Mẹ bầu mất ngủ có ảnh hưởng đến thai nhi không?

Theo Hiệp hội Mang thai Mỹ, chứng mất ngủ ảnh hưởng đến khoảng 78% phụ nữ mang thai. Tỷ lệ mẹ bầu mất ngủ ở tam cá nguyệt thứ nhất là 25,3%, tam cá nguyệt thứ hai là 27,2%. Vậy mẹ bầu mất ngủ có ảnh hưởng đến thai nhi không?

Tầm quan trọng của giấc ngủ trong thai kỳ

Giấc ngủ chất lượng cần thiết cho cả mẹ và bé. Mất ngủ khi mang thai khiến mẹ bầu cảm thấy mệt mỏi, buồn ngủ vào ban ngày, giảm trí nhớ, tăng cảm giác thèm ăn, thay đổi tâm trạng và khó đưa ra quyết định. (1)

Mẹ bầu mất ngủ có ảnh hưởng đến thai nhi vì giấc ngủ có vai trò:

• Giúp thai nhi phát triển: Ngủ đủ giấc hỗ trợ thai nhi phát triển khỏe mạnh. Khi ngủ, cơ thể sửa chữa các mô, sản xuất hormone và hỗ trợ cơ thể phát triển toàn diện. Giấc ngủ còn cần thiết cho sự hình thành não bộ, hệ thần kinh và các cơ quan của bé.
• Quyết định sức khỏe của mẹ bầu: Mang thai cần thêm năng lượng và giấc ngủ chất lượng bổ sung năng lượng dự trữ. Nghỉ ngơi đầy đủ sẽ tăng cường hệ miễn dịch, giảm cảm giác khó chịu do những thay đổi về thể chất như tăng cân và nội tiết tố.
• Ảnh hưởng đến tinh thần: Ngủ đủ giấc giúp kiểm soát mức độ căng thẳng, thúc đẩy cân bằng cảm xúc, góp phần nâng cao sức khỏe tinh thần.
• Cân bằng nội tiết: Giấc ngủ chất lượng hỗ trợ cơ thể sản xuất hormone như progesterone và estrogen, cần thiết để duy trì một thai kỳ khỏe mạnh.
• Ngăn ngừa biến chứng: Ngủ không đủ giấc làm tăng nguy cơ mắc các biến chứng như tiểu đường thai kỳ, cao huyết áp và sinh non.

Mẹ bầu bị mất ngủ nguyên nhân do đâu?

Theo một nghiên cứu được đăng trên Thư viện Y khoa Mỹ, 325 phụ nữ mang thai tại Phần Lan được khảo sát có thời gian ngủ trung bình trước khi mang thai là 7,8 giờ mỗi ngày. Trong tam cá nguyệt thứ nhất, số giờ ngủ tăng 8,2 giờ, giảm xuống 8 giờ trong tam cá nguyệt thứ hai và trở lại 7,8 giờ vào cuối thai kỳ. (2)

Việc thay đổi nồng độ hormone, cơ thể thích nghi với thai nhi phát triển gây ra nhiều cơn đau và khó chịu khi mang thai, có cả mất ngủ. Nồng độ estrogen và progesterone tăng là nguyên nhân gây mất ngủ trong những tháng đầu thai kỳ, ảnh hưởng đến nhịp thở, các giai đoạn trong chu kỳ ngủ – thức.

Trong giai đoạn cuối thai kỳ, cân nặng của thai nhi thay đổi gây mất ngủ do tạo áp lực lên khớp, lưng, dây chằng tròn, bàng quang của mẹ. Việc tìm tư thế ngủ thoải mái cũng trở nên khó khăn, cảm giác muốn đi tiểu cũng làm mẹ tỉnh giấc nhiều lần trong đêm. Những nguyên nhân khiến mẹ bầu mất ngủ khi mang thai còn do chuột rút hoặc cảm giác khó chịu ở chân; các cơn co thắt hoặc thai nhi hoạt động; hụt hơi; nhịp tim nhanh, ợ nóng.

Mẹ bầu mất ngủ có ảnh hưởng đến thai nhi không? Lo lắng khiến hormone căng thẳng cortisol tăng cao, làm khó ngủ. Nằm trằn trọc suy nghĩ về các tác động tiêu cực của việc thiếu ngủ, căng thẳng sẽ tăng lên làm cho tâm trí không thể thư giãn và nghỉ ngơi.

Nhiều người lần đầu mất ngủ khi mang thai, một số khác lại bị rối loạn giấc ngủ trước đó. Tình trạng này trở nên trầm trọng hơn khi mang thai:

• Chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn: Sự tắc nghẽn ở đường hô hấp trên ngăn không khí lưu thông, gây khó thở. Khi mang thai, tăng cân, nghẹt mũi và khó thở, tình trạng này sẽ ngày một trầm trọng hơn.
• Hội chứng chân không yên, chuột rút ở chân: Chứng tay chân không yên, khiến người mẹ cần cử động chân để cảm thấy thoải mái. Hầu hết những người bị chứng này đều có triệu chứng trầm trọng hơn trong thai kỳ. Cảm giác co giật ở chân có thể là dấu hiệu thiếu folate (vitamin B9), chất mà cơ thể cần nhiều hơn khi mang thai.

Mẹ bầu mất ngủ có ảnh hưởng đến thai nhi không?

Giấc ngủ kém ảnh hưởng đến cả mẹ và thai nhi theo nhiều cách khác nhau. Cùng ECO Pharma tìm hiểu vấn đề mẹ bầu mất ngủ có ảnh hưởng đến thai nhi: (3)

1. Thai lớn, tiểu đường thai kỳ

Trả lời cho câu hỏi mẹ bầu mất ngủ có sao không, thiếu ngủ gây tăng cân quá mức lúc mang thai dẫn đến sinh con lớn, sau sinh không thay đổi cân nặng và tiểu đường thai kỳ. Nghiên cứu năm 2017 đăng trên tạp chí Sleep Medicine Reviews (Vương Quốc Anh) cho thấy ngủ dưới 6,5 giờ mỗi đêm trong thai kỳ làm tăng đường huyết, nguy cơ mắc tiểu đường thai kỳ do không sản xuất đủ insulin.

2. Tiền sản giật

Chứng ngưng thở khi ngủ ảnh hưởng đến hô hấp, tăng huyết áp thai kỳ, gây tiền sản giật. Huyết áp cao khi đo trên 140/90 mmHg sau 20 tuần, kèm theo protein trong nước tiểu sẽ dẫn đến tiền sản giật và nguy cơ co giật. Tiền sản giật dễ gây biến chứng nghiêm trọng như sinh non, suy thai, thậm chí tử vong cho cả mẹ và bé. Những người bị tiền sản giật thường có giấc ngủ kém chất lượng, giảm giấc ngủ sâu và giấc ngủ REM (giấc ngủ với mắt chuyển động nhanh).

3. Thai có nhịp tim chậm, nhiễm độc axit

Thai nhi cần cung cấp đầy đủ dưỡng chất và oxy. Khi hơi thở bị gián đoạn trong lúc ngủ, lưu lượng máu đến nhau thai bị ảnh hưởng, gây hậu quả nghiêm trọng. Mẹ bầu mất ngủ có ảnh hưởng đến thai nhi làm giảm nồng độ oxy khiến trẻ bị nhịp tim chậm và nhiễm toan (độc axit).

4. Hạn chế tăng trưởng của thai nhi

Thiếu oxy làm thai nhi không tăng trưởng tốt có nguy cơ chết lưu, sinh non, tiền sản giật. Tư thế, giấc ngủ chất lượng ảnh hưởng đến căng thẳng và dinh dưỡng ở mẹ, gián tiếp hạn chế sự tăng trưởng của thai nhi. Giấc ngủ kém trong tam cá nguyệt thứ hai và ba làm quá trình chuyển dạ kéo dài, tăng tỷ lệ sinh mổ.

5. Sinh non

Nghiên cứu cho thấy thiếu ngủ thai kỳ làm tăng nồng độ cytokine gây viêm, góp phần khởi phát chuyển dạ sớm, khiến nguy cơ sinh non gia tăng. Sinh non là tình trạng trẻ sinh ra trước 37 tuần. Tỷ lệ sinh non ở Mỹ hiện nay là 12% – 13%, tăng từ 9,5% vào năm 1981. Đây là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong chu sinh và trầm cảm sau sinh ở mẹ. (4)

6. Thiếu máu

Mẹ bầu mất ngủ có ảnh hưởng đến thai nhi không? Mất ngủ khiến cơ thể tiết ra nhiều hormone cortisol, làm giảm sản xuất hồng cầu, gây thiếu máu. Lúc này, mẹ bầu sẽ có biểu hiện mệt mỏi, da xanh xao, hoa mắt, chóng mặt, khó thở. Mẹ bị thiếu máu làm thai nhi không nhận đủ oxy và dưỡng chất.

7. Chậm phát triển

Mẹ mất ngủ có ảnh hưởng đến thai nhi thông qua việc sản xuất hormone tăng trưởng cần thiết cho sự phát triển của thai nhi. Khi thiếu hormone này, trẻ sẽ chậm phát triển, biểu hiện qua cân nặng thấp hơn bình thường, kích thước nhỏ hơn so với tuổi thai và cử động yếu.

8. Hay quấy khóc

Khi mẹ bầu thiếu ngủ, em bé trong bụng cũng sẽ bị ảnh hưởng. Hormon cortisol từ mẹ truyền sang thai nhi qua nhau thai, khiến bé cảm thấy bồn chồn, khó ngủ, hay quấy khóc hơn sau khi sinh. Ngoài ra, mẹ bầu mất ngủ có ảnh hưởng đến thai nhi làm nhịp sinh học thay đổi, khiến bé hay thức khuya, ngủ nhiều vào ban ngày, quấy khóc vào ban đêm.

Xem thêm: Bầu khó ngủ phải làm sao?

Một số biện pháp giúp mẹ bầu ngủ ngon hơn

Phương pháp để cải thiện giấc ngủ là thay đổi lối sống nhằm kiểm soát thói quen ngủ, hiệu quả hơn khi mẹ bầu xác định được nguyên nhân gây mất ngủ và khắc phục chúng: (5)

• Hoạt động hàng ngày: Ưu tiên các hoạt động giúp mẹ dễ ngủ hơn như tập thể dục nhẹ vào đầu ngày khoảng 30 phút với các bài tập yoga, đi bộ, đạp xe, pilates (có chọn lọc) để tăng cường khỏe mạnh và dễ ngủ vào ban đêm. Giấc ngủ ngắn (không quá 30 phút) vào buổi trưa giúp mẹ bầu bù đắp sự thiếu ngủ, tránh ngủ sau 15 giờ sẽ ảnh hưởng đến giấc ngủ ban đêm.
• Giảm chứng ợ nóng: Để hạn chế vấn đề mẹ bầu mất ngủ có ảnh hưởng đến thai nhi, thay vì ăn 3 bữa lớn, mẹ bầu nên chia thành 5 – 6 bữa nhỏ trong ngày. Hạn chế hoặc loại bỏ các thực phẩm có thể kích thích dạ dày và gây ợ nóng như đồ cay nóng, nhiều dầu mỡ, đồ chiên rán, thức ăn nhanh. Ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ như rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, thịt gà, cá, đậu phụ, sữa chua. Uống nhiều nước để hệ tiêu hóa hoạt động trơn tru, giảm nguy cơ trào ngược axit. Tránh ăn khuya ít nhất 2 tiếng trước khi ngủ để dạ dày có thời gian tiêu hóa thức ăn và giảm nguy cơ trào ngược axit khi ngủ.
• Chú ý dinh dưỡng: Chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng, cung cấp dưỡng chất cho cả mẹ và bé, đồng thời giúp giảm các triệu chứng thai kỳ gây khó ngủ như:

• Giảm chuột rút ở chân: Mẹ bầu nên tăng cường canxi từ sữa, sữa chua, phô mai, cải xoăn, bông cải xanh, cá hồi, cá mòi, đậu phụ; bổ sung magie từ hạnh nhân, hạt điều, hạt bí, quả bơ, chuối, đậu lăng, socola đen để điều hòa co cơ.
• Giảm buồn nôn và ợ nóng: Ưu tiên thực phẩm dễ tiêu hóa như gạo trắng, bánh mì nguyên cám, chuối, táo, khoai lang, súp gà.
• Ngăn ngừa táo bón: Bổ sung chất xơ từ rau xanh, mận, lê, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu.
• Trị chứng tê bì tay chân: Ưu tiên thực phẩm giàu vitamin B6 từ cá hồi, thịt gà, chuối, khoai lang, quả óc chó. Tránh ngồi hoặc đứng quá lâu.
• Giảm mệt mỏi: Ăn có hàm lượng protein như thịt nạc, cá, trứng, sữa chua, các loại đậu; bổ sung vitamin B12 từ cá hồi, thịt bò, thịt gà, trứng, sữa chua.

• Giảm chất lỏng nạp vào: Để tránh mẹ mất ngủ có ảnh hưởng đến thai nhi, giới hạn lượng nước uống vào trước khi đi ngủ để giảm tiểu đêm. Nếu khát, hãy uống không quá một ly nước trước khi đi ngủ 2 tiếng và uống từng ngụm nhỏ.
• Tránh chất kích thích: Không dùng caffeine 8 giờ trước khi đi ngủ. Tránh xa thiết bị điện tử phát ra ánh sáng xanh như máy vi tính, tivi, điện thoại di động, giới hạn thời gian dùng mạng xã hội trước khi đi ngủ.

• Vệ sinh giấc ngủ: Rèn luyện cơ thể ngủ và thức dậy vào thời gian nhất quán, tuân thủ lịch trình ngủ nghiêm ngặt, kể cả cuối tuần. Biến phòng ngủ thành không gian yên tĩnh, mát mẻ – tối, trang bị nệm và gối thoải mái để có giấc ngủ ngon hơn.
• Tư thế thoải mái: Hạn chế việc mẹ bầu ngủ ít có ảnh hưởng đến thai nhi, hãy ngủ nghiêng về bên trái, kẹp gối ở giữa hai chân, dùng gối đỡ bụng để tăng lưu lượng máu và giữ cơ thể thẳng hàng.
• Kỹ thuật thư giãn: Thử các bài tập thở, giãn cơ, thiền, yoga, tắm nước ấm hoặc nhờ bạn đời massage. Kết hợp với việc nghe nhạc nhẹ để thư giãn, dễ ngủ.
• Không suy ngẫm: Nếu mẹ không thể ngủ lại, đứng dậy và thực hiện hoạt động thư giãn như thiền hoặc đọc sách dưới ánh sáng dịu.

• Thuốc: Bác sĩ sẽ tư vấn các loại thuốc an toàn cho mẹ bầu dùng trong thai kỳ như:

• Thuốc kháng an thần histamine như doxylamine đường dùng trong suốt thai kỳ, không ảnh hưởng đến bé hoặc lạm dụng thuốc, nhưng mẹ hãy thảo luận với bác sĩ trước khi dùng.
• Melatonin thi thoảng dùng để điều trị mất ngủ, nhưng nghiên cứu khoa học về độ an toàn thai kỳ còn hạn chế.
• Thuốc benzodiazepin như temazepam, gây nghiện và không khuyến khích dùng vì gây triệu chứng cai thuốc ở trẻ sau khi sinh. Nếu cần thiết, bác sĩ có thể kê đơn thuốc này với liều thấp nhất, dùng trong thời gian ngắn.
• Liệu pháp hành vi nhận thức: Mẹ bầu mất ngủ có ảnh hưởng đến thai nhi có thể cải thiện khi dùng liệu pháp hành vi nhận thức. Nghiên cứu cho thấy liệu pháp này hiệu quả hơn thuốc khi điều trị mất ngủ. Mặc dù nghiên cứu này chưa được thực hiện trên người mang thai, nhưng có nhiều bằng chứng cho thấy chúng có hiệu quả trong việc cải thiện tình trạng như lo lắng về giấc ngủ, tinh thần và sức khoẻ tổng thể.
• Khắc phục chứng ngưng thở khi ngủ, tay chân không yên: Nếu mắc chứng ngưng thở khi ngủ, mẹ bầu có thể cần máy CPAP, cung cấp áp suất không khí dương tính qua mặt nạ để giữ cho đường thở mở trong khi ngủ. Ngoài ra, bác sĩ có thể kê đơn thuốc bổ sung folate (vitamin B9) hoặc khuyên mẹ bầu ăn nhiều thực phẩm giàu chất này như rau xanh lá, đậu, trái cây có múi, lòng đỏ trứng để cải thiện chứng tay chân không yên.

Các câu hỏi liên quan

Mang thai là giai đoạn thay đổi về thể chất và tinh thần của người mẹ. Một giấc ngủ đủ rất cần thiết cho sức khỏe của mẹ và bé. Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp liên quan đến giấc ngủ của mẹ bầu và thai nhi:

1. Khi mẹ bầu thức con có ngủ không?

Có thể, nhưng không hoàn toàn vì thai nhi có chu kỳ ngủ – thức riêng, không phụ thuộc hoàn toàn vào mẹ. Bé có thể ngủ vào ban ngày khi mẹ thức và thức vào ban đêm khi mẹ ngủ. Giấc ngủ của thai cũng bị ảnh hưởng bởi tiếng ồn xung quanh, chuyển động và sự căng thẳng của mẹ. Nếu mẹ thường xuyên thức khuya, ngủ không ngon giấc, thai nhi có thể sẽ khó ngủ hơn.

2. Mẹ bầu ngủ nhiều có tốt cho thai nhi không?

Tuy mẹ bầu mất ngủ có ảnh hưởng đến thai nhi, giấc ngủ đủ là rất cần thiết, nhưng ngủ quá nhiều cũng có thể có hại. Phụ nữ mang thai nên ngủ từ 7 – 9 tiếng mỗi đêm. Ngủ quá nhiều hơn 9 tiếng làm tăng nguy cơ tiểu đường thai kỳ, sinh mổ, béo phì sau sinh, bé sinh ra với cân nặng thấp hơn bình thường.

3. Bà bầu thức đêm ngủ ngày có tốt không?

Thói quen thức đêm ngủ ngày không tốt cho bà bầu vì làm đảo lộn nhịp sinh học tự nhiên của cơ thể. Cơ thể có nhịp sinh học tự nhiên phù hợp với ánh sáng ban ngày, thức đêm và ngủ ngày phá vỡ mô hình này. Ngoài ra, tiếp xúc với ánh nắng tự nhiên giúp điều chỉnh chu kỳ ngủ – thức, mẹ hãy cố gắng nhận một chút ánh sáng mặt trời mỗi ngày và tuân theo một lịch trình ngủ cố định.

4. Mẹ bầu thức khuya có ảnh hưởng đến thai nhi không?

Thỉnh thoảng mới thức khuya ít có khả năng gây cho thai nhi. Nhưng nếu mẹ thường xuyên thức khuya, ngủ không ngon giấc, bé sẽ ngủ ít, khó ngủ, quấy khóc nhiều, phát triển chậm và có nguy cơ mắc một số vấn đề sức khỏe sau sinh. Thức khuya liên tục có thể làm gián đoạn giấc ngủ của mẹ, ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể gây căng thẳng, gián tiếp tác động tiêu cực đến bé.

Mẹ bầu mất ngủ có ảnh hưởng đến thai nhi không? Mất ngủ làm tăng nguy cơ sinh non, tiểu đường thai kỳ, cao huyết áp, thai nhi phát triển không đầy đủ,… Do đó, mẹ bầu cần chú ý đảm bảo giấc ngủ đủ – chất lượng, tránh thức khuya và giữ lối sống lành mạnh. Nếu gặp vấn đề về giấc ngủ, nên tìm kiếm sự giúp đỡ của các chuyên gia y tế. Chăm sóc tốt giấc ngủ sẽ giúp bé phát triển khỏe mạnh và toàn diện ngay từ trong bụng mẹ.