Trầm cảm nặng có triệu chứng loạn thần: Nguyên nhân và cách điều trị

Ước tính 3% – 11% dân số mắc chứng trầm cảm nặng ít nhất một lần trong đời (1). Đặc biệt, khoảng 14,7% – 18,5% số này sẽ phát triển thành trầm cảm nặng có triệu chứng loạn thần. Hãy cùng ECO Pharma tìm hiểu chi tiết về bệnh trầm cảm có loạn thần qua bài viết dưới đây.

Trầm cảm nặng có triệu chứng loạn thần là gì?

Trầm cảm nặng có triệu chứng loạn thần là một dạng nghiêm trọng của rối loạn trầm cảm. Người bệnh không những có biểu hiện của chứng trầm cảm thông thường mà còn xuất hiện thêm ảo giác hoặc ảo tưởng, thậm chí cả hai. Tình trạng này khá phổ biến, chiếm khoảng 18,5% trong số các trường hợp mắc trầm cảm nặng.

Loạn thần thường đi kèm với các triệu chứng trầm cảm nghiêm trọng, khiến bệnh lý phức tạp hơn. Người bệnh bị loạn thần cũng có nguy cơ suy giảm nhận thức cao hơn, cần được theo dõi chặt chẽ trong suốt quá trình điều trị.

1. Tình trạng ảo giác

Ở người bệnh trầm cảm nặng có loạn thần, ảo giác xuất hiện dưới dạng nghe thấy âm thanh, giọng nói không có thực, nhìn thấy những hình ảnh không tồn tại. Người bệnh cảm giác lo sợ, bất an, nếu không được can thiệp kịp thời, dễ dẫn đến hành vi tự hại, làm hại người khác hoặc tự tử.

2. Tình trạng ảo tưởng

Ảo tưởng là triệu chứng phổ biến khác ở người bệnh trầm cảm nặng có loạn thần. Người bệnh tin rằng họ đang bị hại, bị giám sát, có niềm tin sai lệch rằng cơ thể mình đang biến đổi bất thường như cảm giác mất một phần cơ thể, cho rằng mình mắc bệnh hiểm nghèo. Những niềm tin này thường rất khó thay đổi, dễ làm tình trạng bệnh trầm trọng hơn nếu không được can thiệp y tế.

Trầm cảm loạn thần có nguy hiểm không?

Trầm cảm nặng có triệu chứng loạn thần rất nghiêm trọng, thường kèm theo ảo giác, ảo tưởng. Nguy cơ tử vong ở những người mắc bệnh này cao hơn so với những trường hợp trầm cảm nặng không có loạn thần.

Theo một nghiên cứu, gần một nửa số ca tử vong do mắc trầm cảm loạn thần xảy ra trong năm đầu tiên sau khi được chẩn đoán. Nguy cơ tự tử ở nhóm này cao gấp 2,36 lần, và nguy cơ tử vong do tai nạn cũng cao gấp 1,63 lần.

Nguyên nhân dẫn đến trầm cảm có loạn thần

Nguyên nhân gây ra trầm cảm nặng kèm loạn thần, bao gồm:

• Yếu tố di truyền: Nguy cơ mắc trầm cảm tăng cao nếu trong gia đình có người thân trực hệ (như cha mẹ, anh chị em) cũng mắc bệnh này.
• Mất cân bằng sinh học, hóa học não: Những rối loạn về nồng độ dopamine, serotonin, hai chất dẫn truyền thần kinh quan trọng cũng gây trầm cảm loạn thần. Ngoài ra, nồng độ cortisol – hormone căng thẳng cao thường liên quan đến tình trạng này.
• Yếu tố môi trường: Các trải nghiệm đau thương, căng thẳng, nhất là trong thời thơ ấu, cũng làm tăng nguy cơ mắc trầm cảm.

Một số yếu tố rủi ro khác cũng có thể liên quan đến trầm cảm nặng có triệu chứng loạn thần như:

• Thiếu mối quan hệ xã hội: Việc thiếu sự hỗ trợ từ bạn bè, người thân, gia đình dễ làm bạn lạc lõng, vô vọng, tăng nguy cơ mắc bệnh.
• Sự kiện tiêu cực: Các sự kiện lớn, tiêu cực trong cuộc sống như mất việc, mất người thân, ly hôn, thậm chí là những thay đổi lớn trong cuộc sống đều dễ khiến chứng trầm cảm bùng phát.

Ngoài ra, còn một số yếu tố khác góp phần làm tăng nguy cơ mắc trầm cảm loạn thần, gồm:

• Thay đổi nội tiết tố: Các giai đoạn như sau sinh, mãn kinh có thể làm tăng nguy cơ trầm cảm loạn thần.
• Lạm dụng chất gây nghiện: Việc dùng các chất kích thích như amphetamine, LSD cũng làm tăng nguy cơ mắc loạn thần.
• Chấn thương hoặc bệnh lý: Các chấn thương vật lý như chấn thương sọ não, khối u não, đột quỵ cũng dẫn đến loạn thần.
• Rối loạn tâm thần: Các bệnh lý tâm thần khác như tâm thần phân liệt thường kèm theo các triệu chứng loạn thần.

Các triệu chứng của bệnh thường gặp

Nếu mắc trầm cảm nặng có loạn thần, người bệnh sẽ trải qua các triệu chứng của cả trầm cảm nặng và loạn thần.

Triệu chứng của trầm cảm nặng bao gồm:

• Tâm trạng chán nản, trống rỗng, buồn bã, vô vọng kéo dài. Một số người có thể cảm thấy cuộc sống không còn ý nghĩa, số khác lại trở nên cáu kỉnh thay vì buồn.
• Mất hứng thú, niềm vui trong những hoạt động từng yêu thích.
• Rối loạn ăn uống, tăng – giảm cân không rõ lý do.
• Rối loạn giấc ngủ, ngủ quá nhiều hoặc quá ít so với bình thường.
• Cảm giác mệt mỏi, thiếu năng lượng kéo dài.
• Thay đổi về hoạt động thể chất như bồn chồn, chậm chạp
• Khó tập trung, không thể đưa ra quyết định.
• Thường xuyên cảm thấy vô giá trị, bất lực, tự trách, mang cảm giác tội lỗi.
• Suy nghĩ thường trực về cái chết, có hành vi tự làm hại bản thân, thậm chí tự tử.

Triệu chứng của rối loạn loạn thần liên quan đến sự gián đoạn nhận thức, mất kết nối với thực tế. Người bệnh không phải lúc nào cũng nhận thức được tình trạng của mình, các triệu chứng có thể bao gồm:

• Ảo giác: Nhìn thấy, nghe thấy, cảm nhận những điều không có thật.
• Ảo tưởng: Tin vào những điều không đúng sự thật.
• Suy giảm tâm thần vận động: Tốc độ suy nghĩ, cảm xúc, hành động chậm lại.
• Trạng thái đờ đẫn: Không thể di chuyển, nói, phản ứng với môi trường xung quanh.

Những ai có nguy cơ mắc bệnh trầm cảm nặng có triệu chứng loạn thần?

Trầm cảm nặng kèm theo triệu chứng loạn thần ảnh hưởng đến một số nhóm đối tượng sau:

• Những người có người thân mắc trầm cảm, rối loạn loạn thần.
• Cá nhân đã từng bị trầm cảm hoặc gặp các vấn đề tâm lý khác.
• Người trải qua những cú sốc tinh thần, đặc biệt là trong thời thơ ấu.
• Người thiếu sự gắn kết với bạn bè hoặc gia đình.
• Người mắc bệnh lâu dài, mãn tính ảnh hưởng đến tâm lý.
• Phụ nữ sau sinh, thời kỳ mãn kinh bị thay đổi hormone.
• Phụ nữ, người chuyển giới, người cao tuổi thuộc nhóm có nguy cơ cao.

Chẩn đoán bệnh như thế nào?

Để chẩn đoán trầm cảm nặng có triệu chứng loạn thần, bác sĩ sẽ đánh giá xem người bệnh có đáp ứng các tiêu chí rối loạn trầm cảm nặng (MDD) theo DSM-5 hay không. Các tiêu chí bao gồm:

• Tâm trạng chán nản cả ngày, hầu như mỗi ngày, biểu hiện cá nhân như buồn bã, trống rỗng, tuyệt vọng hoặc thông qua quan sát của người khác.
• Giảm hứng thú, niềm vui rõ rệt trong hầu hết các hoạt động gần như hàng ngày.
• Thay đổi đáng kể về cân nặng, cảm giác thèm ăn hàng ngày.
• Rối loạn giấc ngủ mỗi ngày.
• Rối loạn vận động tâm thần như bồn chồn, khó giữ yên, chậm chạp về suy nghĩ, hành động diễn ra hàng ngày.
• Mệt mỏi, mất năng lượng mỗi ngày.
• Cảm giác vô giá trị, tội lỗi quá mức, không hợp lý.
• Khả năng tập trung kém, khó đưa ra quyết định mỗi ngày.
• Suy nghĩ liên tục về cái chết, có ý định tự tử mà không có kế hoạch cụ thể hoặc đã lên kế hoạch rõ ràng.

Các phương pháp chẩn đoán:

• Tiền sử bệnh lý, khám sức khỏe: Bác sĩ sẽ thu thập tiền sử bệnh, bao gồm tình trạng tâm thần, lịch sử dùng chất kích thích, cũng như tiền sử gia đình. Đồng thời, họ sẽ tiến hành khám tổng quát, kiểm tra các triệu chứng hiện tại, sức khỏe tổng thể, gồm việc nghe nhịp tim, kiểm tra phản xạ.
• Xét nghiệm: Xét nghiệm máu, nước tiểu, các kiểm tra khác có thể được thực hiện để loại trừ các tình trạng sức khỏe khác gây ra triệu chứng trầm cảm.
• Thang đánh giá: Một số chuyên gia tâm lý dùng các thang đo lường như thang đánh giá Hamilton về bệnh trầm cảm (HAM-D), Phỏng vấn lâm sàng về trầm cảm. Nghiên cứu năm 2013 cho thấy việc kết hợp các thang đo lường, công cụ sàng lọc sẽ hữu ích hơn trong chẩn đoán trầm cảm loạn thần so với việc chỉ dùng thang đo trầm cảm.

Điều trị bệnh trầm cảm loạn thần ra sao?

Theo Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Mỹ (NIMH), có đến 27% trường hợp trầm cảm loạn thần bị bỏ sót trong quá trình chẩn đoán do bác sĩ không nhận diện được các triệu chứng loạn thần. Hiệp hội Tâm thần Mỹ (APA) khuyến cáo rằng việc điều trị trầm cảm loạn thần nên kết hợp giữa thuốc chống trầm cảm, thuốc chống loạn thần hoặc dùng liệu pháp sốc điện (ECT) để chữa bệnh, cụ thể:

1. Sử dụng thuốc

Nhiều nghiên cứu cho thấy sự kết hợp giữa thuốc chống trầm cảm, thuốc chống loạn thần mang lại hiệu quả cao trong điều trị trầm cảm loạn thần. (2)

• Sertraline và Olanzapine: Nghiên cứu về Dược lý trị liệu trầm cảm loạn thần (STOP-PD) cho thấy sự kết hợp này hiệu quả hơn so với chỉ dùng olanzapine, với liều sertraline 150 – 200 mg/ngày, olanzapine 15 – 20 mg/ngày.
• Fluoxetine và Olanzapine: Hai thử nghiệm trên 229 người bệnh cho thấy sự kết hợp fluoxetine với olanzapine giảm triệu chứng trầm cảm tốt hơn so với việc chỉ dùng olanzapine.
• Venlafaxine và Quetiapine: Một nghiên cứu tại Hà Lan với 122 người bệnh cho thấy sự kết hợp venlafaxine – quetiapine có hiệu quả cao hơn so với việc chỉ dùng venlafaxine.

Khoảng 50% người bệnh hồi phục trong 2 – 3 tháng, phần lớn trong vòng 6 – 12 tháng, nhưng nguy cơ tái phát cao. Do đó, nhiều chuyên gia khuyến nghị duy trì dùng thuốc chống trầm cảm lâu dài, trong khi thuốc chống loạn thần có thể giảm dần triệu chứng sau 4 tháng nếu bệnh ổn định. Việc giảm thuốc cần thực hiện từ từ để theo dõi dấu hiệu tái phát và điều chỉnh kịp thời.

2. Liệu pháp sốc điện

Sốc điện chữa trầm cảm là phương pháp gây ra một cơn co giật ngắn có kiểm soát bằng cách truyền dòng điện ngắn qua não sau khi mê toàn thân. Sốc điện được xem là an toàn, hiệu quả cho chứng trầm cảm có loạn thần, nhất là khi các phương án khác không có hiệu quả. Biện pháp này giúp giảm nhanh các triệu chứng, cả ý định tự tử. Tuy nhiên, để đạt kết quả lâu dài, cần kết hợp với các phương pháp điều trị khác như dùng thuốc. (3)

3. Liệu pháp tâm lý

Liệu pháp hành vi nhận thức (CBT) là phương pháp phổ biến trong điều trị trầm cảm loạn thần, giúp người bệnh hiểu rõ hơn về trải nghiệm của mình, lý do dẫn đến cảm giác đau khổ. Bác sĩ tâm lý sẽ hướng dẫn người bệnh thay đổi cách nhìn nhận vấn đề, giúp họ đạt được mục tiêu như giảm đau khổ, quay lại làm việc, học tập, lấy lại khả năng kiểm soát cuộc sống. (4)

Địa chỉ khám và điều trị bệnh trầm cảm ở đâu uy tín nhất?

Tìm kiếm địa chỉ uy tín để khám, điều trị trầm cảm nặng có triệu chứng loạn thần rất cần thiết. Dưới đây là một số cơ sở y tế được nhiều người tin tưởng:

• Bệnh viện Tâm thần TP. Hồ Chí Minh: Đây là bệnh viện chuyên khoa tâm thần lớn tại thành phố, với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm, trang thiết bị hiện đại. Bệnh viện có nhiều phương pháp điều trị đa dạng, bao gồm cả khoa cấp cứu tâm thần.
• Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh: Bệnh viện có khoa tâm thần với các bác sĩ vừa có chuyên môn cao, luôn đồng cảm, giúp người cảm thấy thoải mái. Đơn vị này thường xuyên cập nhật các phương pháp điều trị mới, kết hợp khám chữa bệnh và nghiên cứu khoa học.
• Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh: Khoa Nội Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh chuyên khám, điều trị các trường hợp trầm cảm nặng. Bệnh viện quy tụ đội ngũ chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực thần kinh, được đào tạo chuyên sâu trong và ngoài nước. Hệ thống máy móc hiện đại giúp tối ưu hiệu quả điều trị. Các phương pháp điều trị bao gồm liệu pháp kích thích não bộ như liệu pháp sốc điện (ECT), kích thích từ trường xuyên sọ (TMS), kích thích dây thần kinh phế quản (VNS). Các liệu pháp này không xâm lấn, không gây đau, mang lại kết quả cao.

Trầm cảm nặng có triệu chứng loạn thần là bệnh lý phức tạp, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống, các mối quan hệ của người bệnh. Nếu bạn hoặc người thân có dấu hiệu của trầm cảm loạn thần, hãy sớm tìm đến các chuyên gia y tế để được chẩn đoán, điều trị kịp thời, giúp cải thiện chất lượng cuộc sống, ngăn ngừa các hành vi nguy hiểm.