Viêm khớp tinh thể là tình trạng viêm khá phổ biến nhưng nhiều người vẫn đang hiểu sai về vấn đề này. Trong nội dung sau, ECO Pharma mong muốn mang đến cho bạn những thông tin chi tiết về nguyên nhân gây bệnh, các triệu chứng điển hình, cách thức chẩn đoán chính xác và các phương pháp điều trị hiện đại nhất.
Viêm khớp tinh thể là tình trạng viêm xảy ra do sự lắng đọng các tinh thể trong bao hoạt dịch gây nên viêm, đau và tổn thương tại các khớp. Những loại tinh thể này có thể là monosodium urate, canxi pyrophosphate dihydrate, canxi oxalat và canxi photphat. Đây là những tinh thể tồn tại trong dịch khớp, nằm trong hoặc ngoài các tế bào bạch cầu. Các tinh thể này có khả năng gây ra tình trạng nhiễm trùng khớp hoặc các dạng viêm khớp khác.(1)
Một số loại viêm khớp do tinh thể phổ biến bao gồm:
Viêm khớp do tinh thể canxi pyrophosphate dihydrate (CPPD) liên quan đến sự lắng đọng tinh thể CPPD trong và/hoặc ngoài khớp. Biểu hiện của bệnh rất đa dạng, có thể bao gồm các cơn viêm khớp cấp tính tái diễn, hay còn được biết đến là giả gout hoặc viêm khớp cấp tính CPP.
Khi tuổi tác tăng lên, các tinh thể CPPD (chondrocalcinosis, bệnh khớp pyrophosphate) lắng đọng và tích tụ ngày càng nhiều trong cơ thể, có thể có hoặc không có triệu chứng. Chondrocalcinosis không triệu chứng thường tích tụ ở đầu gối, khớp bàn tay, hông, cổ tay, vòng đệm sợi của đĩa đệm cột sống, xương mu và cột sống.(2)
Bệnh lắng đọng tinh thể oxalat canxi là một tình trạng hiếm gặp, thường xảy ra ở những bệnh nhân suy thận đang trải qua quá trình lọc máu, đặc biệt là những người được điều trị bằng axit ascorbic (vitamin C) – một chất được chuyển hóa thành oxalat. Tuy nhiên, sự phát triển của các phương pháp lọc máu đã góp phần làm giảm đáng kể sự xuất hiện của căn bệnh này.
Các tinh thể canxi oxalat có thể lắng đọng trong thành mạch máu và da cũng như trong các khớp. Chúng tồn tại dưới dạng các cấu trúc bipyramidal. Dịch khớp có thể chứa hơn 2000 tế bào bạch cầu/mcL. Trên phim X-quang, tinh thể oxalat canxi rất khó để phân biệt với các lắng đọng canxi BCP quanh khớp hoặc tinh thể pyrophosphate dihydrate canxi (CPPD) trong sụn.(3)
Bệnh gout là một rối loạn do tình trạng tăng axit uric trong máu (nồng độ axit uric > 6.8 mg/dL [> 0.4 mmol/L]), dẫn đến sự kết tủa của tinh thể monosodium urate xung quanh các khớp, thường gây ra viêm khớp cấp tính tái phát hoặc mãn tính. Đợt tấn công đầu tiên của bệnh gout thường chỉ ảnh hưởng đến một khớp và thường xảy ra ở khớp ngón chân cái. Các triệu chứng của bệnh gout bao gồm đau dữ dội, sưng tấy, nóng và đỏ khớp.(4)
Hội chứng cơ xương khớp liên quan đến tinh thể canxi photphat (BCP) có thể được phân loại thành hai nhóm: viêm khớp liên quan đến tinh thể BCP và viêm quanh khớp calcific. Viêm khớp thoái hóa (OA) kết hợp với tinh thể BCP là hình thức viêm khớp phổ biến nhất liên quan đến các tinh thể này. Ngoài ra, hội chứng vai Milwaukee (MSS) cũng là một hội chứng đặc trưng của viêm khớp tinh thể BCP.(5)
Bệnh viêm khớp tinh thể được xem là một tình trạng y khoa phức tạp với nhiều nguyên nhân khác nhau. Các bệnh lý liên quan đến rối loạn chuyển hóa như suy giảm chức năng của gan, suy thận và gout là những yếu tố thường gặp gây ra chứng viêm khớp này.
Trong trường hợp của gout, sự tích tụ axit uric trong máu tạo thành các tinh thể urat ở khớp dẫn đến viêm và đau. Ngoài ra, viêm khớp tinh thể cũng có thể xuất phát từ quá trình thoái hóa tự nhiên của cơ thể như việc thoái hóa khớp, khi đó bao khớp không sản xuất đủ dịch khớp, sụn xương bị mòn, làm giảm khả năng đệm và bảo vệ của khớp từ đó gây viêm và đau.
Các bệnh nhiễm trùng cũng là một trong những nguyên nhân có thể dẫn đến viêm khớp do tinh thể. Các bệnh như Lyme, lao hoặc bệnh Whipple đều có khả năng gây ra tình trạng viêm khớp.
Cuối cùng, có một số yếu tố rủi ro khác như hút thuốc lá, béo phì và việc sử dụng các loại thuốc ức chế hệ thống miễn dịch cũng đóng góp vào việc phát triển viêm khớp do tinh thể.
Triệu chứng của viêm khớp tinh thể thường bắt đầu một cách đột ngột, gây ra đau và sưng tại các khớp. Cơn đau này thường tập trung ở các khớp như ngón tay, ngón chân, cổ, đầu gối hoặc cổ chân và hay xảy ra vào ban đêm, làm gián đoạn giấc ngủ và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh.
Ngoài ra, bệnh này còn khiến các khớp bị đỏ, nóng và sưng lớn, gây ra cảm giác khó chịu và đau nhức liên tục. Những người mắc phải thường gặp khó khăn trong việc di chuyển và thực hiện các hoạt động hàng ngày. Đôi khi, cơn đau có thể kéo dài và dẫn đến tình trạng viêm nhiễm trên da ở vùng khớp bị tổn thương.
Bên cạnh đau khớp, viêm khớp tinh thể còn thường đi kèm với các triệu chứng khác như sốt, đau đầu và mệt mỏi, tăng thêm gánh nặng tinh thần cho người bệnh và gây khó khăn trong việc duy trì cuộc sống thường nhật.
Các triệu chứng của viêm khớp tinh thể cấp tính có thể tự giảm mà không cần can thiệp điều trị. Tuy nhiên, do triệu chứng có thể xuất hiện với mức độ nghiêm trọng, gây đau đớn và khó chịu cho người bệnh, việc áp dụng các phương pháp điều trị là cần thiết để giảm đau và giảm viêm nhanh.
Bệnh viêm khớp do tinh thể thông thường có tiên lượng tốt, các đợt đau khớp cấp tính có thể giải quyết được trong khoảng 10 ngày. Tuy nhiên, bệnh cũng có thể gây ra một số biến chứng như:
Người bệnh viêm khớp tinh thể nên đến gặp bác sĩ khi:
Đầu tiên, bác sĩ sẽ thực hiện khám lâm sàng để xác định các triệu chứng và dấu hiệu của bệnh, bao gồm sưng, đỏ và đau ở các khớp. Bác sĩ cũng sẽ hỏi về tiền sử bệnh cá nhân và gia đình của người bệnh để đánh giá nguy cơ mắc bệnh.
Sau đó, bác sĩ có thể yêu cầu thực hiện xét nghiệm máu để kiểm tra nồng độ axit uric trong máu. Tuy nhiên, chỉ số axit uric cao không chứng tỏ người bệnh bị viêm khớp do tinh thể, do đó cần thêm các xét nghiệm khác để xác nhận. Bước cuối cùng trong quá trình chẩn đoán là chọc khớp để lấy mẫu dịch khớp, sau đó mẫu này sẽ được kiểm tra dưới kính hiển vi để tìm kiếm tinh thể urate.
Quá trình chẩn đoán có thể mất một thời gian và đòi hỏi sự kiên nhẫn từ người bệnh. Tuy nhiên, việc chẩn đoán chính xác là rất quan trọng để có thể lên kế hoạch điều trị hiệu quả và ngăn chặn các biến chứng có thể xảy ra của bệnh viêm khớp tinh thể.
Mặc dù viêm khớp tinh thể có thể tự giảm mà không cần điều trị nhưng trong một số trường hợp, người bệnh cần các biện pháp can thiệp để giảm viêm và đau nhanh chóng.
Một số phương pháp điều trị cụ thể như sau:
Để cải thiện các triệu chứng do viêm khớp tinh thể và phòng ngừa bệnh tái phát, có thể áp dụng những biện pháp sau:
Viêm khớp tinh thể cần được theo dõi bằng khám bệnh định kỳ hằng năm. Đối với bệnh gout, thực hiện chế độ ăn kiêng có thể kiểm soát và ngăn ngừa bệnh tiến triển. Điều trị bằng thuốc là cần thiết nếu những cơn đau diễn ra thường xuyên. Luôn hỏi ý kiến của bác sĩ khi bạn muốn dùng bất cứ loại thuốc điều trị nào.
