Bệnh gan: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và phòng ngừa

Có nhiều loại bệnh gan, một số bệnh có thể khắc phục bằng cách thay đổi chế độ ăn uống và lối sống, trong khi những bệnh khác có thể cần dùng thuốc suốt đời, điều trị chuyên sâu hoặc can thiệp thủ thuật phẫu thuật để kiểm soát. Việc điều trị sớm, có thể ngăn ngừa tổn thương gan vĩnh viễn. Vậy bệnh gan nguyên nhân triệu chứng thế nào? Làm sao để tránh bị bệnh gan?

Bệnh gan là gì?

Bệnh gan là tình trạng tế bào gan bị tổn thương (do nhiều nguyên nhân) khiến mô gan bị nhiễm mỡ, viêm, xơ hóa dẫn đến rối loạn hoặc mất chức năng gan. Các tình trạng mãn tính gây tổn thương gan tiến triển theo thời gian. Nhiễm virus, nhiễm độc và một số tình trạng rối loạn trao đổi chất là những nguyên nhân phổ biến gây ra bệnh gan mãn tính. Gan có khả năng tự tái tạo nhưng liên tục làm việc để tự phục hồi sẽ gây tổn hại cho gan.(1)

Gan là một cơ quan lớn, thực hiện hàng trăm chức năng thiết yếu trong cơ thể. Một trong những chức năng quan trọng nhất là lọc độc tố khỏi máu. Gan cũng dễ bị tổn thương trước các chất độc mà nó xử lý. Quá nhiều chất độc có thể ảnh hưởng đến khả năng hoạt động của gan một cách tạm thời hoặc lâu dài.

Các loại bệnh gan

Gan nhiễm mỡ, viêm gan, xơ gan,… là một số loại bệnh lý về gan thường gặp, cụ thể như sau:

1. Bệnh gan do rượu

Đây là tình trạng tổn thương gan và suy giảm chức năng của gan do lạm dụng rượu. Bệnh thường xảy ra sau nhiều năm uống rượu. Theo thời gian, sẹo và xơ gan có thể xảy ra. Xơ gan là giai đoạn cuối của bệnh gan do rượu. Bệnh thường gặp nhất ở những người từ 40 đến 50 tuổi. Đàn ông có nhiều khả năng gặp phải bệnh này.(2)

2. Gan nhiễm mỡ

Gan nhiễm mỡ là tình trạng chất béo tích tụ trong tế bào gan. Một lượng nhỏ chất béo là bình thường, tuy nhiên nếu chất béo chiếm trên 5% trọng lượng gan thì đây là gan nhiễm mỡ. Điều này có thể gây viêm gan, ngăn cản gan hoạt động bình thường của gan và sau đó có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng hơn như xơ gan.(3)

Không có phương pháp y tế nào có thể giúp điều trị gan nhiễm mỡ. Tuy nhiên, với những thay đổi trong lối sống như ăn uống lành mạnh, tập thể dục thường xuyên và điều trị nguyên nhân, gan nhiễm mỡ có thể ngừng tiến triển hoặc thậm chí có thể hồi phục. Gan nhiễm mỡ là bệnh gan phổ biến nhất ở Tây bán cầu và cứ 4 người ở Mỹ thì có 1 người mắc gan nhiễm mỡ không do rượu.

3. Viêm gan

Viêm gan là tình trạng viêm xảy ra trong các mô gan. Đây là phản ứng của gan trước sự tổn thương hoặc nhiễm độc. Đó là một “nỗ lực” của gan để loại bỏ yếu tố gây hại và bắt đầu quá trình chữa lành. Viêm gan mãn tính gây ra quá trình tự chữa lành liên tục và cuối cùng dẫn đến sẹo (xơ hóa).

4. Xơ gan

Xơ gan là tình trạng gan bị sẹo và tổn thương vĩnh viễn. Mô sẹo thay thế mô gan khỏe mạnh và ngăn cản gan hoạt động bình thường. Khi xơ gan trở nên nặng hơn, gan bắt đầu suy yếu. Nhiều người không biết mình bị xơ gan vì bệnh không có bất kỳ dấu hiệu hoặc triệu chứng nào cho đến khi gan bị tổn thương nặng.(4)

Các nhà nghiên cứu ước tính rằng khoảng 1 trong 400 người trưởng thành ở Hoa Kỳ bị xơ gan. Các nhà nghiên cứu tin rằng con số thực tế có thể cao hơn thế vì nhiều người mắc bệnh xơ gan không được chẩn đoán. Nhiều người mắc bệnh xơ gan giai đoạn đầu có thể không được chẩn đoán và phát hiện nếu họ có ít triệu chứng.

5. Suy gan

Suy gan là tình trạng gan đang hoặc đã ngừng hoạt động. Gan có chức năng loại bỏ các chất có hại, sản xuất protein giúp đông máu và tạo ra mật để tiêu hóa thức ăn… Khi gan bị suy, nó không thể hoàn thành những nhiệm vụ quan trọng này nữa. Kết quả là cơ thể không hoạt động bình thường.

• Suy gan mãn tính: Là loại suy gan phổ biến nhất có thể mất vài tháng hoặc nhiều năm để bệnh tiến triển. Suy gan mãn tính là sự suy giảm chậm chức năng gan xảy ra cùng với bệnh xơ gan.
• Suy gan cấp tính: Khi suy gan phát triển nhanh chóng, thường trong vài ngày đến vài tuần, nó được gọi là suy gan cấp tính. Dạng suy gan này ít gặp và thường xảy ra ở những người chưa từng có vấn đề về gan trước đó.

6. Ung thư gan

Ung thư gan nguyên phát  là khối u ác tính bắt đầu xuất hiện ở gan, có nhiều loại khác nhau:

• Ung thư biểu mô tế bào gan (HCC) hay ung thư gan, là loại ung thư gan nguyên phát phổ biến nhất và nó bắt đầu từ tế bào gan.
• Ung thư đường mật, hay ung thư ống mật, bắt đầu xuất hiện trong các tế bào lót ống mật (đi từ gan đến ruột và túi mật).
• Angiosarcoma, bắt đầu xuất hiện trong các mạch máu. Đây là một loại ung thư gan hiếm gặp có nhiều khả năng xảy ra ở những người trên 70 tuổi.

Ung thư thứ phát ở gan là ung thư bắt đầu ở một bộ phận khác của cơ thể nhưng đã lan đến gan. Ung thư thứ phát được đặt tên theo vị trí ban đầu nơi ung thư xuất hiện, ví dụ như ung thư ruột kết hợp với ung thư gan thứ phát.

Người ta ước tính có hơn 3000 người được chẩn đoán mắc bệnh ung thư gan vào năm 2023. Độ tuổi trung bình khi chẩn đoán là 69 tuổi.

Triệu chứng của bệnh gan

Hầu hết các loại bệnh về gan không gây ra bất kỳ triệu chứng nào ở giai đoạn đầu. Khi cơ thể bắt đầu có các triệu chứng, chứng tỏ gan đã bị tổn thương và có sẹo.(5)

Các triệu chứng bao gồm:

• Thường xuyên cảm thấy rất mệt mỏi.
• Chán ăn, có thể dẫn đến giảm cân.
• Mất ham muốn tình dục.
• Vàng mắt, vàng da.
• Ngứa ngáy.

Nguyên nhân của bệnh gan

Có hơn 100 loại bệnh về gan, chúng được chia thành một số phân nhóm. Nguyên nhân gây ra những bệnh này bao gồm:

• Nhiễm virus: Nhiễm viêm gan siêu vi có thể gây viêm gan mãn tính, bao gồm viêm gan B và viêm gan C.
• Viêm gan do rượu: Sử dụng nhiều rượu có thể gây viêm gan cấp tính hoặc mãn tính. Nếu tình trạng này kéo dài có thể gây xơ gan và suy gan.
• Viêm gan nhiễm độc: Tiếp xúc quá nhiều với chất độc, chẳng hạn như hóa chất công nghiệp hoặc thuốc có thể gây viêm gan cấp tính hoặc mãn tính.
• Gan nhiễm mỡ không do rượu: Các rối loạn trao đổi chất liên quan đến béo phì, lượng đường trong máu cao và lipid máu cao có thể khiến gan tích trữ quá nhiều chất béo. Điều này có thể gây viêm (viêm gan nhiễm mỡ không do rượu).
• Ứ đọng mật: Các tình trạng bẩm sinh gây cản trở dòng chảy của mật qua ống mật có thể khiến mật tích tụ và làm tổn thương gan, bao gồm teo đường mật và xơ nang. Các nguyên nhân không bẩm sinh bao gồm hẹp đường mật và sỏi mật.
• Các bệnh tự miễn dịch: Tình trạng tự miễn dịch có thể gây viêm mãn tính và sẹo ở gan hoặc ống mật, bao gồm viêm gan tự miễn, viêm đường mật nguyên phát và viêm đường mật xơ cứng nguyên phát.
• Rối loạn chuyển hóa di truyền: Các rối loạn khiến các chất độc hại tích tụ trong máu, chẳng hạn như bệnh rối loạn dự trữ glycogen (GSD), bệnh Wilson, bệnh hemochromatosis và bệnh Gaucher có thể gây tổn thương gan mãn tính.
• Bệnh tim mạch: Các tình trạng ảnh hưởng lưu lượng máu đến gan, bao gồm hội chứng Budd-Chiari, thiếu máu cục bộ, suy tim phải… có thể gây tổn thương gan mãn tính.

Phương pháp chẩn đoán bệnh gan

Các phương pháp chẩn đoán bệnh về gan được chia thành hai nhóm chính:

1. Các phương pháp không xâm lấn

1.1 Xét nghiệm máu

Xét nghiệm máu là phương pháp chẩn đoán bệnh về gan phổ biến nhất. Các xét nghiệm máu được sử dụng để đánh giá chức năng gan, bao gồm:

• Xét nghiệm bilirubin: Bilirubin là chất được sản xuất khi cơ thể phân hủy hemoglobin, một loại protein trong hồng cầu. Bilirubin được chuyển hóa ở gan và bài xuất vào đường mật. Bilirubin trong máu cao có thể là dấu hiệu của bệnh về gan.
• Xét nghiệm men gan: Men gan là các enzyme được sản xuất trong gan. Men gan trong máu cao có thể là dấu hiệu của tổn thương gan.
• Xét nghiệm Albumin: Albumin là một loại protein được sản xuất trong gan. Albumin trong máu thấp có thể là dấu hiệu của bệnh gan.
• Xét nghiệm AFP: AFP là một loại protein được sản xuất trong gan. AFP trong máu cao có thể là dấu hiệu của ung thư gan.

1.2 Siêu âm gan

Siêu âm gan là phương pháp sử dụng sóng âm để tạo ra hình ảnh của gan. Phương pháp này có thể giúp bác sĩ phát hiện các tổn thương ở gan, chẳng hạn như gan nhiễm mỡ, xơ gan hoặc khối u.

1.3 Chụp cắt lớp vi tính (CT) gan

CT gan là phương pháp sử dụng tia X kết hợp với xử lý hình ảnh trên máy tính để tạo ra hình ảnh của gan. CT gan có thể giúp bác sĩ phát hiện các tổn thương ở gan một cách chi tiết hơn so với siêu âm gan.

1.4 Chụp cộng hưởng từ (MRI) gan

MRI gan là phương pháp sử dụng từ trường và sóng radio để tạo ra hình ảnh của gan. MRI gan có thể giúp bác sĩ phát hiện các tổn thương ở gan một cách chi tiết nhất.

2. Phương pháp xâm lấn

Sinh thiết gan là phương pháp lấy một mẫu mô nhỏ từ gan để kiểm tra dưới kính hiển vi. Sinh thiết gan có thể giúp bác sĩ xác định chính xác tổn thương gan và loại bệnh mà người bệnh mắc phải.

Bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm máu để chẩn đoán các bệnh lý của gan.

Điều trị bệnh gan như thế nào?

Dựa trên mức độ nghiêm trọng và nguyên nhân gây bệnh, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp nhất cho từng người bệnh. Một số phương pháp điều trị bệnh về gan bao gồm:(6)

• Thay đổi lối sống: Người bệnh cần giảm cân nếu béo phì, không uống rượu, giảm lượng chất béo và tăng cường chất xơ ăn vào có thể giúp cải thiện các triệu chứng.
• Thuốc: Một số loại thuốc có thể dùng để điều trị các triệu chứng do một số bệnh nhiễm trùng hoặc bệnh tự miễn gây ra.
• Phẫu thuật cắt bỏ: Phương pháp này được thực hiện trên những người bệnh có khối u đơn lẻ, không có triệu chứng và chức năng gan tốt.
• Ghép gan: Đây là lựa chọn duy nhất cho những người bị bệnh gan tiến triển nặng.

Một số bệnh gan được điều trị theo những cách cụ thể:

• Ung thư gan: Bệnh này được điều trị bằng nhiều cách khác nhau, dựa trên khối u và tình trạng sức khỏe của người bệnh.
• Viêm gan: Viêm gan A không có phương pháp điều trị cụ thể, bệnh thường tự khỏi trong vòng vài tháng. Người bệnh được khuyến cáo ăn ít chất béo, không uống rượu và nghỉ ngơi. Các khuyến nghị điều trị bệnh viêm gan B cũng tương tự như bệnh viêm gan A nhưng cũng có một số loại thuốc có thể kiểm soát virus trong nhiều năm. Điều trị viêm gan C thường có một đợt dùng thuốc trong khoảng từ 30 – 48 tuần.
• Gan nhiễm mỡ: Đối với gan nhiễm mỡ không do rượu, người bệnh được khuyến cáo giảm cân và đảm bảo có chế độ ăn uống khoa học. Nếu nguyên nhân gây bệnh là thuốc thì bạn nên ngừng dùng thuốc. Đối với bệnh gan do rượu, bạn nên ngừng uống rượu.

Ngoài ra, bạn có thể chủ động bảo vệ gan bằng cách bổ sung tinh chất thiên nhiên quý như S. Marianum và Wasabia Japonica. Bộ đôi tinh chất này giúp hỗ trợ kiểm soát hoạt động tế bào Kupffer, làm hạn chế sản sinh các chất gây viêm như Leukotriene, Interleukin, TNF-α, TGF-β… từ đó, giúp giảm tổn thương tế bào gan và tăng cường quá trình giải độc của gan, hỗ trợ giảm viêm gan, hạ men gan và phòng ngừa xơ hóa hiệu quả.

Cách phòng ngừa bệnh gan

Dưới đây là một số cách phòng ngừa bị bệnh gan hiệu quả:

• Tiêm phòng viêm gan: Viêm gan A và B là hai loại viêm gan có thể phòng ngừa được bằng vaccine. Tiêm phòng viêm gan A và B là cách hiệu quả nhất để bảo vệ bản thân khỏi những bệnh lý do các loại virus này gây ra.
• Duy trì cân nặng hợp lý: Thừa cân, béo phì làm tăng nguy cơ mắc gan nhiễm mỡ. Do đó, việc duy trì cân nặng hợp lý là rất quan trọng để bảo vệ gan khỏe mạnh.
• Ăn uống lành mạnh: Chế độ ăn uống lành mạnh có thể giúp bảo vệ gan khỏi những tác động xấu của các yếu tố gây hại. Một chế độ ăn uống lành mạnh bao gồm nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và protein nạc.
• Tránh uống rượu bia: Uống rượu bia quá nhiều là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây bệnh gan. Do đó, việc hạn chế uống rượu bia hoặc không uống rượu bia là cách tốt nhất để bảo vệ gan khỏe mạnh.
• Tránh tiếp xúc với các chất độc hại: Rượu, hóa chất, thuốc lá,… là những chất độc hại có thể gây tổn thương gan. Do đó, cần tránh tiếp xúc với các chất độc hại này để bảo vệ gan khỏe mạnh.
• Tập thể dục thường xuyên: Tập thể dục thường xuyên giúp tăng cường sức khỏe tổng thể, bao gồm cả sức khỏe gan. Tập thể dục giúp giảm cân, giảm nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ và xơ gan.
• Khám sức khỏe định kỳ: Khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm các bệnh lý gan và điều trị kịp thời.

Ngoài những cách phòng ngừa nêu trên, bạn cũng cần chú ý:

• Sử dụng thuốc trị bệnh gan theo chỉ định của bác sĩ.
• Không dùng chung kim tiêm, dao cạo, đồ dùng cá nhân với người khác.
• Sử dụng các biện pháp an toàn khi quan hệ tình dục.

Bằng cách thực hiện những cách phòng ngừa này, bạn có thể giúp bảo vệ gan khỏe mạnh, ngăn ngừa các bệnh lý gan nguy hiểm.

Câu hỏi về bệnh lý về gan thường gặp

Eco Pharma sẽ giải đáp một số câu hỏi thường gặp bệnh về gan ngay dưới đây:

1. Mắc bệnh gan nên ăn gì và kiêng gì?

Người mắc bệnh về gan nên ăn trái cây và rau quả. Đây là nguồn cung cấp vitamin, khoáng chất và chất chống oxy hóa dồi dào. Chúng giúp bảo vệ gan khỏi bị tổn thương và cải thiện chức năng gan. Một số loại trái cây và rau quả tốt cho gan bao gồm táo, cam, cà rốt, cải bó xôi, bông cải xanh,… Các loại ngũ cốc nguyên hạt như gạo lứt, bánh mì nguyên cám 100% có nhiều chất xơ, giúp tránh viêm gan, hỗ trợ ổn định đường huyết.

Người mắc bệnh về gan không nên ăn các thực phẩm chế biến sẵn, chứa nhiều muối, đường, chất béo chuyển hóa,… là những chất có hại cho sức khỏe gây ảnh hưởng đến gan. Nội tạng động vật như óc, tim, gan, thận, ruột chứa nhiều cholesterol và chất béo bão hòa có thể gây gia tăng tích trữ mỡ trong gan. Người bị bệnh cũng nên hạn chế ăn các loại thực phẩm chiên rán, đồ ăn nướng,… nhiều dầu mỡ.

Xem chi tiết cách giải đáp thắc mắc về bệnh gan ăn bơ được không?

2. Bệnh gan có di truyền không?

Bệnh gan không phải lúc nào cũng do di truyền nhưng một số yếu tố di truyền có thể làm tăng nguy cơ phát triển bệnh này. Ví dụ, một số người thừa hưởng các gen bất thường gây ra sự tích tụ sắt, đồng hoặc các chất khác trong gan dẫn đến tổn thương và để lại sẹo trong gan.

Một số nguyên nhân phổ biến gây ra bệnh gan không phải do di truyền bao gồm nhiễm virus như viêm gan, lạm dụng rượu, béo phì và một số loại thuốc. Những yếu tố này cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng và sức khỏe của gan và có thể dẫn đến các biến chứng như xơ gan hoặc ung thư gan. Vì vậy, điều quan trọng là duy trì lối sống lành mạnh và tránh tiếp xúc với các chất độc có thể gây hại cho gan.

3. Bệnh gan có ảnh hưởng đến mắt không?

Bệnh gan có ảnh hưởng đến sức khỏe của mắt. Gan sản xuất các hóa chất cần thiết và chuyển hóa một số chất dinh dưỡng như vitamin A, D, E và K cho hoạt động của mắt, giúp duy trì thị lực bình thường.

Ngoài ra, rối loạn chức năng ty thể có liên quan đến xơ gan và viêm gan mãn tính có thể ảnh hưởng đến thị lực của người bệnh, đặc biệt là khả năng phân biệt hình dạng và màu sắc. Điều quan trọng cần lưu ý là ngay cả những dạng bệnh gan nhẹ cũng có liên quan đến giảm thị lực, chủ yếu là nhìn vào ban đêm cũng như giảm khả năng phân biệt hình dạng và màu sắc.

4. Bệnh gan có lây không?

Một số bệnh gan có thể lây như viêm gan A lây qua đường ăn uống. Viêm gan B, C, D lây qua đường máu, quan hệ tình dục hoặc từ mẹ sang con. Một số bệnh gan không lây như gan nhiễm mỡ, viêm gan tự miễn, xơ gan, ung thư gan. Để tránh lây nhiễm một số bệnh về gan, bạn nên tránh tiếp xúc với máu, chất dịch của người bệnh, quan hệ tình dục an toàn, không dùng chung vật dụng cá nhân với người bệnh và lựa chọn các cơ sở y tế uy tín có quy trình vô trùng an toàn.

Bệnh gan là một trong những bệnh lý phổ biến, có thể ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi. Nguyên nhân gây bệnh rất đa dạng, bao gồm virus, vi khuẩn, rượu, thuốc, các yếu tố di truyền,… Triệu chứng của bệnh về gan cũng rất đa dạng và có thể không rõ ràng ở giai đoạn đầu khiến người bệnh dễ bỏ qua. Do đó, việc khám sức khỏe định kỳ và phát hiện sớm bệnh là vô cùng quan trọng. Khi có các dấu hiệu nghi ngờ bệnh về gan, người bệnh cần đi khám ngay để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tránh những biến chứng nguy hiểm.