Nghiện rượu có thể tiến triển các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như viêm gan, xơ gan, thậm chí ung thư gan. Khoảng 80% những người uống rượu từ 5 năm bị viêm gan do rượu ở Việt Nam. Viêm gan do rượu kéo dài có thể dẫn đến xơ gan không thể hồi phục. Cùng ECO Pharma tìm hiểu dấu hiệu, cách điều trị cũng như biện pháp phòng ngừa loại bệnh gan này.
Viêm gan do rượu là tình trạng gan bị viêm, tổn thương do rượu. Đây là kết quả của việc uống nhiều rượu hơn mức gan có thể xử lý trong thời gian dài. Viêm gan thường khiến gan bị viêm và tổn thương.
Khi gan phân hủy rượu, phản ứng hóa học sẽ giải phóng chất độc, làm tổn thương tế bào gan. Nếu uống quá nhiều rượu trong thời gian dài, ngay cả khi chưa say, gan sẽ bắt đầu bị tổn thương. Khi gan bị tổn thương quá nhiều sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ cơ thể. Bệnh viêm gan do rượu bia nặng có thể gây tử vong nhưng có thể phòng ngừa được.
Viêm gan do rượu có thể khởi phát ở mọi lứa tuổi. Tuy nhiên, mức độ phổ biến của bệnh tương đương với tỷ lệ lạm dụng cồn trong dân số, với tỷ lệ mắc cao nhất ở những người từ 20 – 60 tuổi. Trong đó, những người thuộc nhóm nguy cơ cao bị viêm gan do rượu bao gồm:
Khi rượu bia vào cơ thể, chỉ khoảng 10% lượng cồn được đào thải qua hệ bài tiết và hô hấp (đường tiểu, mồ hôi và hơi thở), 90% còn lại sẽ được chuyển hóa và giải độc tại gan. Nếu uống quá nhiều rượu trong thời gian ngắn, gan không thể sản xuất đủ lượng men giải các chất độc này, cồn và chất độc khác sẽ bị ứ đọng trong gan và cơ thể.
Lúc này, cơ thể kích hoạt hoạt động của tế bào Kupffer, sản sinh quá mức các chất gây viêm có hại cho cơ thể. Điều này làm tổn hại tế bào gan khỏe mạnh và gây các bệnh lý về gan nguy hiểm như viêm gan, gan nhiễm mỡ, tăng men gan, xơ gan, thậm chí ung thư gan.
Viêm gan do rượu giai đoạn đầu thường không có bất kỳ triệu chứng nào. Vào thời điểm bệnh tiến triển nặng, các triệu chứng viêm gan do rượu thường rất nghiêm trọng. Dấu hiệu viêm gan do rượu giai đoạn nặng như:
Các triệu chứng viêm gan do rượu không đặc hiệu như buồn nôn, khó chịu và sốt nhẹ. Biểu hiện lâm sàng có thể được thúc đẩy bởi các biến chứng do suy giảm chức năng gan hoặc tăng áp lực tĩnh mạch cửa như xuất huyết tiêu hóa trên do giãn tĩnh mạch thực quản, lú lẫn và hôn mê.
Một người sử dụng rượu nhiều và có các dấu hiệu bất thường về sức khỏe liên quan đến viêm gan do rượu cần phải đến bệnh viện để được chẩn đoán và chăm sóc kịp thời. Bác sĩ thường kiểm tra các đặc điểm thể chất và khám sàng lọc bằng bảng câu hỏi nhằm xác định mức độ sử dụng rượu bia.
Nếu tiền sử bệnh nhân hoặc xét nghiệm sàng lọc dương tính với lạm dụng rượu, cần làm thêm các xét nghiệm khác để chẩn đoán có mắc viêm gan do rượu hay bệnh lý nào khác không. Nếu bị viêm gan rượu, bệnh nhân cần kiểm tra thêm để tìm bằng chứng tổn thương các cơ quan khác liên quan đến rượu.
Các xét nghiệm chuyên sâu được sử dụng để chẩn đoán viêm gan do rượu bao gồm:
Bằng cách sử dụng các phương pháp chẩn đoán này, các bác sĩ có thể xác định bệnh viêm gan do rượu, đánh giá mức độ nghiêm trọng và điều chỉnh kế hoạch điều trị cho từng cá nhân. Chẩn đoán sớm và chính xác sẽ nâng cao cơ hội can thiệp thành công và cải thiện kết quả.
Ước tính rượu có liên quan đến 1/4 số ca tử vong do xơ gan trên toàn cầu và 1/5 số ca tử vong do ung thư gan năm 2019. Rượu là nguyên nhân gây tử vong do ung thư gan tăng nhanh thứ hai từ năm 2010 đến 2019.(1)
Lạm dụng rượu là nguyên nhân phổ biến nhất gây ra bệnh gan nghiêm trọng ở xã hội phương Tây, trong đó 80% ca tử vong do nhiễm độc gan và 50% ca xơ gan.
Tại Việt Nam, khoảng 80% những người uống rượu từ 5 năm bị viêm gan do rượu. Những người uống rượu từ 10 năm nguy cơ mắc viêm gan do rượu và biến chứng xơ gan cao.
Hầu hết các biến chứng của viêm gan do rượu đều giống với xơ gan.
Xuất huyết cấp do vỡ giãn tĩnh mạch là một trong những trường hợp cấp cứu nguy hiểm nhất, không chỉ trong khoa tiêu hóa mà còn trong y học nói chung. Tĩnh mạch cửa dẫn máu từ cơ quan tiêu hóa đến gan. Mô xơ do viêm gan do rượu gây ra sẽ chặn dòng máu lưu thông và gây tăng áp lực tĩnh mạch cửa.
Là tình trạng suy giảm chức năng não do độc tố tích tụ trong máu vì gan bị tổn thương không thể xử lý và loại bỏ độc tố. Sự khởi phát bệnh não ở bệnh nhân viêm gan do rượu luôn có tiên lượng nặng. Bệnh não tiến triển xấu đi nhanh chóng, có thể gây phù não, dẫn đến hôn mê sâu.
Là tình trạng suy giảm chức năng đông máu và số lượng tiểu cầu trong máu thấp. Giảm prothrombin máu trầm trọng có thể xảy ra trong quá trình viêm gan do rượu nặng, đặc biệt ở những bệnh nhân có dấu hiệu xuất huyết.
Chất dịch tích tụ trong khoang bụng do tăng áp lực tĩnh mạch cửa và gan không có khả năng sản xuất albumin (protein ngăn chất lỏng rò rỉ ra khỏi mạch máu). Cổ trướng cấp tính có thể khởi phát ở bệnh nhân viêm gan do rượu, ngay cả khi không có bệnh gan mất bù rõ ràng và tăng áp lực tĩnh mạch cửa. Cổ trướng thường là dịch thấm, với nồng độ albumin rất thấp (< 1 g/dL).
Viêm phúc mạc do vi khuẩn tự phát có thể khởi phát ở những bệnh nhân bị viêm gan do rượu và cổ trướng, đặc biệt ở những người bị xuất huyết tiêu hóa đồng thời.
Sắt dư thừa sẽ tích tụ trong gan gây tổn thương thêm. Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng có tới 50% bệnh nhân mắc bệnh gan do rượu có hàm lượng sắt trong gan tăng so với những người khỏe mạnh. Tình trạng lắng đọng sắt quá mức có thể góp phần vào sự tiến triển của tổn thương gan do rượu.
Các nguyên nhân gây ra suy thận trong viêm gan do rượu có thể là: Nhiễm trùng dịch cổ trướng, rút quá nhiều dịch cổ trướng mà không được truyền bù, xuất huyết tiêu hóa, sử dụng các loại thuốc… gây khởi phát hội chứng gan thận.
Tổn thương gan làm suy giảm khả năng miễn dịch và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.
Viêm gan do rượu tiến triển nghiêm trọng có thể dẫn đến xơ gan – biến chứng nghiêm trọng nhất. Xơ gan xảy ra khi phần lớn gan bị sẹo xơ, khiến gan mất chức năng, giảm kích thước và cứng lại. Khoảng 10% – 20% người nghiện rượu nặng tiến triển đến xơ gan, thường sau 10 năm uống rượu trở lên.
Tổn thương gan do rượu làm tăng nguy cơ tiến triển ung thư gan.
Ở hầu hết bệnh nhân viêm gan do rượu, bệnh ở mức độ nhẹ thường không cần điều trị nhưng cần bỏ hoàn toàn rượu bia và chú ý đảm đảm dinh dưỡng cân bằng; cung cấp bổ sung vitamin và khoáng chất, bao gồm folate và thiamine. Bệnh nhân rối loạn đông máu nên dùng vitamin K qua đường tiêm tĩnh mạch. Hỗ trợ người bệnh khi có các triệu chứng cai rượu và động viên một cách thích hợp.
Những bệnh nhân viêm gan cấp tính nặng do rượu có nguy cơ tử vong sớm cao, với tỷ lệ 50% hoặc cao hơn trong vòng 30 ngày. Trong một số nghiên cứu, sự kết hợp giữa tăng bilirubin máu và rối loạn đông máu cũng được cho là có thể dự đoán độc lập tỷ lệ tử vong cao trong thời gian ngắn.
Những người có những dấu hiệu này hoặc có các biến chứng như tăng nitơ máu, xuất huyết tiêu hóa nên nhập viện càng sớm càng tốt.
Bệnh nhân bị viêm gan do rượu nặng có thể được chỉ định thực hiện các liệu pháp nhằm giảm tổn thương gan, tăng cường tái tạo gan và ức chế viêm.
Ngừng sử dụng rượu bia là phương pháp điều trị chính cho bệnh viêm gan do rượu. Viêm gan do rượu sẽ thuyên giảm hoặc cải thiện đáng kể sau 6-12 tháng cai rượu và có thể tiếp tục cải thiện trong vài năm sau đó.
Đối với bệnh nhân viêm gan do rượu nhẹ hơn, chế độ ăn chung chứa 100g/ngày protein là phù hợp. Đồng thời, cần bổ sung vitamin tổng hợp và khoáng chất, đặc biệt là folate và thiamine, hạn chế muối nếu bị cổ trướng.
Ngoại trừ những bệnh nhân mắc bệnh não nặng, việc hạn chế protein là không cần thiết và nên tránh vì chế độ ăn thiếu protein làm suy yếu quá trình tái tạo gan và làm chức năng gan yếu đi.
Theo hướng dẫn của Hiệp hội Nghiên cứu Bệnh Gan Mỹ (AASLD) năm 2010 về bệnh gan do rượu, naltrexone hoặc acamprosate có thể được sử dụng để hỗ trợ những bệnh nhân đang điều trị bệnh gan. Ở những bệnh nhân mắc bệnh nặng, có thể xem xét sử dụng prednisolon. Prednisolone và pentoxifylline có thể thay thế cho nhau để điều trị viêm gan do rượu nặng.
Ghép gan được xem là giải pháp cuối cùng ở những bệnh nhân mắc bệnh gan giai đoạn cuối. Hầu hết bệnh nhân bị viêm gan do rượu phải kiêng rượu ít nhất 6 tháng trước khi được xem xét ghép gan và phải chứng minh rằng có ít khả năng quay trở lại lạm dụng rượu.
Ngăn ngừa viêm gan do rượu là rất quan trọng để duy trì sức khỏe gan và sức khỏe tổng thể. Dưới đây là những biện pháp phòng viêm gan do rượu đặc biệt có lợi cho những người có nguy cơ hoặc đang ở giai đoạn đầu của bệnh gan:
Những thắc mắc liên quan đến viêm gan do rượu bia:
Một người khi uống 60g – 80g ethanol (tương đương với 5 – 8 đơn vị rượu, mỗi 1 đơn vị được quy đổi sang các thức uống có cồn khác như 340ml bia, 100ml rượu vang hoặc 30ml rượu mạnh) hàng ngày và uống trên 10 năm có nguy cơ mắc bệnh viêm gan do rượu hoặc xơ gan do rượu.(2)
Viêm gan do rượu không phải do virus như các loại viêm gan khác, vì vậy bệnh không lây nhiễm từ người sang người. Tuy nhiên, việc uống rượu thường xuyên có thể “lan truyền” thói quen không tốt này cho những người xung quanh. Khi bạn bè, gia đình say sưa uống rượu cùng nhau thường xuyên có thể là con đường nhanh nhất dẫn đến viêm gan do rượu.
Tổn thương gan liên quan đến viêm gan do bia rượu nhẹ có thể cải thiện bằng cách kiêng hoàn toàn rượu bia, sử dụng thuốc và áp dụng lối sống lành mạnh. Tuy nhiên, nếu mức độ viêm gan trở nên nghiêm trọng, không có bất kỳ biện pháp nào có thể chữa khỏi bệnh viêm gan do rượu bia. Có chăng là hỗ trợ làm chậm sự tiến triển và giảm bớt các triệu chứng cũng như giúp bệnh không trở nặng.
Những người bỏ rượu sau khi được chẩn đoán cho thấy sự cải thiện đáng kể sau 6 đến 12 tháng. Những trường hợp nhẹ hơn thường khỏi hoàn toàn. Những trường hợp nặng hơn có thể tiếp tục cho thấy sự cải thiện dần dần trong những năm tiếp theo. Một số trường hợp gan có thể bị sẹo vĩnh viễn, nhưng miễn là bạn kiêng rượu thì sẽ không có thêm tổn thương nào xảy ra.
Nếu bạn bị viêm gan do rượu nhẹ, có thể không có bất kỳ triệu chứng nào. Tuy nhiên, khi tổn thương gan trở nên trầm trọng hơn, bạn có thể bắt đầu nhận thấy những thay đổi trong khẩu vị, màu da, màu mắt… Lúc này, bạn cần đến ngay bệnh viện để được kiểm tra, chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Viêm gan do rượu làm cho gan bị tổn thương và có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm. Vì vậy, nếu chính bạn hoặc người thân lạm dụng rượu và lo ngại về bệnh viêm gan do rượu thì đã đến lúc chủ động từ bỏ rượu bia để giữ sức khỏe cho gan.
