Các loài động vật có mắt hầu hết đều có thị lực mặc dù khác nhau tùy theo điều kiện ánh sáng của môi trường sống. Ở con người thị lực những ngày đầu chào đời rất kém nhưng sẽ trở nên rõ nét khi càng lớn lên cho đến lúc về già thì suy giảm hoặc mất vĩnh viễn. Cùng ECO Pharma tìm hiểu thị lực là gì trong bài viết sau.
Thị lực là khả năng quan sát, phân biệt chính xác các chi tiết, diễn giải hình dạng, màu sắc của sự vật thông qua thị giác. Chức năng này giữ vai trò quan trọng trong việc giúp con người nhận biết, hiểu và tương tác với môi trường xung quanh.
Về bản chất thị lực phụ thuộc đồng thời vào hai yếu tố chính quang học và thần kinh. Yếu tố quang học liên quan đến khả năng hội tụ ánh sáng của giác mạc và thủy tinh thể, quyết định độ sắc nét của hình ảnh được tạo ra trên võng mạc. Yếu tố thần kinh bao gồm chức năng của các tế bào võng mạc, đường dẫn truyền thần kinh thị giác và khả năng xử lý hình ảnh của não bộ. Chỉ khi cả hai yếu tố này hoạt động đồng bộ, hình ảnh mắt nhìn thấy mới rõ ràng và chính xác.
Y học phân thị lực thành các loại gồm thị lực gần, thị lực xa, thị lực trung tâm, thị lực ngoại biên và tổng thị lực hai mắt. Thị lực sẽ suy giảm dần theo tiến trình lão hóa tự nhiên nhưng tình trạng này sẽ xảy ra sớm hơn nếu mắc các tật khúc xạ cận thị, loạn thị, viễn thị, lão thị và các bệnh lý nhãn khoa khác.
Theo số liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2023, ít nhất 2,2 tỷ người trên toàn cầu bị suy giảm thị lực gần hoặc thị lực xa, hầu hết đều trên 50 tuổi. (1) Nguyên nhân hàng đầu gây suy giảm thị lực, mù lòa là tật khúc xạ và đục thủy tinh thể. Trong đó nguyên nhân chính gây suy giảm thị lực xa hoặc mù lòa là đục thủy tinh thể (94 triệu), tật khúc xạ (88,4 triệu), thoái hóa điểm vàng do tuổi tác (8 triệu), tăng nhãn áp (7,7 triệu), võng mạc tiểu đường (3,9 triệu); Nguyên nhân chính chính gây suy giảm thị lực gần là lão thị (826 triệu).
Suy giảm thị lực gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho cá nhân trong suốt cuộc đời. Theo WHO nhiều hậu quả trong số này có thể giảm thiểu được bằng cách tiếp cận kịp thời với dịch vụ chăm sóc mắt chất lượng.
Thị lực được đo bằng các biểu đồ Snellen, biểu đồ Tumbling E, biểu đồ Landolt C, biểu đồ Allen, biểu đồ LogMAR (còn gọi là biểu đồ ETDRS). Những công cụ này sẽ đánh giá khả năng phân biệt các chi tiết nhỏ của mắt một cách rõ ràng. Nhưng cho đến nay Snellen, Tumbling E, Landolt C vẫn được sử dụng thường quy nhất.
Trong các nghiệm pháp này người được đo đứng ở khoảng cách tiêu chuẩn (6m) và đọc các ký hiệu có kích thước giảm dần. Kết quả được biểu thị bằng phân số hoặc số thập phân như 20/20, 10/10 phản ánh mức độ nhìn rõ so với thị lực chuẩn. (2)
Mặc dù thị lực 20/20 được coi là hoàn hảo nhưng cần nhớ rằng đây chỉ là một khía cạnh của thị giác và không bao gồm các yếu tố khác như nhận thức chiều sâu, thị lực ngoại biên và chứng mù màu. (3)
Nguyên nhân gây suy giảm thị lực rất đa dạng. Nó có thể do các tình trạng di truyền hoặc mắc phải cùng với tiến trình lão hóa tự nhiên. Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất hiện nay là:
Các lỗi khúc xạ (hội tụ ánh sáng sai vị trí ở võng mạc) là do bất thường về hình dáng của nhãn cầu hoặc độ cong của giác mạc. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây ra sự suy giảm chức năng nhìn ở mọi lứa tuổi, phổ biến nhất ở trẻ em, thanh thiếu niên và người trưởng thành trẻ tuổi.
Các tật khúc xạ bao gồm:
Các bệnh lý tại mắt thường liên quan đến tổn thương cấu trúc bên trong nhãn cầu và có thể gây mất khả năng nhìn vĩnh viễn nếu không điều trị kịp thời. Một số bệnh thường gặp bao gồm đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp (glaucoma), thoái hóa điểm vàng, bệnh võng mạc do đái tháo đường, viêm võng mạc sắc tố hoặc tổn thương thị giác.
Suy giảm thị lực do lão hóa tự nhiên thường bắt đầu từ độ tuổi 40 và không thể đảo ngược. Suy giảm đồng bộ các cấu trúc mắt cộng với các tình trạng nhãn khoa mắc phải khiến cho thị lực ngày càng kém đi khi tuổi càng cao.
Các tình trạng gây suy giảm thị lực do lão hoá tự nhiên phổ biến nhất là lão thị, đục thủy tinh thể, glaucoma, khô mắt, thoái hóa điểm vàng. Trong đó đục thuỷ tinh thể là nguyên nhân gây mù lòa lớn nhất ở người cao tuổi.
>>> Xem thêm: Thị lực 1/10 là cận bao nhiêu độ? Có cần phải đeo kính không?
Mắt con người cũng giống như một cỗ máy, bất kể đã từng khỏe mạnh, vận hành trơn tru ra sao theo thời gian sẽ đều hao mòn, hỏng hóc. Mặc dù không thể đảo ngược hoàn toàn mọi tình trạng suy giảm thị lực nhưng nếu biết chăm sóc, bảo vệ từ sớm sẽ giảm thiểu được mức độ hoặc làm chậm tốc độ của chúng.
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ và các tổ chức y tế chính thống trên thế giới khuyến nghị các biện pháp bảo vệ như sau:
>>> Xem thêm: Thị lực 2/10 là cận bao nhiêu độ? Khắc phục như thế nào?
Mọi người nên khám thị lực định kỳ hai lần mỗi năm trong suốt cuộc đời; nhưng nên gặp bác sĩ nhãn khoa ngay khi xuất hiện bất kỳ triệu chứng bất thường nào. Ngoài ra những người đang mắc các bệnh lý mãn tính là yếu tố nguy cơ đe doạ thị lực như tiểu đường, huyết áp cao nên khám mắt thường xuyên hơn.
Thị lực không chỉ quyết định khả năng nhìn rõ mà còn phản ánh mức độ khỏe mạnh của toàn bộ hệ thị giác. Thật không may tất cả chúng ta đều sẽ bị suy giảm thị lực vào một thời điểm nào đó trong cuộc đời do lão hoá hoặc bệnh lý mắc phải. Nhưng nếu biết cách chăm sóc và bảo vệ từ sớm có thể giảm nhẹ được mức độ suy giảm thị lực do mọi nguyên nhân; hoặc tránh mắc phải các bệnh lý gây suy giảm thị lực.
