Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh viêm khớp dạng thấp là một trong những bệnh phổ biến nhất trên thế giới, ảnh hướng đến 18 triệu người trên toàn cầu, khoảng 70% số người mắc bệnh là phụ nữ và 55% trên 55 tuổi. Có tới 13 triệu người bị viêm khớp dạng thấp gặp phải mức độ nghiêm trọng (trung bình hoặc nặng). Việc lựa chọn thực phẩm hàng ngày có thể ảnh hưởng đáng kể đến tình trạng sức khỏe của những người mắc bệnh. Vậy, viêm khớp dạng thấp nên ăn gì? để cải thiện tình trạng bệnh, theo dõi bài viết dưới đây của ECO Pharma để biết thông tin chi tiết. [1]
Chế độ dinh dưỡng cho người viêm khớp dạng thấp quan trọng trong việc phòng ngừa và hỗ trợ điều trị bệnh. Theo một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nutrients năm 2020, chế độ dinh dưỡng đóng các vai trò sau:
Viêm khớp dạng thấp nên ăn gì? – Chế độ ăn uống lành mạnh có thể giúp người bệnh khớp dạng thấp kiểm soát tốt hơn các triệu chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Dưới đây là 6 nhóm thực phẩm nên được ưu tiên trong chế độ ăn hàng ngày:
Omega-3 là một loại chất béo không no, có tác dụng chống viêm và giảm đau cho người bị viêm khớp dạng thấp; ức chế sự sản sinh của các chất gây viêm như cytokine và prostaglandin, giảm sự hoạt động của các tế bào gây hại cho khớp và giảm độ nhạy cảm của các thụ thể gây đau. Ngoài ra, omega-3 còn có lợi cho sức khỏe tim mạch, huyết áp, cholesterol, mắt và não bộ. [2]
Viêm khớp dạng thấp nên ăn gì? Người bị viêm khớp dạng thấp nên ăn ít nhất 2 – 3 lần một tuần các loại chất béo từ cá giàu omega-3 như cá hồi, cá ngừ, cá thu, cá trích, cá saba,… ; bổ sung thêm các loại hạt, dầu, rau và trái cây như quả bơ, hạt óc chó, hạt lanh, hạt dẻ cười,… Ngoài ra, người bệnh cũng có thể sử dụng các loại bổ sung omega-3 dưới dạng viên nang, dầu hoặc bột, nhưng nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
Các loại quả mọng như dâu tây, việt quất, mâm xôi là một nguồn cung cấp vitamin C, chất chống oxy hóa và chất xơ dồi dào, rất tốt cho người bị viêm khớp dạng thấp. Vitamin C giúp trung hòa các gốc tự do gây viêm trong cơ thể. Trong quả mọng còn chứa nhiều chất chống oxy như anthocyanin, flavonoid và vitamin E, giúp bảo vệ tế bào khỏi bị tổn thương, bao gồm cả tế bào khớp. Ngoài ra, chất xơ trong quả mọng giúp hỗ trợ tiêu hóa và giảm viêm.[3]
Người bị viêm khớp dạng thấp nên ăn các loại quả mọng như trái đào, cam, quýt, dưa hấu, nho, lựu,… ít nhất 2 – 3 lần/tuần.
Các loại ngũ cốc nguyên hạt như lúa mì, lúa mạch, yến mạch, gạo lứt, gạo nâu, diêm mạch, bắp chứa nhiều chất dinh dưỡng như chất xơ, protein, vitamin B, magie, selen, kẽm và mangan. Các chất dinh dưỡng này giúp cải thiện chuyển hóa đường huyết, giảm cân, bảo vệ xương khớp, tăng cường hệ miễn dịch và ngăn ngừa bệnh tim mạch cho người viêm khớp dạng thấp. Ngoài ra, chúng còn giúp giảm viêm, giảm đau bằng cách ức chế các chất gây viêm như cytokine và prostaglandin.
Người bệnh viêm khớp dạng thấp nên ăn ít nhất 3 – 4 phần ngũ cốc nguyên hạt mỗi ngày để cung cấp đủ dưỡng chất cần thiết.
Rau củ họ cải như bông cải xanh, súp lơ trắng và bắp cải chứa một hợp chất gọi là sulforaphane. Sulforaphane có tác dụng giảm viêm khớp, làm chậm hoặc ngăn chặn việc sản xuất tế bào B và các cytokine gây viêm.[4]
Tế bào B là một loại tế bào miễn dịch giúp tạo ra kháng thể. Trong trường hợp viêm khớp, tế bào B có thể sản xuất kháng thể tự miễn, tấn công các mô khỏe mạnh trong cơ thể. Sulforaphane sẽ hỗ trợ ngăn chặn tế bào B sản xuất kháng thể tự miễn.
Cytokine là các phân tử truyền tín hiệu giúp điều chỉnh hệ thống miễn dịch. Cytokine gây viêm như yếu tố hoại tử khối u (TNF), góp phần gây viêm khớp. Sulforaphane có thể giúp giảm sản xuất cytokine gây viêm, từ đó giúp giảm viêm khớp.
Thực phẩm cho người viêm khớp dạng thấp bao gồm nhóm thực phẩm giàu canxi. Canxi là một khoáng chất quan trọng giúp duy trì sức khỏe xương khớp. Nó là thành phần chính của xương (chiếm 99%) và răng, giúp xương chắc khỏe và ngăn ngừa loãng xương. Canxi giúp giảm đau và cứng khớp ở người bị viêm khớp dạng thấp. Theo Tổ chức Viêm khớp Hoa Kỳ, lượng canxi cần thiết cho người bị viêm khớp dạng thấp là:
Các nguồn thực phẩm giàu canxi bao gồm: sữa, rau chân vịt, bông cải xanh, hạnh nhân, các loại đậu, hải sản…[5]
Bài liên quan: Viêm khớp dạng thấp có nên uống sữa không?
Các loại gia vị chống viêm như gừng, tỏi, ớt, hành tây,…thường chứa các hợp chất có đặc tính chống viêm và chống oxy hóa. Các hợp chất này có thể giúp giảm sản xuất các cytokine gây viêm, từ đó giúp giảm viêm và đau khớp.
Ngoài các loại gia vị chống viêm, một số loại khác như húng quế, thì là, rau kinh giới cũng có thể giúp giảm sưng cho người bị viêm khớp dạng thấp. Chúng thường chứa các chất có tác dụng lợi tiểu như apigenin (có trong cần tây), kali (có trong húng quế, thì là), quercetin (có trong rau kinh giới, hành tây), allicin (có trong tỏi) có khả năng tăng cường bài tiết nước và chất lỏng dư thừa ra khỏi cơ thể, từ đó giúp giảm sưng.
Nước giúp bôi trơn các khớp, giảm viêm và loại bỏ các chất thải khỏi cơ thể. Khi cơ thể bị mất nước có thể khiến các khớp bị viêm và đau hơn. Ngoài ra, người bị viêm khớp dạng thấp có thể uống nước kiềm, vì trong nước kiềm có độ pH cao hơn từ 8 – 9, có thể giúp trung hòa các gốc tự do gây hại. [6]
Viêm khớp dạng thấp nên ăn gì? Một nghiên cứu cho thấy những người bị viêm khớp dạng thấp uống 2,5 lít nước mỗi ngày xuất hiện ít cơn đau và cứng khớp hơn những người uống ít nước hơn. Để cải thiện các triệu chứng của viêm khớp dạng thấp, người bệnh hãy cố gắng uống khoảng 8 ly nước mỗi ngày cho phụ nữ và 10 ly nước mỗi ngày cho nam giới.
Dinh dưỡng cho người viêm khớp dạng thấp không chỉ cần bổ sung các thực phẩm lành mạnh mà còn cần hạn chế hoặc tránh hoàn toàn những sản phẩm có thể làm trầm trọng thêm các triệu chứng của bệnh.
Dưới đây là danh sách các sản phẩm cần lưu ý:
Viêm khớp dạng thấp kiêng ăn gì? Các loại thực phẩm nhiều dầu mỡ như thịt đỏ, thịt nguội, xúc xích, khoai tây chiên, pizza, hamburger và các loại thức ăn nhanh khác làm tăng hàm lượng cholesterol, triglyceride và axit béo không no trong máu, gây bệnh tim mạch, đột quỵ và tiểu đường.
Ngoài ra, thực phẩm nhiều dầu mỡ cũng làm trầm trọng thêm cơn viêm trong cơ thể, thúc đẩy quá trình sản sinh chất trung gian như cytokine và prostaglandin, gây đau nhức và sưng ở các khớp. Đặc biệt khi nướng, chiên hoặc rán các thực phẩm nhiều dầu mỡ có thể tạo ra những chất gây ung thư như heterocyclic amines (HCA) và polycyclic aromatic hydrocarbons (PAH), làm tổn thương DNA và gây bệnh lý khớp.
Chế độ ăn thấp khớp cần hạn chế thức ăn nhanh, chế biến sẵn, những thực phẩm được đóng gói, bảo quản và bán tại các cửa hàng, siêu thị hoặc nhà hàng. Bởi vì chúng có hàm lượng calo, muối, đường, chất bảo quản, tạo màu, tạo mùi và chất tạo vị cao, nhưng lại thiếu chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể.
Chúng gây tăng cân, béo phì, tạo áp lực lên các khớp và làm giảm khả năng vận động của người bệnh. Bên cạnh đó, những thực phẩm này cũng có thể làm tăng mức độ viêm trong cơ thể, tạo ra nhiều chất gây viêm như C-reactive protein (CRP) và interleukin-6 (IL-6), gây đau và sưng khớp.
Viêm khớp dạng thấp kiêng ăn gì? – Nội tạng động vật bao gồm các loại gan, tim, thận, ruột,… chứa nhiều purin, một loại chất làm tăng sản xuất axit uric trong máu, gây bệnh gout. Bệnh gout là một dạng viêm khớp cấp tính, khiến các khớp sưng, đỏ, nóng và đau nhức, thường xảy ra ở khớp ngón chân. Người bị bệnh gout có nguy cơ cao bị viêm khớp dạng thấp hoặc làm nặng thêm triệu chứng của bệnh.
Thực phẩm cho người viêm khớp dạng thấp cần tránh nhóm thức ăn nhiều gluten, một loại protein có trong ngũ cốc và các loại thực phẩm từ chúng như bột mì, bánh mì, bánh quy, mì, phở, bún. Gluten có thể gây dị ứng hoặc không dung nạp ở một số người, làm xuất hiện các triệu chứng như tiêu chảy, đầy hơi, đau bụng, nổi mẩn, viêm ruột. Ngoài ra, gluten cũng có thể kích hoạt hệ miễn dịch, gây viêm và tấn công các mô khớp, gây bệnh viêm khớp dạng thấp.
Gia vị cay nồng bao gồm các loại ớt, tiêu, nước mắm, nước tương,… làm kích thích các thần kinh ngoại biên, gây ra cảm giác nóng rát, đau nhức và viêm ở các khớp. Ngoài ra, các thực phẩm này cũng có thể làm tăng độ axit của dịch khớp, gây ảnh hưởng đến sự bôi trơn và bảo vệ của khớp.
Viêm khớp dạng thấp kiêng ăn gì? Thực phẩm từ sữa là một nguồn cung cấp protein, canxi và các chất dinh dưỡng quan trọng khác cho cơ thể. Tuy nhiên, một số nghiên cứu cho thấy rằng thực phẩm từ sữa có thể làm trầm trọng thêm các triệu chứng của bệnh viêm khớp dạng thấp.
Các thực phẩm này chứa nhiều chất béo bão hòa, cholesterol, lactose, có thể gây đau khớp, đầy hơi, tiêu chảy. Ngoài ra, trong sữa bò chứa một số chất tăng cường miễn dịch như immunoglobulin G (IgG), beta-casein, có thể kích hoạt hệ thống miễn dịch tấn công mô khớp khỏe mạnh và dẫn đến viêm.
Các loại bánh ngọt, bánh quy, nước ngọt, kẹo, kem là những loại thực phẩm có hàm lượng đường cao, thường vượt quá 25 gram đường trên 100 gram thực phẩm. Chúng làm tăng tình trạng viêm trong cơ thể, do đường kích hoạt sản xuất các chất gây viêm là cytokine và prostaglandin. Ngoài ra, thực phẩm chứa nhiều đường, đồ ngọt cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh mãn tính khác như bệnh tim mạch, tiểu đường, béo phì,… tạo áp lực cho khớp.
Thực phẩm chứa nhiều tinh bột bao gồm các loại gạo, mì, bún, phở, bánh mì, bánh bao, bánh cuốn, bánh xèo, bánh tráng, bánh phở, bột chiên, bột năng, bột sắn, bột khoai và các loại thực phẩm có chứa tinh bột hoặc các thành phần từ tinh bột. Các thực phẩm này chứa nhiều calo, có thể làm tăng cân nặng, gây áp lực lên các khớp và làm tăng đau nhức. Ngoài ra, các thực phẩm này cũng có thể làm tăng mức độ đường huyết, gây tiểu đường, làm suy giảm hệ miễn dịch và làm tăng viêm.
Rượu bia có thể có tác động phức tạp đến người viêm khớp dạng thấp. Ở những người chưa mắc bệnh, uống rượu vừa phải (khoảng 1 ly mỗi ngày) có thể giúp giảm nguy cơ phát triển bệnh. Tuy nhiên, một khi đã mắc bệnh, uống rượu có thể làm trầm trọng thêm các triệu chứng và khiến tình trạng bệnh trở nên khó kiểm soát hơn.
Do nhiều loại thuốc kê đơn để điều trị viêm khớp dạng thấp có thể tương tác với rượu bia, gây ra các tác dụng phụ nghiêm trọng. Ví dụ, uống rượu bia cùng với thuốc chống viêm không steroid (NSAID) như ibuprofen hoặc naproxen có thể làm tăng nguy cơ chảy máu dạ dày và loét.[7]
Người mắc bệnh viêm khớp dạng thấp cần đặc biệt chú ý đến lượng muối nạp vào cơ thể hàng ngày. Muối không chỉ ảnh hưởng đến huyết áp mà còn có thể làm tăng triệu chứng viêm và sưng. Bởi vì corticosteroids, một loại thuốc thường được sử dụng để điều trị viêm khớp, có thể làm cơ thể giữ nước và natri nhiều hơn, việc giảm lượng muối trong chế độ ăn là cần thiết. Ngoài ra, muối có thể làm giảm lượng canxi được hấp thụ vào xương, khiến nó sẽ yếu và dễ gãy.
Đối mặt với viêm khớp dạng thấp, việc chọn lựa thực phẩm đúng cách là bước quan trọng giúp kiểm soát bệnh hiệu quả.
Dưới đây là một số gợi ý để chọn lựa thực phẩm lành mạnh:
Viêm khớp dạng thấp nên ăn gì? Một chế độ ăn uống lành mạnh có thể giúp giảm viêm, cải thiện chức năng khớp và giảm nguy cơ mắc các biến chứng của bệnh viêm khớp dạng thấp. Người bị viêm khớp dạng thấp nên lựa chọn các thực phẩm giàu omega-3, các loại quả mọng, các loại rau củ chống oxy hóa, các loại ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu và hạt để giảm thiểu các triệu chứng và tăng cường sức khỏe tổng thể.
