Lĩnh vực cơ xương khớp, xét nghiệm CRP thường được chỉ định để đánh giá mức độ viêm ở các bệnh lý như viêm khớp dạng thấp, gout, lupus ban đỏ hoặc viêm cột sống dính. Đây là công cụ giúp phát hiện, theo dõi cũng như đánh giá hiệu quả điều trị. Để hiểu rõ hơn CRP là gì, CRP là xét nghiệm gì, hãy cùng ECO Pharma tìm hiểu chi tiết ngay sau đây.
Để hiểu rõ hơn về xét nghiệm CRP, hãy cùng tìm hiểu về bản chất của CRP và vai trò của nó đối với cơ thể.
CRP (viết tắt của C-reactive protein) là một glycoprotein do gan sản xuất chủ yếu trong giai đoạn đáp ứng viêm cấp tính. Đây là một loại protein thuộc họ pentraxin có cấu trúc hình vành gồm năm tiểu đơn vị giống nhau, với khối lượng phân tử khoảng 115 – 120 kDa. Tên gọi “protein phản ứng C” bắt nguồn từ khả năng của nó trong việc gắn kết với polysaccharide C có trong vỏ của vi khuẩn phế cầu (Streptococcus pneumoniae).
CRP được xem là phân tử nhận diện mẫu đầu tiên. Nó được phát hiện trong hệ thống miễn dịch bẩm sinh. Quá trình tổng hợp CRP chủ yếu diễn ra tại gan dưới tác động của các cytokine gây viêm, đặc biệt là interleukin-6 (IL-6) và được tăng cường thêm bởi interleukin-1. Nghiên cứu cho thấy CRP tồn tại dưới hai dạng chính là pentamer (nCRP) thường có trong máu và có tác dụng chống viêm; Và dạng đơn phân (mCRP) xuất hiện tại vị trí tổn thương, có xu hướng làm tăng phản ứng viêm. (1)
CRP đóng vai trò thiết yếu trong hệ miễn dịch bẩm sinh và quá trình viêm của cơ thể. Một số vai trò của Protein phản ứng C trong cơ thể bao gồm: (2)
Xét nghiệm CRP định lượng là phương pháp đo nồng độ protein phản ứng C trong máu để phát hiện và đánh giá tình trạng viêm hoặc nhiễm trùng. Trong chẩn đoán các bệnh lý cơ xương khớp thì đây là xét nghiệm sinh hóa máu phổ biến, thường được chỉ định khi bệnh nhân có triệu chứng như sốt, đau khớp, hoặc nghi ngờ bệnh tự miễn. Kết quả xét nghiệm giúp bác sĩ xác định nguyên nhân viêm, mức độ nghiêm trọng và định hướng điều trị phù hợp.
Hiện nay, xét nghiệm sinh hóa máu CRP tiêu chuẩn thường được ứng dụng trong chẩn đoán các bệnh lý cơ xương khớp. Cụ thể, CRP tiêu chuẩn giúp đánh giá tình trạng viêm tiến triển và phát hiện nhiễm trùng. Xét nghiệm này có thể đo được nồng độ CRP trong khoảng từ 3 mg/L – 5 mg/L trở lên. Xét nghiệm sinh hóa máu CRP tiêu chuẩn thường được chỉ định khi có nghi ngờ:
Phương pháp xét nghiệm CRP tiêu chuẩn thường sử dụng kỹ thuật đo độ đục miễn dịch hoặc đo quang phổ hấp thụ nguyên tử, cho kết quả nhanh chóng và chính xác.
CRP là xét nghiệm gì và mục đích của xét nghiệm phản ứng CRP là gì? Trong chẩn đoán các bệnh lý cơ xương khớp, đây là xét nghiệm giúp đo nồng độ protein phản ứng C trong máu – dấu ấn sinh học phản ánh mức độ viêm trong cơ thể. Chỉ số CRP định lượng hỗ trợ phát hiện nhiễm trùng, theo dõi điều trị chẳng hạn như phản ứng viêm sau phẫu thuật và đánh giá nguy cơ biến chứng của khớp lên tim mạch, hoặc nguy cơ ung thư.
Xét nghiệm CRP định lượng là một công cụ tin cậy giúp đánh giá mức độ phản ứng viêm trong cơ thể. Nồng độ CRP có thể tăng nhanh chóng chỉ trong vòng 6 giờ đầu sau khi có kích thích viêm và có thể cao gấp 1.000 lần so với bình thường. Dựa trên nồng độ CRP đo được, mức độ viêm được phân loại như sau: (3)
Chỉ số CRP trong máu giúp phân biệt giữa nhiễm trùng do vi khuẩn và virus. Người bệnh nhiễm vi khuẩn thường có nồng độ CRP cao hơn nhiều (trung vị 133 mg/L) so với những người nhiễm virus (trung vị 23,31 mg/L). Một chỉ số khác là tốc độ thay đổi CRP (eCRPv), được tính bằng cách chia nồng độ CRP lúc nhập viện cho thời gian kể từ khi khởi phát triệu chứng. eCRPv cao gợi ý nhiễm khuẩn, với giá trị trung bình là 1,1 mg/L/h ở người bệnh nhiễm vi khuẩn, cao gấp 4 lần so với nhiễm virus (0,25 mg/L/h). Đặc biệt, nếu eCRPv > 4 mg/L/h, chỉ số này có độ đặc hiệu 100% cho nhiễm trùng do vi khuẩn.
Ngoài ra, mức độ nặng của nhiễm trùng cũng được phân loại dựa trên CRP: từ 10 – 40 mg/L là nhiễm trùng nhẹ, 40 – 90 mg/L là mức trung bình và trên 90 mg/L là nhiễm trùng nặng. (4)
CRP là công cụ hữu ích trong việc theo dõi quá trình hồi phục sau phẫu thuật và hỗ trợ phát hiện sớm các biến chứng. Sau mổ, nồng độ CRP thường tăng tự nhiên do tổn thương mô, đạt đỉnh vào khoảng ngày thứ 2 – 3 rồi giảm dần. Ở những người bệnh hồi phục bình thường, định lượng CRP thường xuống dưới 100 mg/L vào ngày thứ 4 hoặc 5. Tuy nhiên, nếu CRP vẫn duy trì trên 100 mg/L sau ngày thứ 4, điều này có thể là dấu hiệu cảnh báo nhiễm trùng sau phẫu thuật.
Một số ngưỡng CRP có giá trị gợi ý chẩn đoán: mức dưới 75 mg/L có độ chính xác cao (97,2%) trong việc loại trừ các biến chứng nghiêm trọng, trong khi CRP từ 215 mg/L trở lên là chỉ điểm quan trọng cho việc chỉ định chụp CT nhằm tìm kiếm biến chứng nặng. Ngoài ra, ở những người bệnh có CRP cao trước phẫu thuật, nồng độ CRP sau mổ có xu hướng tăng cao lâu hơn và đạt đỉnh muộn hơn so với những người có chỉ số CRP trong máu bình thường ban đầu.
Ở người bệnh viêm khớp, tình trạng viêm mạn tính không chỉ ảnh hưởng đến chức năng xương khớp mà còn làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch. Xét nghiệm hs-CRP cũng được áp dụng trong đánh giá nguy cơ bệnh tim mạch, đặc biệt ở những người có nguy cơ trung bình. Nồng độ hs-CRP được sử dụng để phân tầng nguy cơ tim mạch như sau: dưới 1,0 mg/L cho thấy nguy cơ thấp, từ 1,0 đến 3,0 mg/L là nguy cơ trung bình, và trên 3,0 mg/L phản ánh nguy cơ cao mắc bệnh tim mạch.
Mặc dù vai trò chính xác của CRP trong ung thư vẫn đang được nghiên cứu, nhiều bằng chứng cho thấy nồng độ CRP cao có liên quan đến tiên lượng xấu ở người bệnh ung thư, đặc biệt ở các bệnh ung thư xương khớp và mô mềm. Nguyên nhân CRP tăng cao ở nhóm bệnh này có thể do viêm mạn tính từ khối u xương hoặc mô mềm, phản ứng miễn dịch chống lại tế bào ung thư, hoặc do chính tế bào ung thư tiết ra protein viêm. Tuy CRP không phải nguyên nhân gây ung thư, mức CRP cao lại phản ánh rõ tình trạng viêm hệ thống và mức độ tiến triển của bệnh.
Ví dụ, ở người bệnh sarcoma xương, u sụn hoặc đa u tủy xương, CRP tăng cao thường đồng hành với giai đoạn bệnh tiến triển hoặc di căn. Một nghiên cứu trên gần 5.000 người bệnh cho thấy CRP > 10 mg/L liên quan đến tình trạng bệnh nặng hơn và khả năng sống còn thấp hơn. Sự thay đổi CRP theo thời gian cũng mang giá trị tiên lượng: giảm ≥ 50% từ mức cao thường gợi ý đáp ứng điều trị tốt, ngược lại tăng gấp đôi từ mức bình thường cảnh báo nguy cơ bệnh diễn tiến xấu. Ở giai đoạn muộn hoặc đã di căn, CRP thường nằm trong khoảng 50 mg/L – 100 mg/L. (5)
Trong chẩn đoán các bệnh lý cơ xương khớp, bác sĩ có thể chỉ định bạn thực hiện xét nghiệm máu CRP trong nhiều tình huống khác nhau, bao gồm:
Quy trình thực hiện xét nghiệm sinh hóa máu CRP định lượng khá đơn giản, bao gồm các bước sau:
Người bệnh không cần phải nhịn ăn trước khi làm xét nghiệm máu CRP. Tuy nhiên, bạn nên tránh các hoạt động thể chất cường độ cao như chạy bộ hoặc tập luyện nặng trước khi lấy máu, vì những hoạt động này có thể làm tăng tạm thời nồng độ CRP trong máu.
Ngoài ra, một số loại thuốc như thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) hoặc corticoid có thể ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm. Do đó, người bệnh nên thông báo cho bác sĩ biết về các loại thuốc đang sử dụng trước khi thực hiện xét nghiệm.
Quy trình lấy mẫu và phân tích để thực hiện xét nghiệm phản ứng CRP gồm các bước như sau:
Trong quá trình lấy mẫu có thể gây đau nhẹ, bầm tím hoặc chảy máu tại chỗ kim.
Xét nghiệm CRP tiêu chuẩn thường được sử dụng để phát hiện các phản ứng viêm cấp tính trong cơ thể. Với phương pháp này, chỉ số CRP trong máu được coi là bình thường khi dưới 10 mg/L. Xét nghiệm hs‑CRP (CRP độ nhạy cao) được thiết kế để đo các mức CRP rất thấp, chủ yếu nhằm đánh giá nguy cơ tim mạch ở những người không có biểu hiện bệnh rõ ràng. Mức hs‑CRP được xem là bình thường khi dưới 2,0 mg/L. Nếu ≥ 2,0 mg/L, nguy cơ mắc bệnh tim mạch có xu hướng cao hơn.
Mức độ nguy cơ tim mạch ở người bệnh viêm khớp dựa trên hs‑CRP như sau: (6)
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng giá trị hs‑CRP nên được đánh giá cùng với triệu chứng lâm sàng và các yếu tố nguy cơ khác. Kết quả cũng nên được lặp lại sau khoảng hai tuần để loại trừ những yếu tố ảnh hưởng tạm thời như nhiễm trùng nhẹ hoặc hoạt động thể chất cường độ cao trước khi lấy mẫu.
Mặc dù CRP là một chỉ số nhạy để phát hiện phản ứng viêm, nhưng nó không đặc hiệu cho bất kỳ bệnh lý cụ thể nào. Do đó, kết quả CRP cần được đánh giá cùng với triệu chứng lâm sàng và các xét nghiệm hỗ trợ khác như tốc độ lắng máu (ESR), procalcitonin và công thức máu.
Xét nghiệm CRP tiêu chuẩn:
Xét nghiệm hs-CRP siêu nhạy ở người bệnh viêm khớp (dùng đánh giá nguy cơ biến chứng lên tim mạch):
Lưu ý: Xét nghiệm hs-CRP siêu nhạy không dùng để chẩn đoán viêm cấp tính mà nhằm dự báo nguy cơ biến chứng khớp lên tim mạch.
Xét nghiệm liên quan: Xét nghiệm Anti – CCP
Chi phí xét nghiệm CRP có thể khác nhau tùy thuộc vào loại xét nghiệm (CRP tiêu chuẩn hay hs-CRP) và cơ sở y tế mà bạn lựa chọn. Thông thường, giá xét nghiệm máu CRP tiêu chuẩn dao động trong khoảng 100.000 – 200.000 VNĐ.
Nếu thực hiện CRP độ nhạy cao (hs-CRP), chi phí có thể cao hơn, thường khoảng 150.000 – 300.000 VNĐ, tùy thuộc vào hệ thống máy xét nghiệm và mức độ hiện đại của cơ sở thực hiện.
Một số nơi có thể yêu cầu kết hợp CRP với các xét nghiệm khác như công thức máu, ESR hoặc Procalcitonin để đánh giá toàn diện hơn tình trạng viêm hoặc nhiễm trùng, từ đó chi phí tổng có thể tăng lên. Để biết mức giá cụ thể và được tư vấn phù hợp với nhu cầu kiểm tra của mình, bạn nên liên hệ trực tiếp với bệnh viện hoặc phòng khám uy tín gần nơi bạn sinh sống.
Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là lựa chọn uy tín cho dịch vụ xét nghiệm sinh hóa máu CRP định lượng. Trung tâm Xét nghiệm của Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM được đầu tư hiện đại, đạt chuẩn quốc tế và quy tụ đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực xét nghiệm.
Với các chuyên khoa chuyên sâu như Huyết học – Truyền máu, Hóa sinh – Miễn dịch, Vi sinh – Ký sinh trùng và Sinh học phân tử, Trung tâm có khả năng thực hiện các xét nghiệm CRP tiêu chuẩn và hs-CRP một cách chính xác, phục vụ cho chẩn đoán viêm, nhiễm trùng.
Bệnh viện sử dụng hệ thống thiết bị xét nghiệm tiên tiến được nhập khẩu chính hãng từ các quốc gia phát triển như: hệ thống máy phân tích huyết học Sysmex XN1000, hệ thống máy Hóa sinh – Miễn dịch Roche Cobas 6000, máy xét nghiệm sinh học phân tử Real-Time PCR, máy xét nghiệm khí máu và điện giải Roche Cobas b211 cùng nhiều máy móc hiện đại khác đạt chuẩn quốc tế.
Ngoài ra, Trung tâm Xét nghiệm của Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM còn đạt chứng nhận ISO 15189:2012, đảm bảo độ chính xác và độ tin cậy cao trong từng kết quả.
Thông tin liên hệ Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh ở TP.HCM
Ngoài định lượng CRP là gì, chỉ số CRP là gì, CRP là chỉ số gì hoặc CRP là xét nghiệm gì, còn một số thắc mắc thường gặp sau:
Xét nghiệm tốc độ lắng máu (ESR) và phản ứng CRP không giống nhau, mặc dù cả hai đều dùng để đánh giá viêm. CRP phản ánh tình trạng viêm cấp tính nhanh hơn và đặc hiệu hơn, trong khi ESR có thể bị ảnh hưởng bởi các yếu tố như tuổi tác, giới tính hoặc thai kỳ. Bác sĩ thường kết hợp cả hai xét nghiệm để có cái nhìn toàn diện hơn về tình trạng viêm.
Ngoài ra, tùy thuộc vào từng loại bệnh lý, bác sĩ sẽ chỉ định các loại xét nghiệm phù hợp, đặc biệt là khi xét nghiệm viêm khớp dạng thấp hoặc các bệnh lý tự miễn.
Định lượng CRP tăng cao có thể báo hiệu viêm hoặc nhiễm trùng nghiêm trọng, nhưng mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào nguyên nhân. Ví dụ, CRP định lượng tăng do nhiễm trùng nhẹ thường không đáng lo, nhưng nếu liên quan đến bệnh tim mạch, ung thư, hoặc nhiễm trùng nặng, cần được bác sĩ đánh giá và điều trị kịp thời.
Xét nghiệm CRP định lượng không chỉ hỗ trợ phát hiện tình trạng viêm mà còn giúp theo dõi hiệu quả điều trị phản ứng viêm và tiên lượng nhiều bệnh lý nguy hiểm. Bạn nên thực hiện xét nghiệm phản ứng CRP tại các bệnh viện uy tín, trang thiết bị hiện đại và đội ngũ bác sĩ, kỹ thuật viên chuyên môn cao để đảm bảo độ chính xác cao từ đó sẽ giúp điều trị hiệu quả.
