Dinh dưỡng từ chế độ ăn uống không thể chữa khỏi viêm khớp háng, nhưng có thể hỗ trợ kiểm soát các triệu chứng và cải thiện sức khỏe tổng thể của khớp. Cùng ECO Pharma tìm hiểu viêm khớp háng nên ăn gì, kiêng gì, từ đó xây dựng thực đơn mỗi ngày hiệu quả.
Nghiên cứu năm 2024 đã chứng minh thay đổi chế độ ăn uống có ý nghĩa quan trọng trong việc phòng ngừa và kiểm soát viêm khớp. Mối liên hệ rõ ràng nhất giữa dinh dưỡng và sức khỏe khớp là kiểm soát cân nặng. Cột sống, khớp gối, khớp bàn chân và khớp háng đều có nhiệm vụ nâng đỡ trọng lượng cơ thể. Duy trì cân nặng hợp lý sẽ hạn chế gây căng thẳng và áp lực cho khớp, giảm đau, sưng, cứng, tránh nguy cơ tổn thương khớp háng nghiêm trọng hơn. (1)
Một số chất dinh dưỡng từ thực phẩm như chất béo lành mạnh, chất chống oxy hóa, chất xơ, protein nạc, vitamin đã được chứng minh có thể hỗ trợ cải thiện viêm khớp theo nhiều cách khác nhau: chống viêm, ngăn chặn sự tấn công của các gốc tự do, tăng cường kết cấu xương khớp.
Ngược lại, chế độ ăn uống không khoa học làm tăng tình trạng viêm nhiễm, dẫn đến đau, sưng, cứng khớp trầm trọng hơn; đồng thời góp phần gây tăng cân, khiến quá trình thoái hóa diễn ra nhanh chóng.
Một số nhóm thực phẩm đã được khoa học chứng minh có lợi cho người viêm khớp, bao gồm viêm khớp háng:
Axit béo omega-3 là chất béo thiết yếu mà cơ thể không thể tự sản xuất, chỉ có thể hấp thụ qua chế độ ăn uống. Loại axit béo này đã được chứng minh có khả năng tác động đến sự tiến triển của bệnh viêm xương khớp, làm chậm thoái hóa sụn, ức chế các chuỗi cytokine gây viêm, giảm thiểu các triệu chứng đáng kể. Ngoài ra, bổ sung omega-3 hỗ trợ phục hồi mô cơ sau khi tập thể dục, nhờ đó ngăn ngừa biến chứng viêm xương khớp. Thực phẩm giàu axit béo omega-3 gồm: cá béo (cá hồi, cá thu, cá ngừ), hạt chia, hạt lanh, quả óc chó.
Nhiều loại trái cây chứa hợp chất flavonoid và polyphenol có đặc tính chống oxy hóa, chống viêm và giảm đau. Thành phần polyphenol trong trái cây đã được khoa học chứng minh rất có ích đối với tình trạng viêm xương khớp, chẳng hạn như: việt quất, mâm xôi, dâu tây, lựu. Những loại polyphenol khác như quercetin, anthocyanin và flavonoid từ cam quýt cũng cho thấy hiệu quả trong việc cải thiện triệu chứng viêm khớp dạng thấp – một tác nhân có thể gây viêm khớp háng. Bạn nên bổ sung: anh đào, táo, nho, cam, bưởi. (3)
Bên cạnh đó, thường xuyên bổ sung rau củ cũng rất có lợi cho người viêm khớp háng, cụ thể: rau lá xanh đậm chứa nhiều chất chống oxy hóa như vitamin A, vitamin C, vitamin K giúp bảo vệ tế bào khỏi gốc tự do có hại; chúng cũng giàu canxi hỗ trợ sức khỏe xương. Bông cải xanh hoặc các loại rau họ cải khác (cải brussels, bắp cải, cải thìa và súp lơ) chứa hợp chất tự nhiên gọi là sulforaphane. Nghiên cứu trên động vật cho thấy sulforaphane làm chậm quá trình phá hủy sụn ở các khớp viêm. Ngoài ra, một số rau củ màu cam và đỏ tươi với thành phần beta cryptoxanthin có tác dụng chống viêm, ngăn chặn sự tiến triển của bệnh viêm xương khớp, như: đu đủ, khoai lang, cà rốt, ớt chuông đỏ, bí.
Hạt và quả hạch là nguồn cung cấp chất béo lành mạnh, như axit béo omega-3 hỗ trợ chống viêm. Chúng cũng giàu protein và chất xơ thực vật, tốt cho người mắc viêm khớp háng. Người bệnh nên thưởng thức một nắm nhỏ các loại hạt và quả hạch mỗi ngày, gồm: quả óc chó, hạnh nhân, hạt thông, hạt dẻ, hạt lanh, hạt chia, hạt gai dầu.
Canxi và vitamin D là chất dinh dưỡng quan trọng cho người bị viêm khớp, kể cả viêm khớp háng. Một số loại thuốc điều trị viêm khớp, như corticosteroid có thể gây hại cho sức khỏe xương về lâu dài. Bổ sung canxi và vitamin D hỗ trợ chống lại những tác dụng phụ đó. (4)
Xương được tạo thành từ muối canxi (hỗn hợp xương và các khoáng chất khác), đặc biệt là canxi photphat, giúp xương khỏe mạnh, bền chắc. Trong khi đó, vitamin D thúc đẩy khả năng hấp thụ canxi của cơ thể. Hãy bổ sung canxi từ sữa, nước hầm xương, cải xoăn, bông cải xanh, cá hồi, hạnh nhân, trứng; và vitamin D thông qua ánh sáng mặt trời hoặc từ lòng đỏ trứng, nấm, yến mạch, cá trích.
Chất chống oxy hóa giúp giảm stress oxy hóa và viêm, bảo vệ khớp khỏi bị tổn thương do các gốc tự do gây ra, nhờ đó duy trì sức khỏe khớp, làm chậm tiến triển bệnh. Những chất chống oxy hóa phổ biến trong thực phẩm: vitamin C, vitamin E, anthocyanin, polyphenol thực vật, glutathione,… Nếu bạn đang băn khoăn bị viêm khớp háng nên ăn gì, hãy ưu tiên các thực phẩm: kiwi, việt quất, mâm xôi, cà chua, bông cải xanh, cà rốt, dâu tây, cải xoăn, quả óc chó, ớt chuông,…
Nhờ đặc tính chống oxy hóa mạnh, vitamin C hỗ trợ chống lại các phân tử gây viêm, ngăn ngừa sự tiến triển của viêm khớp háng. Vitamin C thúc đẩy quá trình tổng hợp collagen – thành phần chính trong sụn, giúp khớp di chuyển linh hoạt. Ngoài ra, vitamin C có khả năng chống nhiễm trùng, góp phần cải thiện tình trạng viêm khớp liên quan đến nhiễm trùng. Thực phẩm giàu vitamin C bao gồm: quả anh đào, cam, bưởi, dưa chuột, rau diếp cá, đu đủ, đậu Hà Lan, nho,…
Thành phần polyphenol trong dầu ô liu nguyên chất có tác dụng chống viêm, làm dịu các triệu chứng đau và sưng ở khớp bị tổn thương. Dầu ô liu cũng chứa vitamin E và hợp chất phenolic giúp chống oxy hóa, chống lại các gốc tự do có hại và thúc đẩy tổng hợp collagen – thành phần đóng vai trò thiết yếu cấu tạo nên sụn khớp, bao gồm khớp háng. Để đảm bảo an toàn sức khỏe, người bệnh lưu ý lựa chọn dầu ô liu nguyên chất (EVOO) chính hãng, có nguồn gốc rõ ràng, được bảo quản trong các chai thủy tinh tối màu để tránh bị oxy hóa.
Đậu là nguồn cung cấp protein, chất xơ, chất dinh dưỡng thực vật và chất chống oxy hóa tốt cho sức khỏe xương khớp. Theo Tổ chức Viêm khớp (Arthritis Foundation), bổ sung đậu giúp giảm CRP – chỉ số thể hiện tình trạng viêm trong máu, nhờ đó kiểm soát tình trạng viêm và sưng khớp đáng kể. Các chuyên gia khuyến nghị người bị viêm khớp, kể cả viêm khớp háng nên bổ sung: đậu đỏ hạt nhỏ, đậu thận đỏ, đậu pinto (đậu cúc) – đây là 3 trong 4 loại thực phẩm chứa chất chống oxy hóa hàng đầu của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (quả còn lại là việt quất dại).
Đối với thắc mắc “Viêm khớp háng kiêng ăn gì?”, người bệnh hãy tránh các nhóm thực phẩm dưới đây:
Các chuyên gia từ Đại học Công nghệ Queensland đã nghiên cứu và nhận thấy chất béo bão hòa từ thực phẩm ảnh hưởng đến quá trình trao đổi chất, khiến sụn bị tổn thương. Điều này làm suy giảm chức năng đệm của sụn, dẫn đến đau xương khớp, đặc biệt là ở các khớp chịu lực như khớp đầu gối, khớp háng. Do đó, người bệnh cần tránh các thực phẩm: mỡ bò, mỡ lợn, bơ, kem, bánh ngọt, thịt nguội, xúc xích,… (5)
Chế độ ăn nhiều đường làm tăng tình trạng viêm, khiến các triệu chứng viêm khớp trở nên trầm trọng hơn. Tiêu thụ nhiều đường còn dẫn đến thừa cân, béo phì, tăng áp lực cho các khớp, nhất là khớp ở phần dưới cơ thể như khớp gối, khớp háng. Lượng đường cao cũng kích thích sản xuất các sản phẩm cuối của quá trình glycation nâng cao (AGE) – đây là những tác nhân gây hại có thể tổn thương collagen và elastin trong mô khớp, khiến bệnh viêm khớp tiến triển nhanh hơn. Thực phẩm nhiều đường bạn nên tránh: trái cây khô, nước sốt, siro, bánh quy, khoai tây chiên, sốt ướp thịt nướng,…
Thực phẩm chế biến sẵn thường chứa chất bảo quản, chất béo xấu, đường tinh luyện có thể kích thích giải phóng các protein gây viêm. Chúng cũng góp phần gây tăng cân, béo phì, khiến các triệu chứng viêm khớp háng trầm trọng hơn. Bạn nên tránh các thực phẩm: mì ăn liền, xúc xích, lạp xưởng, thịt hộp, cá hộp, ngũ cốc tinh chế,…
Nghiên cứu cho thấy người ăn nhiều thịt chế biến sẵn và thịt đỏ thường có mức interleukin-6 (IL-6), protein phản ứng C (CRP) và homocysteine cao hơn – đây là dấu hiệu của tình trạng viêm. Điều này có thể khiến các triệu chứng đau, sưng khớp háng trở nên nghiêm trọng hơn. Người bệnh cần tránh các loại thịt đỏ: thịt bò, thịt lợn, thịt cừu, thịt dê, thịt nai,… (6)
Thực phẩm chiên rán chứa nhiều dầu mỡ, muối, chất bảo quản – đây là những thành phần tác động tiêu cực đến tình trạng viêm trong cơ thể, bao gồm viêm khớp háng. Ngoài ra, lượng chất béo bão hòa cao cũng là con đường dẫn đến tăng cân, gây áp lực cho khớp, kích thích quá trình thoái hóa khớp diễn ra nhanh hơn. Hãy tránh các món như gà chiên, khoai tây chiên, cá viên chiên, bánh rán,…
Cơ thể chuyển hóa carbohydrate tinh chế thành đường để cung cấp năng lượng cho các tế bào. Việc tiêu thụ quá nhiều nhóm thực phẩm này sẽ kích thích quá trình viêm nhiễm, kể cả ở khớp háng. Carbohydrate tinh chế cũng làm tăng tình trạng kháng insulin, gây nguy cơ béo phì dẫn đến tạo áp lực cho khớp, khiến bệnh trở nên nghiêm trọng và khó cải thiện. Thực phẩm chứa nhiều carbohydrate tinh chế mà bạn cần tránh: bột mì trắng, nước ngọt, bánh ngọt, mì ống, ngũ cốc ăn sáng, bánh mì trắng,…
Rượu ảnh hưởng đến bệnh viêm xương khớp theo nhiều cách khác nhau: rượu tương tác với nhiều loại thuốc điều trị đau khớp, như NSAID, acetaminophen, methotrexate và leflunomide. Bia rượu làm tăng nồng độ axit uric trong máu, khiến các cơn đau khớp háng do bệnh gout trở nên nghiêm trọng hơn. Rượu bia còn là chất lợi tiểu, gây mất nước, giảm khả năng bôi trơn giữa các khớp, làm tăng ma sát gây đau nhức.
Chất kích thích khác như thuốc lá có thể đẩy nhanh quá trình thoái hóa sụn khớp nhanh hơn. Lý do là vì hút thuốc ảnh hưởng đến lưu lượng máu và làm giảm khả năng sản xuất collagen của cơ thể, một yếu tố quan trọng để duy trì sụn khỏe mạnh.
Để cải thiện các triệu chứng viêm khớp háng, người bệnh cần kết hợp chế độ dinh dưỡng khoa học và thói quen sinh hoạt hợp lý:
Xây dựng thực đơn đa dạng mỗi ngày, với nhiều loại thực phẩm tốt cho người bệnh viêm khớp háng. Tránh ăn quá ít dẫn đến không đủ chất hoặc chỉ ăn tập trung một loại thực phẩm gây mất cân bằng dinh dưỡng. Người bệnh có thể nhờ sự hỗ trợ của các chuyên gia dinh dưỡng để được tư vấn viêm khớp háng nên ăn gì, kiêng gì và cách xây dựng thực đơn phù hợp với mỗi cá nhân.
Thường xuyên tập thể dục hỗ trợ cải thiện mức độ linh hoạt, dẻo dai của khớp háng, giúp làm dịu các triệu chứng đau, cứng khớp hiệu quả. Vận động cũng giúp tăng cường lực cơ, hỗ trợ nâng đỡ khớp ổn định hơn. Ưu tiên những bài tập nhẹ nhàng như đi bộ, chạy bộ, đạp xe, bơi lội, yoga,… và tránh những hoạt động cường độ cao như plank, squat, đẩy tạ,…
Xem thêm: Bài tập cho người viêm khớp háng
Khớp háng chịu trách nhiệm nâng đỡ trọng lượng cơ thể, do đó thừa cân, béo phì sẽ làm tăng áp lực lên khớp, dẫn đến tổn thương nghiêm trọng hơn, đẩy nhanh quá trình thoái hóa. Để biết được cân nặng lý tưởng của bản thân, hãy áp dụng công thức:
*Lưu ý: Công thức này dành cho người lớn và không áp dụng cho phụ nữ chưa sinh con.
Qua đó, người bệnh có thể xây dựng chế độ ăn uống và tập luyện phù hợp để duy trì chỉ số này.
Khi không bổ sung đủ nước, cơ thể phải ưu tiên quá trình hydrat hóa cho não, tim và phổi, dẫn đến lượng nước trong các khớp sẽ bị lấy đi. Điều này làm tăng ma sát ở khớp, gây đau nhức. Theo Viện Hàn lâm Khoa học, Kỹ thuật và Y học Quốc gia Hoa Kỳ, tổng lượng nước tiêu thụ hằng ngày – bao gồm từ đồ uống và thực phẩm – là 3.7 lít đối với đàn ông và 2.7 lít đối với phụ nữ. Bạn có thể dựa vào chỉ số này để điều chỉnh lượng nước từ nước lọc, thực phẩm và những đồ uống khác sao cho phù hợp.
Thăm khám định kỳ giúp bác sĩ theo dõi, phát hiện những dấu hiệu bất thường, từ đó điều chỉnh phác đồ điều trị viêm khớp háng hiệu quả, tránh những biến chứng nguy hiểm gây suy giảm chức năng khớp, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống, thậm chí tàn tật.
Viêm khớp háng cũng có thể được cải thiện thông qua việc bổ sung các tinh chất từ thiên nhiên như Eggshell Membrane, Collagen Type 2 không biến tính & Collagen Peptide, Turmeric Root (Curcumin), Chondroitin Sulfate,… đã được các nhà khoa học Mỹ nghiên cứu và chứng minh có khả năng “đánh” vào cơ chế bệnh sinh của viêm xương khớp, từ đó hỗ trợ tái tạo sụn, giảm đau và làm chậm quá trình thoái hóa khớp đáng kể.
Bài liên quan: Viêm khớp háng có chữa được không?
Nắm rõ thông tin viêm khớp háng nên ăn gì, kiêng gì sẽ giúp người bệnh xây dựng thực đơn hằng ngày phù hợp, cân bằng dinh dưỡng. Ngoài ra, người bệnh nên kết hợp nhiều giải pháp khác như tập thể dục, vật lý trị liệu, massage, chườm nóng và lạnh giúp cải thiện các triệu chứng, nâng cao chất lượng cuộc sống.
