Viêm gan E: Nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính mỗi năm khoảng 20 triệu người nhiễm virus HEV, chỉ khoảng 3,3 triệu trường hợp có triệu chứng. Hiện vẫn chưa có vắc xin phòng ngừa và thuốc đặc trị viêm gan E. Hiểu về bệnh lý hữu ích cho việc chủ động phòng ngừa hoặc điều trị.

Viêm gan E là gì?

Viêm gan E là bệnh truyền nhiễm do virus viêm gan E (HEV) gây ra. Có 4 loại virus HEV (kiểu gen 1, 2, 3, 4), trong đó kiểu gen 1 và 2 chỉ được tìm thấy ở người, còn kiểu gen 3 và 4 xuất hiện ở động vật và có khả năng lây nhiễm cho người.

Viêm gan E phổ biến nhất ở các nước đang phát triển với nguồn cung cấp nước không đầy đủ và vệ sinh môi trường kém, đặc biệt ở Châu Á, Châu Phi, Trung Đông và Trung Mỹ. Phần lớn nhiễm HEV dẫn đến bệnh cấp tính, tự giới hạn. Chỉ một số ít trường nhiễm trùng cấp tính trở thành mãn tính, chủ yếu ở những người được ghép tạng

Đối tượng có nguy cơ mắc bệnh viêm gan E

Viêm gan siêu vi E có khả năng lây nhiễm cho người ở mọi độ tuổi, tuy nhiên những đối tượng sau có nguy cơ mắc phải virus này cao hơn:

• Người sinh sống hoặc vừa đến những vùng có dịch viêm gan E.
• Sống chung với bệnh nhân bị nhiễm virus viêm gan E.
• Người sống trong môi trường có nguồn nước, đất bị ô nhiễm.
• Người có thói quen sinh hoạt không đảm bảo vệ sinh sạch sẽ.
• Thực phẩm kém vệ sinh.
• Người thường ăn các loại thịt sống hoặc các thực phẩm chế biến từ thịt sống nhiễm bệnh.

Triệu chứng viêm gan E

Thời gian ủ bệnh có thể lên đến 2 – 10 tuần. Ở giai đoạn đầu thường không gây ra những triệu chứng cụ thể nên rất khó phát hiện. Khi bộc lộ triệu chứng, các dấu hiệu viêm gan E có thể là:

• Thời kỳ khởi phát: Người bệnh cảm thấy mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn và nôn, sốt nhẹ,… Các triệu chứng này dễ bị nhầm lẫn với cảm cúm thông thường dễ dẫn đến sự chủ quan và bỏ qua. Xét nghiệm có thể phát hiện chỉ số men gan và nồng độ bilirubin trong máu cao.
• Thời kỳ toàn phát: Ở giai đoạn này, tình trạng viêm gan đã chuyển biến thành mãn tính và gây ra những dấu hiệu như: vàng da và tròng trắng mắt, móng tay, lòng bàn tay; đau bụng ở vùng bụng trên bên phải; rối loạn tiêu hóa, sút cân; nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu; gan to hơn;…

Nguyên nhân gây viêm gan E

Nguyên nhân chính của bệnh viêm gan E là do lây nhiễm virus HEV. Cụ thể, virus HEV theo phân của người bệnh thải ra môi trường. Tiếp xúc với nguồn nước, rác thải, thực phẩm bị nhiễm HEV làm lây nhiễm bệnh dẫn đến viêm gan E.(1)

Ngoài ra, ăn thịt từ động vật bị nhiễm HEV như lợn, hươu,… hoặc ăn hải sản có vỏ ở những vùng nước bị ô nhiễm cũng dẫn đến bệnh viêm gan E.

Virus HEV cũng có khả năng lây nhiễm khi tiếp xúc với máu của người bệnh hoặc từ mẹ sang con trong quá trình sinh, tuy nhiên tình trạng này thường rất hiếm xảy ra.

Chẩn đoán viêm gan E

Những phương pháp có thể được áp dụng để chẩn đoán tình trạng viêm gan siêu vi E là:

• Thăm khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ thăm hỏi các triệu chứng, tiền sử bệnh lý và đánh giá các triệu chứng biểu hiện bên ngoài của người bệnh.
• Xét nghiệm máu: Bác sĩ sẽ tiến hành lấy mẫu máu để tiến hành kiểm tra kháng thể IgM và IgG kháng virus HEV trong máu để kiểm tra nguy cơ nhiễm virus. Phương pháp xét nghiệm này có thể được thực hiện nhanh nên thường được áp dụng ở những khu vực bệnh tương đối phổ biến.
• Xét nghiệm bổ sung: Phương pháp xét nghiệm RT-PCR được thực hiện để phát hiện RNA của virus HEV trong máu và phân của người bệnh. Xét nghiệm này đòi hỏi cần có phòng thí nghiệm chuyên dụng nên thường được áp dụng cho các trường hợp ở khu vực hiếm khi nhiễm HEV hoặc nhiễm HEV mạn tính.

Xem thêm: Tìm hiểu xét nghiệm viêm gan E: Quy trình, đọc kết quả

Biến chứng của bệnh viêm gan E

Tùy vào trình trạng viêm gan E mà người bệnh có thể gặp những biến chứng nguy hiểm khác nhau.

1. Biến chứng viêm gan E cấp tính

Hầu hết người bệnh nhiễm viêm gan siêu vi E cấp tính thường có thể tự khỏi trong vòng 2 – 6 tuần không cần điều trị nếu có sức đề kháng tốt. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể phát triển thành biến chứng nghiêm trọng như suy gan cấp, thường diễn ra phổ biến ở phụ nữ mang thai hoặc người mắc các bệnh lý về gan khác.

Phụ nữ mang thai có nguy cơ tử vong nếu nhiễm viêm gan E trong 3 tháng cuối thai kỳ (tuần 28 – 40). Một số biến chứng khác có thể diễn ra là thai lưu, sinh non, trẻ sinh ra nhẹ cân.

2. Biến chứng viêm gan E mạn tính

Tình trạng viêm gan E mạn tính thường rất hiếm và có thể dẫn đến các biến chứng xơ gan và suy gan ở người có hệ miễn dịch suy yếu như người đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch (do phẫu thuật ghép tạng), mắc bệnh suy giảm miễn dịch, người nhiễm HEV kiển gen 3 và 4,…

Điều trị bệnh viêm gan E

Hiện nay chưa có thuốc đặc trị cho viêm gan siêu vi E, đa số các trường hợp có thể tự khỏi sau 2 – 6 tuần. Điều trị hỗ trợ được áp dụng chủ yếu, bằng cách duy trì chế độ dinh dưỡng và thói quen sinh hoạt khoa học, nghỉ ngơi hợp lý, uống nhiều nước để tăng cường sức đề kháng, hỗ trợ quá trình sản sinh kháng thể kháng virus HEV. Một số vitamin hoặc thảo dược hỗ trợ gan có thể được bác sĩ khuyên dùng. Phụ nữ mang thai nhiễm viêm gan E có thể cần nhập viện để theo dõi.

Đối với người bệnh nhiễm virus viêm gan E mạn tính, bác sĩ có thể kê đơn sử dụng thuốc Ribavirin liều thấp, Peginterferon hoặc kết hợp 2 loại thuốc này để hỗ trợ làm sạch virus trong máu. Người bệnh cần lưu ý tuân thủ theo chỉ định của bác sĩ trong quá trình điều trị.

Phương pháp phòng ngừa viêm gan E

Hiện nay, vẫn chưa có vắc xin phòng viêm gan E nhưng bạn có thể chủ động phòng ngừa bằng các biện pháp:

• Có hệ thống xử lý nguồn nước tại nhà.
• Không rửa thực phẩm, bát đĩa ở những nơi nguồn nước không đảm bảo an toàn như sông, suối, ao, hồ.
• Hạn chế ăn uống ở những hàng quán vỉa hè thiếu vệ sinh.
• Ăn chín, uống sôi, hạn chế ăn thịt cá sống, rau sống, trái cây chưa gọt vỏ,…
• Rửa sạch tay với xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh, giữ vệ sinh thân thể
• Tránh sử dụng nước đá không rõ nguồn gốc.

Bên cạnh đó, bạn cần bảo vệ gan khỏe mạnh để tăng khả năng miễn dịch khi nhiễm virus như: không sử dụng bia rượu; có chế độ ăn uống lành mạnh, tránh các thực phẩm nhiều chất béo bão hòa, đường,…; duy trì cân nặng hợp lý; thường xuyên luyện tập thể thao; chỉ uống thuốc khi có chỉ định của bác sĩ; tiêm phòng các loại vắc xin ngừa viêm gan…

Những thắc mắc thường gặp

1. Viêm gan E có lây không?

Viêm gan E lây không? Đây là một bệnh truyền nhiễm qua các con đường:

• Sử dụng nguồn nước, thực phẩm ô nhiễm có chứa virus HEV.
• Sử dụng thực phẩm nhiễm bệnh chưa được nấu chín, ăn thịt sống có nhiễm virus.
• Truyền máu hoặc các chế phẩm máu của người nhiễm virus viêm gan E.
• Lây truyền từ mẹ sang con qua nhau thai, trong quá trình sinh nở hoặc qua sữa mẹ.

2. Viêm gan E có nguy hiểm không?

Viêm gan E đa phần có thể tự khỏi nhưng nhiều trường hợp có thể gặp các biến chứng gan nguy hiểm như viêm gan mạn, xơ gan, ung thư gan. Phụ nữ mang thai có nhiều khả năng mắc bệnh nặng hơn, bao gồm viêm gan kịch phát và tử vong. Tỷ lệ tử vong lên tới 10% – 30% ở phụ nữ mang thai trong ba tháng cuối thai kỳ.(2)

Viêm gan E cũng có thể gây ra những mối đe dọa sức khỏe nghiêm trọng đối với những người mắc bệnh gan mãn tính từ trước và những người được ghép tạng đang điều trị bằng liệu pháp ức chế miễn dịch, dẫn đến bệnh gan mất bù và tử vong.

3. Dinh dưỡng cho người mắc bệnh viêm gan E

Chế độ dinh dưỡng tốt giúp quá trình phục hồi sau viêm gan E tốt hơn. Người bệnh nên:

• Bổ sung đầy đủ các nhóm chất dinh dưỡng như tinh bột, chất béo, protein, chất xơ và các vitamin với liều lượng vừa phải.
• Không sử dụng bia rượu và các đồ uống chứa cồn khác.
• Hạn chế các món ăn nhiều gia vị, đồ cay nóng, chế biến chiên xào hoặc nướng trên nhiệt độ cao.
• Bổ sung các chất bột đường từ các nguồn dễ hấp thụ như gạo, ngũ cốc nguyên hạt, trái cây ngọt. Tránh các loại đồ ngọt chứa đường tinh chế.
• Tăng cường các loại rau sẫm màu, củ, trái cây để bổ sung các vitamin cần thiết cho hoạt động của gan.
• Hạn chế các loại thức ăn nhanh, đồ chế biến sẵn, mỡ động vật, bơ, nội tạng động vật,… Thay vào đó, hãy bổ sung chất béo lành mạnh omega-3 từ các loại cá, hạt, quả bơ.

Bên cạnh đó, người bệnh cũng có thể bổ sung các dưỡng chất từ thiên nhiên như Wasabia và S. Marianum có tác dụng hỗ trợ kiểm soát tế bào Kupffer để hạn chế sản xuất các chất gây viêm, giúp bảo vệ tế bào và chức năng gan.

4. Khi nào cần đi thăm khám?

Bạn nên chủ động đến bệnh viện kiểm tra nếu đang sống hoặc du lịch đến các vùng lưu hành dịch viêm gan E. Bạn cũng nên kiểm tra nếu có các triệu chứng nghi ngờ. Thăm khám sức khỏe định kỳ hằng năm, tốt nhất 6 tháng một lần là cần thiết để phòng ngừa viêm gan E nói riêng và các bệnh về gan nói chung.

Viêm gan E có thể tự khỏi sau 2 – 6 tuần không cần điều trị, mặc dù vậy người bệnh vẫn nên chủ động đến bệnh viện thăm khám và điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ. Vì virus HEV có thể gây biến chứng viêm gan nghiêm trọng đặc biệt ở phụ nữ mang thai và người suy giảm miễn dịch hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch do phẫu thuật, ghép tạng.