Hướng dẫn chăm sóc sau phẫu thuật thay van tim ngừa biến chứng

Phẫu thuật thay van tim là một cuộc đại phẫu, người bệnh cần được chăm sóc chu đáo, khoa học để ngăn ngừa biến chứng và tăng khả năng phục hồi. Hãy cùng tìm hiểu cách chăm sóc sau phẫu thuật thay van tim trong bài viết sau.

Tầm quan trọng của chăm sóc sau phẫu thuật thay van tim

Thời gian phục hồi sau phẫu thuật thay van tim có thể mất từ sáu đến tám tuần. Trong thời gian này một số biến chứng có thể xảy ra làm cho quá trình phục hồi kéo dài thêm. Các biến chứng cũng có thể ảnh hưởng xấu đến chức năng tim và đe dọa sức khỏe của người bệnh. Phổ biến nhất là nhiễm trùng vết mổ, viêm nội tâm mạc van nhân tạo hoặc thuyên tắc huyết khối, chẳng hạn như nhồi máu não. Tình trạng này có thể dẫn tới một cơn nhồi máu cơ tim và đột quỵ não gây tử vong nhanh chóng.

Chăm sóc sau phẫu thuật thay van tim vì vậy đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm, rút ngắn thời gian phục hồi. Được chăm sóc tốt sau phẫu thuật, người bệnh sẽ sớm ổn định sức khỏe để quay trở lại cuộc sống thường nhật.

Những biến chứng có thể gặp phải sau mổ thay van tim

Phẫu thuật sửa chữa hoặc thay thế van tim được đánh giá là an toàn, tuy nhiên vẫn có nguy cơ xảy ra một số biến chứng như: (1)

• Nhiễm trùng vết mổ: Nhiễm trùng bất kỳ vết thương sau phẫu thuật nào cũng đều là vấn đề nghiêm trọng. Đặc biệt sau phẫu thuật tim, nhiễm trùng vết mổ có thể đe dọa tính mạng. Vì thế, người bệnh cần chăm sóc vết mổ kỹ càng theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Huyết khối van tim: Sau khi phẫu thuật van tim có thể hình thành cục máu đông gây ra nhồi máu cơ tim và đột quỵ não. Huyết khối dễ hình thành hơn khi dùng van cơ học. Bất kỳ ai sử dụng loại van này sẽ cần dùng thuốc chống đông máu suốt đời. Van nhân tạo bị huyết khối mặc dù là một biến chứng không phổ biến, nhưng có liên quan đến tỷ lệ tử vong và di chứng bệnh tật cao.
• Rối loạn nhịp tim: Người bệnh có thể gặp tình trạng rối loạn nhịp tim sau khi thay van tim. Một số trường hợp cần máy tạo nhịp tim vĩnh viễn để điều chỉnh nhịp tim.
• Vấn đề về thận: Chức năng thận có thể bị suy yếu sau phẫu thuật, một số người cần phải chạy thận nhân tạo tạm thời.
• Viêm phổi: Viêm phổi sau phẫu thuật là bệnh nhiễm trùng phổ biến nhất sau phẫu thuật tim. Tình trạng này và có liên quan chặt chẽ đến việc tăng nguy cơ tử vong, kéo dài thời gian nằm trong khoa chăm sóc đặc biệt (ICU) và thời gian nằm viện nói chung. (2)
• Viêm nội tâm mạc: Nếu không được can thiệp kịp thời có thể dẫn đến suy tim, khiến tim gặp khó khăn trong việc bơm máu đi khắp cơ thể và nhiều vấn đề nguy hiểm khác.
• Rối loạn chức năng van nhân tạo: Đây là một biến chứng hiếm gặp có thể xuất hiện khi dùng van nhân tạo để thay thế van bị hỏng. Người gặp phải tình trạng này có thể cần phẫu thuật lại để điều chỉnh. (3)

=> Xem thêm: Phẫu thuật thay van tim có nguy hiểm không?

Hướng dẫn chăm sóc sau phẫu thuật thay van tim

Sau phẫu thuật van tim, người bệnh cần nằm viện khoảng một tuần. Thời gian này có thể thay đổi tùy thuộc vào tuổi tác, mức độ hồi phục, sức khỏe tổng thể. Xương ức thường sẽ lành lại trong khoảng 6 đến 8 tuần, nhưng có thể mất 2 đến 3 tháng để có thể cảm thấy sự hồi phục hoàn toàn.

Nên chăm sóc người bệnh sau phẫu thuật thay van tim như thế nào? Cùng ECO Pharma tìm hiểu chi tiết dưới đây.

1. Những ngày đầu sau phẫu thuật

Sau phẫu thuật, người bệnh sẽ phải nằm trên giường tại phòng chăm sóc đặc biệt (ICU) một hoặc hai ngày vì chưa thể đi lại. Bạn vẫn tiếp tục được dùng máy thở oxy và thuốc giảm đau. Do tác dụng của thuốc gây mê vẫn còn và tình trạng mất sức, mất máu nhiều nên phần lớn thời gian là ngủ. Trong khoảng thời gian này, bạn sẽ được bổ sung dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch (truyền dịch) vì chưa thể ăn uống. (4)

Một đến hai ngày sau sẽ chuyển về phòng nội trú, bạn sẽ được dẫn lưu ngực để ngăn tích tụ dịch và máu vùng phẫu thuật, dẫn lưu nước tiểu để có thể tiểu tiện tại chỗ. Ngoài ra, còn dẫn dây tạo nhịp tim để kiểm soát nhịp tim, sử dụng miếng cảm biến để đo nhịp tim, huyết áp, lưu lượng máu và lưu lượng không khí đến phổi.

Thông thường từ ngày thứ ba sau phẫu thuật bạn sẽ phải xuống giường tập đi lại nhẹ nhàng càng sớm càng tốt; tập ho để tống đờm và dịch tích tụ trong phổi. Thời gian này đã có thể ăn uống trở lại, thường bắt đầu bằng các bữa ăn chia nhỏ trong ngày, với thức ăn mềm, dễ tiêu hóa như cháo và súp.

2. Chăm sóc tại nhà sau xuất viện

Chăm sóc sau phẫu thuật thay van tim như thế nào? Sau khi xuất viện, người bệnh cần được tiếp tục chăm sóc chu đáo để tránh biến chứng và nhanh phục hồi.

2.1. Chế độ vận động và tập luyện

Tập thể dục sau khi phẫu thuật van tim giúp giảm nguy cơ mắc các vấn đề liên quan đến tim sau này. Vận động cũng làm giảm căng thẳng, lo lắng sau phẫu thuật, tăng cường sức khỏe tâm thần và đẩy nhanh quá trình chữa lành. Vì vậy, người bệnh thường được khuyến khích đi bộ nhẹ nhàng ngay ngày đầu tiên xuất viện. Đi bộ bắt đầu bằng những bước đi ngắn rồi tăng dần độ dài sải chân và số bước.

Có một số lưu ý chung trong luyện tập sau phẫu thuật thay van tim cần ghi nhớ:

• Có thể mất nhiều tháng để phục hồi hoàn toàn sức mạnh, vì vậy trong vài tuần đầu sau xuất viện về nhà, cần tránh các hoạt động gắng sức. Ví dụ như nâng vật nặng hơn 2 – 4kg trong 3 tháng đầu tiên.
• Nếu phẫu thuật truyền thống có cắt xương ức, ngực, cần ít nhất 3 tháng để lành thương. Trong thời gian này cần tránh các loại hình luyện tập gây áp lực lên ngực, ví dụ như chơi golf, bơi lội, hít đất.
• Đối với các bài tập rất nặng như nâng tạ ép ngực, có thể phải sau một năm mới luyện tập được.
• Trong khi luyện tập, nếu nhịp tim nhanh hoặc không đều, cần dừng lại ngay để nghỉ ngơi. Sau 15 phút hãy kiểm tra nhịp tim, nếu trên 120 lần/phút khi nghỉ ngơi phải đến ngay bệnh viện.
• Luôn luôn khởi động 10 phút hoặc lâu hơn trước khi tập thể dục.

2.2. Chế độ ăn uống hỗ trợ phục hồi tim

Ăn uống lành mạnh là một phần quan trọng của chế độ chăm sóc sau phẫu thuật thay van tim. Dinh dưỡng tốt giúp đẩy nhanh quá trình chữa lành và giảm nguy cơ biến chứng sau phẫu thuật. Việc ăn các loại thực phẩm cụ thể có thể giúp chữa lành, giảm viêm, kiểm soát cholesterol và huyết áp. Tất cả đều rất quan trọng cho quá trình phục hồi.

Những thực phẩm như vậy chẳng hạn như:

• Thực phẩm giàu chất chống oxy hóa, vitamin và chất xơ: Trái cây và rau quả là những thực phẩm giàu các nhóm chất này, có thể giúp giảm viêm, tăng cường hệ thống miễn dịch và hỗ trợ sức khỏe tim mạch nói chung. Các loại quả mọng, trái cây họ cam quýt và rau nhiều màu sắc là những lựa chọn tuyệt vời.
• Thực phẩm giàu protein: Sau phẫu thuật có thể xảy ra một số vấn đề về tiêu hoá. Các thực phẩm giàu protein, ít chất béo như ức gà không da, thịt nạc bò hoặc các loại cá béo như cá hồi, cá ngừ, cá mòi sẽ giúp tiêu hóa tốt hơn. Đặc biệt, các loại đậu như đậu lăng và đậu Hà Lan rất có lợi cho quá trình phục hồi sau phẫu thuật tim vì giúp kiểm soát cholesterol và ổn định đường huyết. Ngoài ra, các loại đậu cũng dễ tiêu hóa.
• Thực phẩm giàu axit béo omega-3, chất béo không bão hòa và chất chống oxy hóa: Các loại hạt như quả óc chó, hạnh nhân và hạt dẻ cười rất giàu các nguồn dinh dưỡng tốt cho tim như vậy. Chúng giúp thúc đẩy chức năng tim và giảm viêm.

Bên cạnh đó, sau phẫu thuật van tim cũng có một số nguồn thực phẩm không có lợi cho tim mạch hoặc gây tương tác với thuốc điều trị cần phải tránh.

Những thực phẩm như vậy thường là:

• Thực phẩm có hàm lượng natri cao (nhiều muối): Vì nạp nhiều muối gây ra tình trạng giữ nước và căng thẳng cho tim.
• Thực phẩm quá cay: Vì có thể gây khó tiêu, ợ nóng hoặc táo bón. Phải lấy hơi để rặn do táo bón khi đại tiện có thể gây đau ở vết mổ và ảnh hưởng đến quá trình lành thương.
• Thực giàu chất béo chuyển hóa: Chất béo chuyển hóa có thể làm tăng tình trạng viêm và góp phần làm tăng cholesterol.
• Thực phẩm nhiều đường: Đường dư thừa có thể góp phần gây viêm, tăng cân, huyết áp cao và tăng triglyceride.
• Caffeine và rượu: Những thứ này có thể ảnh hưởng đến nhịp tim và gây tương tác với thuốc điều trị.
• Thực phẩm giàu carbohydrate tinh chế: Carbohydrate tinh chế có thể góp phần gây tăng cân và viêm.
• Thực phẩm giàu vitamin K: Bác sĩ có thể đề nghị giảm tiêu thụ các loại thực phẩm giàu vitamin K như cải bó xôi hoặc cà rốt sau phẫu thuật, vì chúng có thể ảnh hưởng đến thuốc chống đông máu.

=>Tìm hiểu thêm: Những món ăn tốt cho người thay van tim.

2.3. Cách chăm sóc vết mổ

Quá trình lành thương có thể mất đến vài tuần sau xuất viện về nhà. Trong thời gian này, vết mổ cần được vệ sinh hàng ngày bằng xà phòng dịu nhẹ, nước sạch và giữ khô ráo.

Người bệnh cần tránh thoa các sản phẩm ngoài da lên vết thương, không bơi lội, ngâm bồn hoặc xông hơi. Ngoài ra, nước nóng có thể ảnh hưởng đến lưu lượng máu gây chóng mặt nên cần tránh dùng tắm.

2.4. Dùng thuốc theo kê đơn của bác sĩ

Chăm sóc sau phẫu thuật thay van tim bao gồm cả việc dùng thuốc điều trị tim mạch, tiểu đường hoặc bất kỳ tình trạng nào mắc phải theo chỉ định của bác sĩ.

Thuốc chống đông máu thường phải dùng để ngăn hình thành cục máu đông. Chẳng hạn như:

• Aspirin hoặc clopidogrel (Plavix) hoặc thuốc chống đông máu khác, chẳng hạn như ticagrelor (Brilinta), prasugrel (Effient), apixaban (Eliquis), dabigatran (Xeralto) và rivaroxaban (Pradaxa), edoxaban (Savaysa).
• Warfarin (Coumadin) (nếu được chỉ định dùng thuốc này, bạn sẽ cần phải xét nghiệm máu thường xuyên).

2.5. Kiểm soát tâm lý và cảm xúc

Quá trình hồi phục có thể mất thời gian và gây ra nhiều khó khăn. Vì vậy người bệnh cần được hỗ trợ, chia sẻ nhiều hơn để giải tỏa lo lắng và lạc quan về sức khỏe.

Người bệnh cần tránh tiếp xúc với các tình huống gây ra cảm xúc đột ngột. Chẳng hạn như vui mừng, tức giận, sợ hãi quá mức vì làm tăng huyết áp đột ngột và có thể dẫn đến một cơn nhồi máu cơ tim nguy hiểm.

2.6. Chú ý trong sinh hoạt tình dục sau phẫu thuật

Sau 6 – 8 tuần kể từ phẫu thuật, hoạt động tình dục mới nên bắt đầu trở lại. Bởi vì trước khoảng thời gian này xương ức vẫn chưa lành, chuyển động trong khi quan hệ có thể gây áp lực lên xương ức và ảnh hưởng đến quá trình lành vết thương.

Người bệnh có thể cần làm nghiệm pháp gắng sức để biết có an toàn khi sinh hoạt tình dục hay chưa. Nếu việc đi bộ quanh nhà cũng gây khó thở hoặc đau ngực, tức là chưa thể bắt đầu.

2.7. Theo dõi và kiểm tra định kỳ

Sau khi phẫu thuật van tim, người bệnh cần theo dõi và kiểm tra sức khỏe định kỳ theo lịch hẹn của bác sĩ. Điều này cần thiết vì giúp phát hiện sớm các biến chứng có thể xảy ra và đánh giá khả năng phục hồi. Bác sĩ có thể điều chỉnh liều lượng thuốc hoặc thay đổi thuốc để đảm bảo hiệu quả và an toàn.

Sau khi đã phục hồi hoàn toàn, thăm khám định kỳ vẫn phải tiếp tục duy trì hằng năm để quản lý các tình trạng hiện mắc và phát hiện các tình trạng mắc mới.

=>Xem thêm: Thay van tim cơ học có sinh con được không?

Những dấu hiệu cảnh báo cần xử trí ngay

Sau khi xuất viện về nhà, nếu xuất hiện các triệu chứng nghiêm trọng sau cần phải quay lại bệnh viện ngay. (5)

• Chảy máu hoặc nóng tại vị trí phẫu thuật. Sốt từ 38°C trở lên.
• Đỏ, sưng, có mùi hôi, có dịch chảy ra từ vết mổ.
• Tăng hơn 0.9kg trong 24 giờ hoặc hơn 2.2kg trong một tuần.
• Phù nặng hơn ở tay, chân hoặc mắt cá chân.
• Cơn đau không thuyên giảm hoặc trở nên nặng hơn.
• Thay đổi vị trí đau.

Những lưu ý trong quá trình chăm sóc người sau phẫu thuật thay van tim

Chăm sóc bệnh nhân sau mổ thay van tim như thế nào? Sự giúp đỡ của người thân là điều không thể thiếu trong quá trình giúp người bệnh hồi phục.

• Không để người bệnh tự ý ngưng thuốc: Người nhà cần chú ý kỹ khi bác sĩ nói về tên thuốc, liều lượng, thời điểm uống để giúp người bệnh uống thuốc đúng theo chỉ định. Nhắc nhở người nhà uống thuốc đúng giờ, đặc biệt là những người lớn tuổi hoặc có trí nhớ kém, có thể đặt báo thức trên điện thoại hoặc đồng hồ để người bệnh nhớ uống thuốc đúng giờ. Chuẩn bị sẵn thuốc cho từng ngày hoặc từng tuần để tránh quên uống thuốc. Sắp xếp thuốc ở một nơi dễ nhìn, dễ lấy, tránh để thuốc ở những nơi ẩm ướt hoặc có nhiệt độ cao.
• Không tự tiện thay đổi chế độ ăn: Người nhà cần nấu ăn cho người bệnh theo chế độ được bác sĩ dặn dò.
• Một số trường hợp có suy tim có thể cần giảm uống nước: Uống nước giúp duy trì chức năng tim mạch và giúp các chất dinh dưỡng đi khắp cơ thể, hỗ trợ quá trình phục hồi. Nhưng sau phẫu thuật tim, có thể cần giảm lượng chất lỏng tiêu thụ trong một số trường hợp suy tim để tránh cho tim phải làm việc nhiều hơn.
• Kiểm soát cân nặng: Cân mỗi ngày vào cùng một thời điểm trong ngày và mặc cùng một loại quần áo. Thời điểm tốt để cân là sau khi đi tiểu lần đầu tiên vào buổi sáng. Cần báo cho bác sĩ nếu cân nặng thay đổi bất thường.
• Không làm việc gắng sức: Tránh các hoạt động gắng sức, nên đặt những vật dụng cần thiết trong tầm tay để người bệnh không phải di chuyển nhiều.
• Không để người bệnh tiếp xúc với môi trường ô nhiễm: Nơi ngủ nghỉ cần vệ sinh sạch sẽ hàng ngày. Trong thời gian vết thương chưa lành, không tiếp xúc với các tác nhân gây dị ứng, khói thuốc lá để tránh dị ứng gây ho, hắt hơi ảnh hưởng đến vết mổ. Không tiếp xúc với môi trường ô nhiễm để bảo vệ vết thương khỏi nhiễm trùng.
• Hạn chế đến nơi đông người: Ba tuần đầu sau khi xuất viện về nhà tốt nhất không nên đến nơi đông người. Sức khỏe chưa kịp phục hồi, hệ miễn dịch còn đang yếu dễ bị lây cảm cúm. Mắc cúm dễ dẫn đến viêm cơ tim trong lúc tim suy yếu.
• Bổ sung tinh chất: Sau khi phục hồi hoàn toàn, hãy hỏi bác sĩ về việc dùng tinh chất bổ sung hỗ trợ tim mạch. Policosanol (GDL-5), Red Yeast Rice, Apple Cider Vinegar là những tinh chất tốt trong việc hỗ trợ tăng cường cholesterol tốt, điều hòa mỡ máu, cải thiện tuần hoàn máu, phòng ngừa cục máu đông và các vấn đề tim mạch khác.

Chăm sóc sau phẫu thuật thay van tim chu đáo giúp cho quá trình phục hồi nhanh hơn và giảm thiểu các nguy cơ gây biến chứng nguy hiểm trong lúc tim mạch, hệ miễn dịch còn yếu ớt. Người bệnh cần được nhắc nhở uống thuốc đầy đủ và ăn uống, vận động theo hướng dẫn của bác sĩ điều trị. Ngay cả khi tim đã phục hồi hoàn toàn, kiểm tra sức khỏe tim mạch định kỳ vẫn cần duy trì hàng năm để ngăn ngừa biến chứng và phát hiện sớm các bệnh nền ảnh hưởng đến tim mạch.