Gan nhiễm mỡ không do rượu: Nguyên nhân, điều trị và ngăn ngừa

Gan nhiễm mỡ không do rượu ảnh hưởng đến sức khỏe của khoảng 25% dân số trên thế giới. Số lượng người béo phì càng nhiều thì tỷ lệ mắc bệnh này càng tăng cao, đặc biệt ở các quốc gia phương Tây. Hiện nay, gan nhiễm mỡ không do rượu đã vượt qua viêm gan siêu vi C về nhu cầu ghép gan ở người bệnh.

Gan nhiễm mỡ không do rượu là gì?

Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu là tình trạng chất béo tích tụ lớn hơn 5% trọng lượng gan, xuất hiện ở những người sử dụng ít hoặc không sử dụng rượu. Bệnh có thể được chia thành hai loại chính là gan nhiễm mỡ đơn thuần và viêm gan nhiễm mỡ không do rượu.

• Gan nhiễm mỡ đơn thuần: Đây là tình trạng lành tính, có sự tích tụ mỡ trong gan, các tế bào gan không bị viêm và tổn thương.
• Viêm gan nhiễm mỡ không do rượu: Đây là tình trạng gan bị tích tụ mỡ và viêm, gây ra những ảnh hưởng sức khỏe nghiêm trọng hơn nhiều so với gan nhiễm mỡ đơn thuần như xơ hóa, xơ gan và ung thư gan. Khoảng 20% số người mắc gan nhiễm mỡ không do rượu có kèm theo viêm gan.

Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu trong giai đoạn đầu thường không gây ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe. Tuy nhiên, có khoảng 15 – 20% trường hợp mắc bệnh tiến triển xấu thành viêm gan nhiễm mỡ không do rượu dẫn đến biến chứng nguy hiểm. Ngoài ra, lượng chất béo dư thừa trong gan cũng làm tăng khả năng mắc những bệnh lý nguy hiểm khác như tiểu đường, bệnh tim, huyết áp cao và thận.

Ngưỡng uống rượu bia để xác định gan nhiễm mỡ không do rượu là bao nhiêu? Trong định nghĩa về bệnh này, ngưỡng sử dụng rượu bia có sự khác nhau giữa nam và nữ.

• Nam giới: ít hơn 2 đơn vị cồn/ngày.
• Nữ giới: ít hơn 1 đơn vị cồn/ngày.

Trong đó, đơn vị cồn trong rượu, bia được tính như sau:

Đơn vị cồn = Dung tích (ml) x Nồng độ (%) x 0.79 (Hệ số quy đổi)

Ví dụ: Một lon bia 333 có thể tích 330ml, nồng độ 4.8% tương ứng 1.25 đơn vị cồn.

Gan nhiễm mỡ không do rượu đang trở nên phổ biến hơn trên khắp thế giới, đặc biệt là ở các quốc gia Trung Đông và phương Tây khi số người mắc bệnh béo phì ngày càng tăng. Đây là dạng bệnh gan mãn tính phổ biến nhất, ảnh hưởng đến khoảng 25% dân số thế giới. Tại Hoa Kỳ, có khoảng 100 triệu người mắc gan nhiễm mỡ không do rượu.(1)

Đối tượng của bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu

Nhiều nhóm đối tượng khác nhau có nguy cơ mắc gan nhiễm mỡ không do rượu bao gồm:

• Người béo phì, đặc biệt là béo bụng: Có trên 95% trường hợp béo phì nặng phải phẫu thuật giảm cân bị gan nhiễm mỡ không do rượu.
• Người bị đái tháo đường type 2: Khoảng 1/3 – 2/3 người mắc bệnh này cũng bị gan nhiễm mỡ không do rượu.
• Rối loạn lipid máu có biểu hiện là nồng độ triglyceride cao và cholesterol tốt thấp: Thường gặp ở bệnh nhân mắc gan nhiễm mỡ không do rượu.
• Cao huyết áp.
• Hội chứng chuyển hóa.
• Hội chứng buồng trứng đa nang.
• Sử dụng một số loại thuốc như corticosteroid, methotrexate, tamoxifen.
• Người nhiễm virus viêm gan B hoặc viêm gan C.
• Một số vấn đề nội tiết như suy giáp, suy tuyến yên, suy sinh dục.
• Ngưng thở lúc ngủ do tắc nghẽn.
• Bệnh wilson (tích tụ quá nhiều đồng trong cơ thể).
• Người không cung cấp đủ dinh dưỡng cho cơ thể hoặc có chế độ ăn uống không cân bằng.
• Ngoài ra, tuổi tác trên 50, hút thuốc lá, giới tính và di truyền cũng là những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải bệnh lý này.

Triệu chứng gan nhiễm mỡ không do rượu

Gan nhiễm mỡ không do rượu thường không gây ra bất kỳ triệu chứng nào rõ ràng trong giai đoạn đầu. Vì thế, đa số bệnh nhân đều không biết mình mắc bệnh cho đến khi kiểm tra sức khỏe định kỳ hoặc thực hiện xét nghiệm một bệnh lý khác.

Khi gan nhiễm mỡ không do rượu tiến triển thành viêm gan hoặc xơ gan, người bệnh có thể nhận thấy những triệu chứng sau:

• Đau hoặc căng tức ở vùng bụng phía trên bên phải
• Phù ở các vị trí như cẳng chân, mắt cá chân và bàn chân.
• Mệt mỏi, suy nhược
• Lú lẫn, trí nhớ giảm sút và thay đổi tính cách
• Lòng bàn tay đỏ rực
• Suy giảm khả năng tập trung
• Giảm cân bất thường
• Vàng da hoặc vàng mắt
• Cổ trướng, còn gọi là báng bụng do sự tích tụ dịch trong ổ bụng

Nguyên nhân gây gan nhiễm mỡ không do rượu

Nguyên nhân của bệnh này chưa được xác định rõ, nhưng có liên quan đến sự kháng insulin, tức là cơ thể giảm khả năng phản ứng với hormone insulin. Đây là hormone giúp điều chỉnh nồng độ glucose trong máu và chuyển hóa glucose thành năng lượng cung cấp cho các tế bào.

Khi cơ thể kháng insulin, glucose không được sử dụng hiệu quả và dư thừa trong máu, gây ra đái tháo đường. Tình trạng này khiến cho cơ thể tăng cường chuyển hóa chất béo để bù trừ, gây tăng sản xuất và tích tụ chất béo trong gan.

Chẩn đoán gan nhiễm mỡ không do rượu

Bệnh gan nhiễm mỡ có thể xảy ra mà không gây ra bất kỳ triệu chứng nào. Nó thường được phát hiện khi bạn xét nghiệm máu định kỳ để kiểm tra gan. Bác sĩ có thể nghi ngờ bệnh gan nhiễm mỡ với kết quả xét nghiệm bất thường, đặc biệt nếu bạn béo phì.(2)

Bác sĩ có thể chỉ định nhiều cách khác nhau để chẩn đoán và xác định mức độ của bệnh bao gồm:

• Siêu âm ổ bụng: Đây là kỹ thuật sử dụng một đầu dò phát ra sóng âm tần số cao để khảo sát các cơ quan trong ổ bụng, trong đó có gan. Đầu dò siêu âm được đặt trên da, sóng siêu âm di chuyển vào cơ thể, dội vào các cơ quan sau đó dội ngược trở lại đầu dò. Máy tính chuyển đổi sóng âm này thành hình ảnh của gan. Siêu âm ổ bụng giúp phát hiện và đánh giá mức độ tích tụ mỡ của gan.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc chụp cắt lớp vi tính (CT scan): Đây là phương pháp dùng từ trường hoặc tia X để tạo ra hình ảnh chi tiết của các cơ quan trong bụng, giúp xác định mức độ nhiễm mỡ của gan.
• Xét nghiệm máu: Việc kiểm tra các thành phần máu giúp đánh giá tình trạng hoại tử tế bào gan và chức năng gan, ngoài ra còn giúp đánh giá các yếu tố nguy cơ như rối loạn lipid máu, tiểu đường, suy sinh dục, suy giáp, suy tuyến yên,…
• Các xét nghiệm cận lâm sàng không xâm lấn: Các xét nghiệm này giúp đánh giá mức độ xơ hóa gan.
• Sinh thiết gan: Đây là phương pháp giúp xác định giai đoạn của bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu và đánh giá giai đoạn xơ hóa gan. Bác sĩ sẽ dùng kim chọc qua da và lấy một mẫu mô gan để phân tích dưới kính hiển vi.

Làm sao để điều trị gan nhiễm mỡ không do rượu?

Hãy cùng Eco Pharma tìm hiểu cách điều trị gan nhiễm mỡ không do rượu:

1. Sử dụng thuốc

Một số loại thuốc có thể giúp giảm mỡ trong gan như vitamin E, pioglitazone, obeticholic axit. Tuy nhiên, các loại thuốc này cần được sử dụng theo chỉ định và theo dõi của bác sĩ, vì có thể gây ra các tác dụng phụ.

2. Điều trị các bệnh lý liên quan

Bạn cần kết hợp điều trị tốt các bệnh lý liên quan như cao huyết áp, mỡ máu cao, viêm gan B hoặc C nếu có.

3. Phẫu thuật

Bác sĩ có thể chỉ định thực hiện phẫu thuật cắt bỏ phần gan bị tổn thương hoặc ghép gan nếu gan nhiễm mỡ không do rượu tiến triển thành xơ gan hoặc ung thư gan.(3)

Trường hợp người bệnh bị viêm gan nhiễm mỡ không do rượu đã diễn tiến thành gan xơ hóa nặng, bác sĩ sẽ kê đơn thuốc để điều trị.

Ngoài ra, những người bệnh có nguy cơ cao mắc phải các vấn đề nghiêm trọng khác do gan nhiễm mỡ không do rượu gây ra như tiểu đường, tăng men gan, hội chứng chuyển hóa cũng được điều trị bằng thuốc để ngăn ngừa bệnh tiến triển.

Gan nhiễm mỡ không do rượu có chữa được không?

Bệnh này có thể được chữa khỏi nếu phát hiện và điều trị sớm. Tuy nhiên, nếu nó tiến triển thành viêm gan nhiễm mỡ, xơ gan, khả năng chữa khỏi sẽ giảm và có thể cần phải thực hiện phẫu thuật cắt bỏ phần gan bị tổn thương hoặc ghép gan. Vì thế, bạn nên duy trì một lối sống lành mạnh, ăn uống hợp lý và kiểm tra sức khỏe định kỳ để phòng ngừa bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu.

Điều quan trọng nhất mà người bị gan nhiễm mỡ không do rượu kèm béo phì cần thực hiện là giảm cân thông qua sự kết hợp giữa xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh và luyện tập khoa học. Người bệnh nên duy trì chỉ số khối cơ thể BMI từ 18,5 – 24,9. Việc giảm 10% trọng lượng cơ thể sẽ giúp giảm bớt lượng chất béo trong gan, đồng thời ngăn ngừa những biến chứng nguy hiểm của bệnh.

Người mắc gan nhiễm mỡ không do rượu được khuyến nghị giảm lượng calo trong khẩu phần ăn và tăng cường rau củ (rau ngót, rau cần tây, diếp cá, cà chua, tỏi, bắp chuối,…), trái cây (chanh, táo, cam, quýt, bưởi,…). Bạn cũng cần hạn chế những thực phẩm chiên xào chứa nhiều dầu mỡ, thức ăn nhanh, đồ uống có hàm lượng fructose cao, thực phẩm nhiều cholesterol, rượu bia và chất kích thích.

Duy trì cân nặng ở mức hợp lý và ăn uống khoa học là hai điều góp phần quan trọng trong việc chữa gan nhiễm mỡ được hiệu quả hơn.

Cách phòng ngừa gan nhiễm mỡ không do rượu

Đây là một bệnh lý nguy hiểm cho sức khỏe của gan và cơ thể nhưng bạn có thể phòng ngừa được bằng nhiều cách khác nhau như:

• Tiêm phòng viêm gan B để chủ động bảo vệ gan.
• Ưu tiên dùng các loại dầu thực vật như dầu mè, đậu nành trong nấu ăn. Vì dầu thực vật có chứa các axit béo không no, giúp làm giảm cholesterol.
• Không sử dụng rượu bia hoặc các loại thức uống chứa cồn khác có thể gây tổn thương gan.
• Tăng khẩu phần cá trong các bữa ăn vì chứa nhiều protein, ít chất béo và giàu omega-3, có tác dụng làm giảm cholesterol.
• Kiểm tra sức khỏe định kỳ và theo dõi mức độ nhiễm mỡ của gan bằng các phương pháp như siêu âm bụng, MRI, CT scan hoặc sinh thiết gan.
• Luyện tập thể dục đều đặn. Hoạt động thể chất có thể giúp bạn đốt cháy calo, giảm cân và cải thiện lưu thông máu. Hãy đặt mục tiêu tập thể dục vừa phải khoảng 30 phút mỗi ngày.
• Chỉ dùng những loại thuốc khi có sự chỉ định từ bác sĩ. Một số loại thuốc có thể gây hại cho gan của bạn hoặc tương tác với các loại thuốc khác.

Chúng ta có thể chủ động phòng ngừa gan nhiễm mỡ không do rượu và nhiều bệnh lý khác của gan bằng nhiều cách khác nhau như ăn uống khoa học, luyện tập đều đặn, nghỉ ngơi hợp lý, tiêm ngừa đầy đủ. Đồng thời, bạn cũng cần kiểm tra sức khỏe định kỳ để sớm phát hiện những vấn đề của gan nếu có.