Bạn dành ra 7 – 8 tiếng để ngủ mỗi đêm nhưng vẫn cảm thấy mệt mỏi, thiếu năng lượng khi thức dậy. Vì sao dù có ngủ đủ giấc nhưng vẫn mệt mỏi, buồn ngủ? Cùng ECO Pharma tìm hiểu chi tiết nguyên nhân gây ra tình trạng này qua bài viết sau.
Mệt mỏi dù đã ngủ đủ 7 – 8 tiếng mỗi đêm không có nghĩa là bạn đang mắc bệnh. Trong một số trường hợp, đây chỉ là phản ứng sinh lý tạm thời của cơ thể trước căng thẳng, thay đổi lối sống, rối loạn giấc ngủ ngắn hạn hoặc áp lực tâm lý. Khi điều chỉnh lại giờ ngủ, chế độ ăn uống và kiểm soát stress, tình trạng này có thể cải thiện. Đây được gọi là mệt mỏi sinh lý, không phải bệnh lý và có thể tự hồi phục.
Tuy nhiên, nếu ngủ đủ giấc nhưng vẫn mệt mỏi diễn ra liên tục trên 2 – 4 tuần, tái phát thường xuyên hoặc ảnh hưởng đến hiệu suất học tập, đó có thể là dấu hiệu của rối loạn sức khỏe tiềm ẩn. Khi đó, mệt mỏi không đơn thuần do thiếu ngủ mà liên quan đến chất lượng giấc ngủ, nhịp sinh học, chức năng thần kinh và chuyển hóa toàn thân, cần được đánh giá y khoa. (1)
Thời lượng ngủ chỉ là một phần của giấc ngủ lành mạnh. Ngủ đủ giờ nhưng giấc ngủ không sâu, bị phân mảnh, rối loạn sẽ khiến hệ thần kinh trung ương không được phục hồi trọn vẹn.
Ngủ đủ giờ không có nghĩa là giấc ngủ đã thực sự giúp cơ thể và não bộ hồi phục. Nếu thường xuyên tỉnh giấc giữa đêm, ngủ không sâu, thời gian ngủ sâu và ngủ REM ngắn, não sẽ không hoàn tất được quá trình tái tạo năng lượng, củng cố trí nhớ. Khi đó, bạn vẫn có thể cảm thấy mệt mỏi dù đã ngủ đủ giấc. (2)
Chất lượng giấc ngủ thường bị ảnh hưởng bởi những thói quen như dùng thiết bị điện tử trước khi ngủ, phòng ngủ quá sáng – quá ồn, nhiệt độ không phù hợp hoặc uống rượu bia gần giờ đi ngủ. Những yếu tố này làm giấc ngủ bị gián đoạn, não bộ phục hồi kém.
Rối loạn nhịp sinh học khiến đồng hồ sinh học của não bộ không đồng bộ với chu kỳ ngày – đêm, gây uể oải kéo dài. Những người làm việc ca đêm, ngủ không đúng giờ hoặc thường xuyên thay đổi lịch sinh hoạt rất dễ gặp tình trạng này. Khi nhịp sinh học bị xáo trộn, não không phát tín hiệu ngủ – thức đúng thời điểm, làm giảm chất lượng phục hồi của giấc ngủ.
Một số rối loạn giấc ngủ có thể khiến người bệnh ngủ đủ giờ nhưng không đạt hiệu quả phục hồi:
Những rối loạn tâm thần như lo âu, trầm cảm, rối loạn khí sắc dễ làm thay đổi hoạt động của các chất dẫn truyền thần kinh, ảnh hưởng trực tiếp đến chu kỳ ngủ – thức. Người bệnh thường ngủ đủ giờ nhưng thức dậy trong trạng thái mệt mỏi, nặng đầu, thiếu động lực. Trên thực tế, rối loạn khí sắc là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến giấc ngủ mất tính phục hồi.
Thiếu vi chất tham gia vào quá trình chuyển hóa năng lượng và dẫn truyền thần kinh như sắt, vitamin B9, B12, D, magie cũng khiến cơ thể rơi vào trạng thái mệt mỏi kéo dài, ngay cả khi ngủ đủ giấc. Tình trạng này thường gặp ở người ăn kiêng khắt khe, ít tiếp xúc với ánh nắng hoặc làm việc cường độ cao. (3)
Xem thêm: Bị mất ngủ thiếu vitamin gì? Nên bổ sung vi chất nào để ngủ ngon?
Một số bệnh lý toàn thân thường biểu hiện sớm bằng triệu chứng mệt mỏi kéo dài, bao gồm: (4)
Trong các trường hợp này, ngủ đủ giấc không thể cải thiện tình trạng mệt mỏi do nguyên nhân gốc rễ nằm ở rối loạn chuyển hóa, nội tiết tố, thần kinh vì thế cần được chẩn đoán và điều trị phù hợp.
Các dấu hiệu thường gặp gồm:
Ngủ đủ giấc nhưng vẫn mệt mỏi không chỉ gây khó chịu nhất thời mà còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ sức khỏe nếu kéo dài. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ, khoảng ⅓ người trưởng thành có giấc ngủ kém chất lượng dù thời lượng ngủ trên lý thuyết là đủ. Gần 40% người trưởng thành cho biết họ từng ngủ gật vào ban ngày ngoài ý muốn ít nhất 1 lần mỗi tháng. (5)
Khi giấc ngủ không có tính phục hồi thần kinh, não bộ không hoàn thành tốt quá trình điều hòa hormone, sửa chữa tế bào và loại bỏ chất thải chuyển hóa, có thể gây ra những hệ quả:
Để cải thiện tình trạng ngủ đủ giấc nhưng vẫn mệt mỏi, cần tiếp cận toàn diện, tập trung vào chất lượng giấc ngủ, điều hòa hệ thần kinh và xử lý yếu tố gây ảnh hưởng đến quá trình phục hồi cơ thể về đêm.
Số giờ ngủ không thể bù đắp cho giấc ngủ kém chất lượng. Việc tối ưu hóa môi trường và thói quen ngủ giúp não bộ dễ đi vào giấc ngủ sâu, hoàn tất các chu kỳ phục hồi thần kinh.
Stress kéo dài làm rối loạn hệ trục hạ đồi – tuyến yên – thượng thận, khiến não bộ duy trì trạng thái cảnh giác ngay cả trong lúc ngủ, làm giảm khả năng phục hồi thần kinh. Việc thư giãn trước khi ngủ bằng cách giãn cơ, đọc sách giấy, kết hợp vận động thể lực vừa phải vào ban ngày và hạn chế công việc trí óc căng thẳng vào buổi tối giúp giảm stress tích tụ. Với người hay lo âu, kỹ thuật thở bụng hoặc thiền định khoảng 10 phút trước khi ngủ, đồng thời viết ra những đầu việc còn dang dở để não bộ được giải phóng và dễ ngủ hơn.
Những gì bạn nạp vào ban ngày ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phục hồi của não bộ về đêm.
Lối sống ít vận động khiến tuần hoàn máu kém, ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng giấc ngủ. Bạn nên duy trì vận động ít nhất 150 phút mỗi tuần, ưu tiên đi bộ, bơi lội, tập yoga và các bài tập nhịp điệu nhẹ nhàng. Tránh tập cường độ cao sát giờ ngủ vì có thể làm tăng cortisol và nhiệt độ cơ thể, gây khó vào giấc sâu.
Nếu đã điều chỉnh lối sống mà ngủ đủ giấc nhưng vẫn mệt mỏi, cần nghĩ đến các nguyên nhân y khoa:
Ngủ đủ giấc nhưng vẫn mệt mỏi là dấu hiệu cho thấy giấc ngủ kém chất lượng, không giúp cơ thể phục hồi trọn vẹn. Để cải thiện cần bắt đầu từ vệ sinh giấc ngủ, quản lý stress, bổ sung dinh dưỡng, vận động hợp lý và không bỏ qua bệnh nền tiềm ẩn. Chủ động nhận diện sớm, can thiệp đúng cách sẽ giúp não bộ phục hồi hiệu quả, tăng năng lượng và chất lượng sống lâu dài.
