Tăng sắc tố sau viêm xuất hiện sau khi da bị tổn thương, viêm nhiễm do mụn, dị ứng hoặc tác động từ thủ thuật thẩm mỹ. Mặc dù không nguy hiểm, tình trạng này khiến làn da không đều màu và ảnh hưởng đến tâm lý, ngoại hình. Cùng theo dõi bài viết sau của ECO Pharma để hiểu rõ nguyên nhân gây tăng sắc tố da sau viêm, từ đó có hướng chăm sóc phù hợp.
Tăng sắc tố da sau viêm (Post – Inflammatory Hyperpigmentation – PIH) là tình trạng vùng da sẫm màu xuất hiện sau khi viêm da, tổn thương hoặc kích ứng. Đây là hiện tượng khá phổ biến, thường gặp sau mụn trứng cá, chàm, vảy nến hoặc sau khi thực hiện các thủ thuật da liễu như laser, peel, lăn kim, mài da vi điểm…
Da bị tăng sắc tố sau viêm xảy ra do sự rối loạn trong quá trình sản xuất và phân bố melanin. Khi da bị viêm, tổn thương, kích ứng, tế bào hắc tố (melanocyte) phản ứng bằng cách hoạt động mạnh hơn, làm melanin sản sinh vượt mức cần thiết. Lượng melanin dư thừa này không phân bố đồng đều mà lắng đọng tại lớp biểu bì, trung bì khiến vùng da tổn thương trở nên sẫm màu hơn. (1)
Tăng sắc tố da sau viêm thường bắt nguồn từ những nguyên nhân sau: (2)
Mụn viêm là nguyên nhân chính gây tăng sắc tố da sau viêm. Khi nang lông – tuyến bã bị viêm, tế bào hắc tố sẽ tăng cường sản xuất melanin nhằm bảo vệ da trước tổn thương. Sau khi mụn xẹp, melanin dư thừa vẫn tồn đọng khiến vùng da quanh mụn sẫm màu. Mụn càng viêm nặng, chẳng hạn mụn bọc, mụn mủ, mụn nang thì vết thâm mụn càng đậm, khó mờ hơn.
Bất kỳ tác động vật lý nào lên da, từ vết xước nhỏ, bỏng nhẹ, ma sát do quần áo, cháy nắng đều có thể kích hoạt phản ứng viêm, làm tăng sinh melanin. Mặc dù chỉ là tổn thương nhỏ, vùng da cũng dễ bị sạm, nhất là ở người có làn da sẫm màu, cơ địa dễ bị tăng sắc tố.
Các liệu trình chăm sóc da chuyên sâu như peel da hóa học, laser, lăn kim, mài da nếu thực hiện không đúng kỹ thuật hoặc chăm sóc hậu phẫu sai cách có thể gây ra tổn thương nhỏ trên da và phản ứng viêm mạnh. Ngoài ra một số điều trị như xạ trị, liệu pháp ánh sáng cũng có thể khiến da sẫm màu nếu da phản ứng quá mức.
Khi da bị viêm do hóa chất, mỹ phẩm, côn trùng cắn, dị ứng, cơ thể sẽ kích hoạt quá trình sản xuất melanin để phục hồi tổn thương. Sau khi lành, melanin dư thừa khiến vùng này tối màu hơn. Bên cạnh đó người mắc các bệnh lý như chàm, vảy nến, viêm da tiếp xúc cũng dễ bị tăng sắc tố da sau viêm kéo dài.
Những người có làn da trung bình đến tối màu (Fitzpatrick IV – VI) thường sản xuất nhiều melanin hơn khi da bị viêm, làm da sẫm màu sau tổn thương. Thêm vào đó yếu tố di truyền ảnh hưởng đến khả năng phân bố và đào thải melanin, quyết định thời gian tồn tại, mức độ nặng nhẹ của các vết sạm.
Người bệnh tăng sắc tố da sau viêm xuất hiện các vết thâm nâu, xám hoặc tím tại vị trí từng viêm, không gồ lên, không đau nhưng sậm màu rõ so với vùng da xung quanh.
Mức độ sẫm màu và thời gian tồn tại tăng sắc tố phụ thuộc vào độ sâu lắng đọng melanin:
Bên cạnh đó tia cực tím (UV) cũng làm tình trạng sạm da nặng thêm vì ánh nắng thúc đẩy sản xuất melanin. Nếu tình trạng viêm kéo dài, tái phát nhiều lần, lượng sắc tố sẽ tích tụ ngày càng nhiều khiến vùng da thâm sạm khó phục hồi.
Thực tế da bị tăng sắc tố sau viêm có thể tự mờ theo thời gian, tuy nhiên tốc độ phục hồi khác nhau ở mỗi người, phụ thuộc vào độ sâu của sắc tố, loại da và thói quen chăm sóc.
Đối với PIH ở lớp biểu bì, sắc tố nằm nông nên có thể mờ sau 8 – 12 tháng nếu bạn che chắn tốt trước ánh nắng và có cách hạn chế viêm tái phát. Trong khi đó, ở PIH trung bì, sắc tố lắng đọng sâu hơn rất khó cải thiện bằng các giải pháp tự nhiên, thậm chí kéo dài nhiều năm, tồn tại vĩnh viễn nếu không điều trị y khoa.
Tốc độ cải thiện của tăng sắc tố da sau viêm chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như màu da, cơ địa, mức độ viêm – tổn thương, tia UV và thói quen chăm sóc. Ngược lại việc can thiệp sớm bằng các hoạt chất làm sáng da như retinoid, vitamin C, niacinamide, axit kojic, peel da hóa học có thể đẩy nhanh quá trình tái tạo da, giúp vết thâm mờ nhanh và da đều màu hơn.
Điều trị bệnh tăng sắc tố da sau viêm đòi hỏi sự kiên trì và phác đồ phù hợp, cụ thể:
Điều trị tại chỗ là bước đầu, phổ biến nhất trong kiểm soát tăng sắc tố da sau viêm, giúp ức chế tổng hợp melanin, đẩy nhanh quá trình tái tạo tế bào da, từ đó làm sáng vùng sạm màu.
Nếu tăng sắc tố sau viêm lan rộng, nằm sâu, các phương pháp công nghệ cao sẽ mang lại hiệu quả nhanh hơn, nhưng cần thực hiện tại cơ sở uy tín để tránh biến chứng.
Phòng ngừa tình trạng này tập trung vào việc kiểm soát tình trạng viêm, hạn chế tổn thương da và bảo vệ da khỏi tác nhân kích thích.
Người bệnh cần điều trị triệt để các bệnh lý viêm da như mụn trứng cá, viêm da cơ địa, viêm da tiết bã, viêm da tiếp xúc hoặc vảy nến. Khi phản ứng viêm được kiểm soát, nguy cơ hình thành sắc tố melanin dư thừa sẽ giảm.
Tránh cào gãi, nặn mụn, chà xát mạnh lên vùng da tổn thương, vì những hành động này làm vỡ mô da, kích thích tế bào hắc tố hoạt động mạnh hơn. Ngoài ra cần hạn chế ma sát cơ học như mặc quần áo bó sát, dùng dụng cụ làm đẹp để ngăn ngừa hình thành các vết thâm mới.
Tia cực tím (UVA/UVB) là nguyên nhân hàng đầu làm tăng sắc tố da sau viêm. Do đó cần chống nắng nghiêm ngặt mỗi ngày, kể cả khi trời râm hoặc ở trong nhà.
Chu trình chăm sóc da khoa học sẽ góp phần giảm kích ứng, phục hồi hàng rào bảo vệ và ngăn ngừa bị tăng sắc tố da sau viêm tái phát.
Các thủ thuật laser, peel da, lăn kim, peel da hóa học có thể gây phản ứng viêm tạm thời, làm tăng nguy cơ tăng sắc tố da sau viêm. Để giảm thiểu rủi ro, trước khi thực hiện các thủ thuật da liễu, bạn nên chuẩn bị da ít nhất 2 tuần bằng cách dùng kem chống nắng hằng ngày và sản phẩm làm sáng da chứa hydroquinone, retinoid theo hướng dẫn của bác sĩ.
Sau điều trị cần chăm sóc da nhẹ nhàng, dưỡng ẩm thường xuyên. Bác sĩ có thể kê thêm thuốc bôi giảm viêm nồng độ thấp (như corticoid ngắn hạn) cùng các hoạt chất làm sáng da, giúp ngăn ngừa tăng sinh melanin và hạn chế hình thành vết sạm mới.
Một số thuốc, mỹ phẩm có thể kích thích tế bào hắc tố, làm da sạm hơn, điển hình như tetracycline, bleomycin hoặc mỹ phẩm chứa chất tẩy mạnh. Vì vậy hãy tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi dùng những loại thuốc có nguy cơ gây tăng sắc tố. Tránh dùng mỹ phẩm kém chất lượng, không rõ nguồn gốc, vì có thể chứa thành phần gây kích ứng, bào mòn da. Ưu tiên sản phẩm an toàn, được kiểm nghiệm da liễu, chọn loại phù hợp với loại da của bạn.
Ngoài ra để duy trì làn da sáng khỏe, phục hồi sau viêm hiệu quả, nên bổ sung các tinh chất chống oxy hóa, ức chế melanin từ bên trong, như:
Tăng sắc tố sau viêm hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu kiểm soát tốt tình trạng viêm, chăm sóc da khoa học và bảo vệ da đúng cách. Bạn nên kết hợp che chắn da khi ra ngoài với bổ sung dinh dưỡng từ bên trong để ngăn sạm nám, mờ thâm, giúp làn da sáng khỏe, đều màu và trẻ trung lâu dài.
