Sau khi sinh mổ, phụ nữ có nguy cơ cao bị rối loạn giấc ngủ. Theo Tổ chức Giấc ngủ (Mỹ), hơn hai phần ba phụ nữ có chất lượng giấc ngủ kém trong 6 tháng sau sinh hoặc lâu hơn. Mất ngủ sau khi sinh mổ xảy ra trong thời gian dài sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe thể chất, tinh thần của cả mẹ và bé. Một số biện pháp được chia sẻ dưới đây có thể giúp ích trong việc cải thiện mất ngủ sau sinh mổ. Cùng ECO Pharma tìm hiểu.
Người lớn cần ngủ 7 đến 8 tiếng mỗi ngày. Nhưng nghiên cứu năm 2025 cho thấy, thời gian ngủ trung bình ở phụ nữ sau sinh trong 7 tuần đầu chỉ khoảng 4.4 đến 6.7 tiếng. Thậm chí nhiều bà mẹ không thể ngủ được trong tuần đầu tiên.(1)
Tình trạng này xuất phát từ một số nguyên nhân phổ biến:
Vết mổ lấy thai được thực hiện ở bụng và tử cung, gây đau và khó chịu trong thời kỳ hậu sản. Điều này khiến phụ nữ khó điều chỉnh tư thế ngủ thoải mái mà không gây áp lực lên vết thương, dẫn đến trằn trọc, khó vào giấc. Hơn nữa, các sản phụ còn không thể dùng thuốc giảm đau như bình thường vì ảnh hưởng đến nguồn sữa nuôi con.
Nghiên cứu năm 2020 cho thấy, trong 50 phụ nữ sinh mổ, tỷ lệ đau dữ dội sau sinh là 76%, tỷ lệ mất ngủ chiếm 86% và mức độ đau càng cao thì chất lượng giấc ngủ càng kém.
Giai đoạn sau sinh, phụ nữ thường lo lắng về vai trò làm mẹ, sức khỏe em bé và quá trình hồi phục vết thương, làm tăng nguy cơ lo âu, trầm cảm. Ngoài ra, không được ngủ nghỉ đầy đủ, tình trạng đau sau sinh và những thay đổi lớn trong cuộc sống có con nhỏ chưa thích nghi được cũng đẩy phụ nữ đến căng thẳng quá mức, đặc biệt những người ít nhận được sự hỗ trợ từ bạn đời và gia đình.
Nghiên cứu trên Tạp chí khoa học PLOS ONE (Mỹ), tỷ lệ trầm cảm trong số 139 phụ nữ sinh mổ là 25.2% đến 28%, tỷ lệ lo âu là 29.5% đến 37.4%. Một trong những triệu chứng phổ biến của các rối loạn tâm trạng này là khó ngủ, ngủ không ngon giấc.(2)
Trẻ sơ sinh có thể thức giấc nhiều lần giữa đêm, quấy khóc đòi bú và cần thay tã sau mỗi 2 đến 3 tiếng. Điều này khiến giấc ngủ của người mẹ bị gián đoạn, dẫn đến rối loạn nhịp sinh học. Hệ quả là phụ nữ mất ngủ ban đêm và buồn ngủ ban ngày, tác động tiêu cực đến sức khỏe thể chất và tinh thần.(3)
Sau sinh, cơ thể người mẹ trải qua sự thay đổi lớn về nội tiết tố, đặc biệt là suy giảm progesterone và estrogen, hai hormone liên quan đến giấc ngủ. Progesterone kích thích não sản xuất GABA (axit gamma-aminobutyric) – chất dẫn truyền thần kinh thúc đẩy thư giãn và ngủ ngon. Trong khi đó, estrogen giúp duy trì nhiệt độ cơ thể, điều hòa serotonin, hỗ trợ sản xuất melatonin – hormone điều hòa chu kỳ ngủ thức. Do đó, nồng độ các hormone này giảm sẽ gây rối loạn giấc ngủ ở phụ nữ.
Sau sinh mổ bị mất ngủ kéo dài gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng đối với sức khỏe thể chất, tinh thần của người mẹ và cả trẻ sơ sinh:
Trong giai đoạn ngủ sâu (giấc ngủ sóng chậm), cơ thể giải phóng hormone tăng trưởng (GH) giúp phục hồi cơ bắp, tái tạo và sửa chữa mô. Vì vậy, mất ngủ sau sinh mổ sẽ làm chậm quá trình lành thương. Ngoài ra, chất lượng giấc ngủ kém còn khiến cơ thể mệt mỏi, suy nhược, giảm đề kháng, tăng nguy cơ nhiễm trùng vết mổ.(4)
Chất lượng giấc ngủ kém ảnh hưởng đến chức năng của chất dẫn truyền thần kinh serotonin – hormone tạo cảm giác hạnh phúc. Điều này khiến phụ nữ lo âu, căng thẳng quá mức, tăng tỷ lệ trầm cảm sau sinh, đặc biệt trong 6 tháng đầu vì phải thường xuyên cho con bú đêm. Nếu không có biện pháp can thiệp kịp thời, trầm cảm có thể kéo dài, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cả mẹ và bé.(5)
Mất ngủ khiến người mẹ khó duy trì sự tỉnh táo, kém tập trung, phản ứng chậm, đó tăng nguy cơ té ngã khi bế hoặc tắm cho con, khó nhận biết tín hiệu của trẻ như đói, mắc bệnh. Tình trạng mệt mỏi kéo dài cũng tác động tiêu cực đến tâm trạng, khiến bạn căng thẳng, cáu gắt, giảm sự kiên nhẫn trong quá trình chăm sóc, tương tác với con. Không những thế, ngủ ít còn khiến cơ thể suy nhược, gia tăng tổng hợp hormone cortisol, ức chế oxytocin giúp cung cấp sữa mẹ cho bé.
Thay đổi nội tiết tố sau sinh gây mất ngủ, đồng thời thiếu ngủ kéo dài cũng tác động tiêu cực đến melatonin, estrogen và progesterone – những hormone đóng vai trò quan trọng đối với giấc ngủ. Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn, khiến người mẹ mất ngủ trầm trọng hơn. Ngoài ra, ngủ không đủ giấc còn khiến nồng độ cortisol tăng cao, dẫn đến nguy cơ trầm cảm. Hormone tăng trưởng và hormone tuyến giáp cũng bị ảnh hưởng, làm chậm quá trình trao đổi chất và phục hồi vết thương.
Tình trạng này còn phá vỡ sự cân bằng leptin, ghrelin và insulin – những hormone kiểm soát cảm giác thèm ăn và đường huyết. Khi hoạt động của chúng bị gián đoạn, phụ nữ sau sinh có nguy cơ nạp nhiều thức ăn hơn, nhưng cơ thể lại không sử dụng glucose hiệu quả, gây tăng cân mất kiểm soát.
Phụ nữ mất ngủ sau sinh mổ không nên tự ý dùng bất kỳ loại thuốc nào, kể cả kê đơn hay không kê đơn nếu chưa có hướng dẫn của bác sĩ. Việc dùng thuốc bị hạn chế ở phụ nữ mang thai và phụ nữ cho con bú vì không an toàn cho em bé và cả người mẹ.
Đối với chứng mất ngủ, trường hợp nghiêm trọng, bác sĩ sẽ chỉ định một loại thuốc ngủ phù hợp để tránh mất ngủ mạn tính hoặc lo âu, trầm cảm gây ảnh hưởng sức khỏe thể chất, tinh thần và chất lượng sống của người mẹ về sau.
Mất ngủ sau sinh mổ kéo dài có thể tác động tiêu cực đến sữa mẹ. Khi thiếu ngủ, cơ thể giải phóng cortisol và adrenaline, ức chế sản xuất oxytocin – hormone quan trọng giúp tiết sữa từ bầu ngực, làm giảm nguồn sữa mẹ cung cấp cho bé. Chất lượng giấc ngủ kém còn gây suy nhược cơ thể người mẹ, giảm sức đề kháng dẫn đến việc dễ mắc bệnh. Ngoài ra, tình trạng này cũng gây hấp thụ dinh dưỡng kém ở người mẹ, dẫn đến không đủ sữa cho con bú, phải dùng sữa công thức.
Mất ngủ sau sinh mổ có thể kéo dài vài tuần hoặc vài tháng từ lúc em bé chào đời. Đâ y được xem là tình trạng phổ biến. Nhưng khi ảnh hưởng nghiêm trọng đến thể chất, tinh thần, bạn nên đến gặp bác sĩ để được chẩn đoán và điều trị sớm. Đặc biệt, nếu kèm theo biểu hiện lo âu, căng thẳng quá mức hoặc không thiết chăm con, việc can thiệp y tế kịp thời là điều cần thiết, tránh trầm cảm sau sinh.
Ngoài ra, các nhà nghiên cứu còn gợi ý rằng, các sản phụ bị mất ngủ trước sinh nên được can thiệp ngay từ tam cá nguyệt thứ ba vì có liên quan đến giấc ngủ sau sinh. Nghiên cứu về quá trình tiến hóa tự nhiên và đặc điểm của quỹ đạo giấc ngủ của các bà mẹ sinh mổ cho thấy, những người có chất lượng giấc ngủ kém hơn trong tam cá nguyệt thứ ba của thai kỳ cũng bị rối loạn giấc ngủ sau khi sinh.
Xem thêm: Mất ngủ sau khi sinh là như thế nào
Sinh mổ bị mất ngủ là điều khó tránh khỏi, vì phụ nữ phải đối mặt với cơn đau từ vết thương, thay đổi hormone và việc chăm sóc trẻ sơ sinh. Tuy vậy, một số biện pháp có thể hỗ trợ cải thiện tình trạng này:
Vết mổ lấy thai cần được giữ sạch sẽ. Bạn có thể lau nhẹ bằng khăn sạch thấm nước, tránh dùng xà phòng. Khi tắm nên dùng vòi hoa sen, không ngâm bồn.
Nếu được, bạn hãy cố gắng nâng bụng lên thường xuyên để vết thương tiếp xúc với không khí nhiều hơn. Quần áo ưu tiên loại rộng rãi, thoải mái. Trường hợp đau nhiều có thể uống thuốc giảm đau theo hướng dẫn của bác sĩ, thường là paracetamol hoặc ibuprofen. Ngoài ra, bạn cần tuân thủ lịch cắt chỉ (khoảng sau 5 đến 7 ngày) nên dùng chỉ không tiêu; đồng thời theo dõi các dấu hiệu nhiễm trùng như sốt, vết thương đỏ, nóng, có mùi hôi, chảy mủ và máu để thông báo ngay cho bác sĩ.
Việc chăm sóc vết mổ đúng cách sẽ giúp xoa dịu cơn đau, đẩy nhanh quá trình lành thương, từ đó dễ vào giấc hơn.
Sau sinh mổ, nhịp sinh học của phụ nữ thường bị xáo trộn. Để tránh thiếu ngủ, bạn nên tranh thủ chợp mắt bất cứ khi nào em bé ngủ, kể cả buổi trưa. Hãy nhờ người thân hỗ trợ chăm sóc bé để bạn có thêm thời gian nghỉ ngơi.
Tiếp xúc với nắng sớm cũng rất hữu ích trong việc duy trì tỉnh táo ban ngày và cải thiện giấc ngủ ban đêm. Bạn có thể ra sân đi dạo, tập thể dục nhẹ nhàng hoặc chỉ đơn giản là đứng ở ban công, cửa sổ khoảng 20 đến 30 phút.
Trong giai đoạn cho con bú, người mẹ thường xuyên cảm thấy đói, vì cơ thể sản xuất sữa liên tục và tăng hormone thèm ăn ghrelin do mất ngủ. Dù vậy, bạn không nên ăn quá no trong 2 đến 3 tiếng trước khi lên giường, tránh gián đoạn giấc ngủ. Ngoài ra, phòng ngủ đảm bảo tối, thoáng mát, yên tĩnh, giúp cả mẹ và bé dễ chìm vào giấc hơn.
Quản lý căng thẳng trong giai đoạn cho con bú có thể rất khó khăn nhưng hãy cố gắng làm mọi thứ khiến bạn cảm thấy thư giãn. Trong ba tháng đầu sau sinh, hãy nhờ bạn đời, gia đình hỗ trợ chăm sóc bé để bạn có nhiều thời gian nghỉ ngơi, phục hồi.
Nếu gặp vấn đề về tâm lý, hãy tham gia các nhóm hỗ trợ hoặc trị liệu tâm lý để được hướng dẫn cách đối phó với căng thẳng và mất ngủ. Bạn cũng nên sớm đi thăm khám để phòng ngừa mắc phải trầm cảm.
Các tư thế ngủ thường được khuyến khích sau sinh mổ là nằm ngửa, nằm nghiêng và nâng cao thân trên. Nằm ngửa giúp giảm áp lực lên bụng và vết mổ, dễ hô hấp, cải thiện giấc ngủ ngon. Bạn có thể kê thêm gối dưới cổ hoặc đầu gối để giữ cột sống thẳng hàng. Nằm nghiêng cũng là tư thế phổ biến, vì thúc đẩy lưu thông máu và thuận tiện cho bé bú.
Để tăng sự thoải mái, bạn có thể kê thêm gối chữ U nâng đỡ vùng hông và bụng. Cuối cùng, ngủ nâng cao thân trên giảm áp lực ở bụng, dễ hít thở, phòng tránh chứng ngưng thở khi ngủ.
Sau sinh mổ, vận động nhẹ nhàng không chỉ giảm đau, ngừa biến chứng mà còn cải thiện giấc ngủ. Trong 24 tiếng đầu, bạn nên ra khỏi giường và đi lại để xoa dịu cơn đau do đầy hơi, tăng nhu động ruột, ngăn hình thành cục máu đông.
Vài tuần tiếp theo, bạn đã có thể tập thể dục nhẹ nhàng tại nhà giúp giảm cứng khớp, thúc đẩy sự thư giãn, dễ ngủ hơn. Khoảng 6 đến 8 tuần sau sinh có thể luyện tập trở lại nhưng bắt đầu từ những bài tập nhẹ sau đó tăng dần mức độ khi vết mổ đã hồi phục hoàn toàn.
Giai đoạn này, người mẹ cần bồi bổ đa dạng các nhóm thực phẩm để tăng cường sức khỏe, nhanh phục hồi và có đủ sữa cho con bú. Nếu khó khăn trong việc lựa chọn thực phẩm hỗ trợ giấc ngủ nhưng không ảnh hưởng đến nguồn sữa của bé, sản phụ nên nhờ đến các chuyên gia dinh dưỡng Nutrihome.
Tại đây, bạn sẽ được đo thành phần cơ thể, xét nghiệm vi chất, xét nghiệm thành phần sữa mẹ, đo tuổi xương, đánh giá thói quen dinh dưỡng. Qua đó, các chuyên gia thiết kế thực đơn hàng ngày phù hợp sở thích, điều kiện, tốt cho giấc ngủ mà vẫn đảm bảo đủ sữa cho con.
Sinh mổ bị mất ngủ liên quan đến nhiều vấn đề như nội tiết tố, cơn đau, trầm cảm. Vì vậy bạn nên thăm khám tại các địa chỉ đa chuyên khoa như Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh. Trung tâm Sản phụ khoa sẽ phối hợp cùng bác sĩ chuyên khoa Thần kinh, Nội tiết, Dinh dưỡng tiết chế,… mang đến các biện pháp chăm sóc toàn diện, nâng cao chất lượng giấc ngủ ở phụ nữ sau sinh, giảm nguy cơ mất ngủ mạn tính hay trầm cảm.
Bệnh viện còn có lợi thế về hệ thống máy móc tân tiến như máy đo đa ký giấc ngủ, máy điện não vi tính EEG-1200K, hệ thống chụp cộng hưởng từ thế hệ mới Magnetom Amira Biomatrix,… hỗ trợ chẩn đoán nguyên nhân, điều trị trúng đích, cá thể hóa.
Mất ngủ sau sinh mổ thường khó tránh do những cơn đau thể chất và giờ giấc sinh hoạt bị đảo lộn vì phải chăm sóc trẻ sơ sinh. Tuy vậy, áp dụng một số biện pháp được chia sẻ trên đây sẽ giúp bạn duy trì thời gian nghỉ ngơi nhiều hơn, đẩy nhanh tốc độ lành thương và có đủ năng lượng chăm sóc con nhỏ.
