chậm hơn mức bình thường, nhưng đây không phải là một vấn đề nguy hiểm. 

Trong khi đó, rối loạn nhịp tim chậm bệnh lý là tình trạng nguy hiểm hơn với nhịp tim đập chậm có thể kèm với rối loạn nhịp, có thể dẫn đến các triệu chứng như chóng mặt, mệt mỏi, ngất xỉu và liên quan đến nhiều bệnh lý về tim mạch. 

Nguyên nhân rối loạn nhịp tim chậm

Đâu là nguyên nhân dẫn đến rối loạn nhịp tim chậm? Tình trạng này có thể gây ra bởi những vấn đề như:

1. Hội chứng nút xoang (Sick sinus syndrome)

Nút xoang là bộ phận nằm ở tâm nhĩ phải của tim, có vai trò như một nút tạo ra nhịp tim, chịu trách nhiệm điều hòa nhịp đập tự nhiên của tim. Nút xoang bình thường có thể tạo ra nhịp độ xung điện ổn định. 

Hội chứng nút xoang là tình trạng nút xoang không thể kích hoạt nhịp tim một cách bình thường, khiến tim đập chậm hơn và có thể không đều. Tình trạng này diễn ra ở mọi lứa tuổi nhưng thường phổ biến hơn ở những người cao tuổi, người bị xơ vữa động mạch, người từng phẫu thuật tim hoặc đang sử dụng thuốc huyết áp. 

2. Tắc nghẽn dẫn truyền nhĩ thất (Heart block)

Nút nhĩ thất là nhóm tế bào thực hiện vai trò như một trạm chuyển tiếp giữa buồng trên và buồng dưới của tim, giúp kiểm soát nhịp tim. Tắc nghẽn dẫn truyền nhĩ thất (Heart block) là tình trạng tắc nghẽn ở đường dẫn truyền xung động từ tâm nhĩ xuống tâm thất của tim khiến cho tim đập chậm hoặc đập không đều. 

Tình trạng tắc nghẽn dẫn truyền nhĩ thất có thể diễn ra theo các mức độ như:

• Mức độ 1: Tình trạng tắc nghẽn nhẹ, các xung động vẫn có thể di chuyển từ tâm nhĩ qua nút nhĩ thất đến tâm thất, nhưng chậm hơn bình thường.
• Mức độ 2: Các xung động bị chậm nhịp hoặc một số không đến được tâm thất khiến cho nhịp tim bị rối loạn.
• Mức độ 3: Các xung động từ tâm nhĩ bị chặn hoàn toàn khiến tâm thất phải tự phát nhịp với tần số thấp hơn, có thể cản trở quá trình bơm máu cung cấp cho các hoạt động của cơ thể.

3. Các nguyên nhân khác

Những nguyên nhân khác dẫn đến tình trạng rối loạn nhịp tim chậm là:

• Hội chứng nhịp nhanh nhịp chậm dẫn đến tình trạng tim đập nhanh và chậm xen kẽ, làm rối loạn nhịp tim. Trong đó, rung nhĩ (Afib) cũng là một dạng của hội chứng này.
• Các bệnh lý về tim mạch như bệnh tim bẩm sinh, bệnh mạch vành, lão hóa mô tim, viêm nội tâm mạc, viêm cơ tim, tổn thương hệ thống đường dẫn truyền nhịp tim,…
• Dị tật tim, sau phẫu thuật tim.
• Các phản xạ thần kinh phế vị là tình trạng cơ thể phản ứng mạnh do căng thẳng, chấn thương tâm lý, sợ hãi có thể gây ngất xỉu khiến nhịp tim chậm hơn và huyết áp thấp.
• Mất cân bằng trao đổi chất, trong đó phổ biến do là các bệnh về tuyến giáp như suy giáp.
• Người bệnh nhiễm trùng nặng hoặc mắc các bệnh miễn dịch như bệnh Lupus ban đỏ hệ thống.
• Người mắc chứng ngưng thở khi ngủ.
• Người sử dụng các loại thuốc tim mạch như thuốc chẹn beta.
• Người cao tuổi có nguy cơ cao hơn mắc phải tình trạng này.

Những yếu tố nguy cơ làm tăng nguy cơ mắc rối loạn nhịp tim chậm là: cao huyết áp, sử dụng bia rượu, thuốc lá, thừa cân, stress.

Triệu chứng rối loạn nhịp tim chậm

Thông thường, ở giai đoạn đầu của rối loạn nhịp tim chậm, người bệnh vẫn chưa có dấu hiệu rõ rệt. Do đó, bạn cần chú ý nếu phát hiện các triệu chứng sau:

• Chóng mặt, choáng váng.
• Dễ mệt mỏi, kiệt sức, ăn ít hơn.
• Buồn nôn và nôn.
• Có cảm giác sắp ngất xỉu hoặc ngất xỉu.
• Khó thở, tức ngực, khó chịu ở vùng ngực.
• Suy giảm trí nhớ.

Biến chứng rối loạn nhịp chậm ở tim

Tình trạng rối loạn nhịp tim chậm ban đầu có thể không gây ảnh hưởng đến sức khỏe nhưng nếu mức độ nghiêm trọng hơn và không được điều trị kịp thời thì có thể dẫn đến các biến chứng như:

• Cản trở sinh hoạt: Khi nhịp tim chậm và không đều, quá trình bơm máu của tim có thể bị ảnh hưởng và cản trở việc cung cấp máu và oxy để duy trì hoạt động của các bộ phận khác trong cơ thể. Cơ thể dễ bị mệt mỏi, choáng váng, hạn chế khả năng vận động.
• Suy tim: Chức năng bơm máu của tim suy giảm sẽ khiến tim phải hoạt động nhiều hơn để có thể đưa máu đi khắp cơ thể, làm tim yếu hơn và có thể gây suy tim.
• Thiếu máu lên não: Lưu thông máu bị hạn chế do rối loạn nhịp tim chậm có thể gây thiếu máu lên não dẫn đến các triệu chứng mất ngủ, đau đầu, giảm trí nhớ, thiếu tập trung.
• Đột quỵ: Tình trạng tuần hoàn máu bị ứ trệ, đặc biệt trong trường hợp rung nhĩ hoặc cuồng nhĩ, có thể tăng nguy cơ hình thành các cục máu đông ở tâm nhĩ và di chuyển đến não làm tắc mạch máu dẫn đến đột quỵ.

Các phương pháp chẩn đoán rối loạn nhịp chậm

Để có phương pháp điều trị rối loạn nhịp tim chậm phù hợp, bác sĩ sẽ tiến hành thăm hỏi về triệu chứng bệnh, tiền sử bệnh lý và kiểm tra mạch và nghe nhịp tim của bệnh nhân. Một số phương pháp khác có thể được áp dụng để chẩn đoán chính xác hơn tình trạng này [2]:

• Đo điện tâm đồ (ECG): Đây là phương pháp ghi lại hoạt hoạt động điện cơ bản của tim trong một thời gian nhất định. 
• Holter ECG: Bác sĩ có thể chỉ định đeo thiết bị Holter ECG để theo dõi nhịp tim của bệnh nhân trong thời gian một đến nhiều ngày.
• Nghiệm pháp gắng sức (ECG gắng sức): Xét nghiệm giúp kiểm tra tình trạng của tim trong trạng thái gắng sức, có thể thực hiện khi người bệnh chạy trên máy chạy bộ.
• Các phương pháp khác: Kiểm tra các nguyên nhân khác có thể ảnh hưởng đến nhịp tim thông qua xét nghiệm máu, siêu âm tim, đo nồng độ các loại thuốc, khảo sát điện sinh lý.

Cách điều trị rối loạn nhịp tim chậm

Việc điều trị rối loạn nhịp tim chậm phụ thuộc vào tình trạng cụ thể của người bệnh và nguyên nhân gây bệnh:

• Điều trị các bệnh lý gốc rễ làm chậm và rối loạn nhịp tim, chẳng hạn như suy giáp, nhiễm trùng máu. Bác sĩ cũng có thể yêu cầu bạn thay đổi thuốc đang sử dụng nếu có tác dụng phụ gây rối loạn nhịp tim.
• Thuốc kháng cholinergic: Phương pháp tạm thời giúp ngăn chặn chất dẫn truyền thần kinh acetylcholine và giữ cho nhịp tim ổn định.
• Sử dụng máy tạo nhịp tim (pacemaker): Đây là một trong những phương pháp chữa rối loạn nhịp tim chậm khi các phương pháp không xâm lấn không mang lại hiệu quả, đây là thiết bị được cấy dưới da gần vùng tim và có dây dẫn nối vào tim để tạo ra các xung nhịp giúp điều hòa nhịp tim về mức bình thường.

Phòng ngừa hiện tượng rối loạn nhịp chậm

Rối loạn nhịp tim chậm có thể gây nên nhiều triệu chứng nguy hiểm và khó khăn trong việc điều trị, do vậy bạn cần tiến hành chủ động phòng ngừa tình trạng này bằng các biện pháp như:

• Kiểm tra sức khỏe định kỳ để kiểm tra nhịp tim và tuân thủ theo chỉ dẫn của bác sĩ khi tiến hành các phác đồ điều trị.
• Xây dựng chế độ dinh dưỡng khoa học, bổ sung các dưỡng chất hỗ trợ sức khỏe tim mạch và hạn chế sử dụng mỡ động vật, đồ ngọt, thức ăn nhanh,…
• Tập luyện thể dục thể thao đều đặn kết hợp với duy trì cân nặng ở mức hợp lý.
• Hạn chế căng thẳng, áp lực hoặc tham gia các hoạt động gây sợ hãi, giật mình.
• Không sử dụng bia rượu, thuốc lá và các chất kích thích khác.
• Bổ sung các dưỡng chất từ thiên nhiên như GDL-5 (Policosanol) chiết xuất từ phấn mía Nam Mỹ để hỗ trợ điều hòa nồng độ cholesterol trong máu, hỗ trợ ngăn ngừa xơ vữa mạch máu và các bệnh lý tim mạch khác.

Thông qua bài viết trên, ECOPharma đã giúp bạn tìm hiểu tổng quan về nguyên nhân, triệu chứng và những cách điều trị tình trạng rối loạn nhịp tim chậm. Bạn cần lưu ý kiểm tra sức khỏe tim định kỳ và thực hiện các biện pháp để phòng ngừa tình trạng này, hạn chế nguy cơ bệnh tiến triển gây nguy hiểm đến sức khỏe tim mạch.