Tuyến tiền liệt (tiền liệt tuyến) có vai trò quan trọng trong hệ thống tiết niệu và sinh sản nam. Cùng ECO Pharma tìm hiểu chi tiết tuyến tiền liệt là gì, vị trí, cấu tạo và chức năng của tuyến tiền liệt ở bài viết sau.

Tuyến tiền liệt là một tuyến sinh dục đặc trưng của nam giới, có vai trò quan trọng trong cả chức năng sinh sản và tiết niệu. Tuyến tiền liệt phát triển và duy trì kích thước dưới ảnh hưởng của nội tiết tố nam testosterone. Ở nam giới trưởng thành, kích thước tuyến tiền liệt tương đương quả óc chó, nhưng có xu hướng tăng dần theo tuổi tác, đặc biệt là sau 50 tuổi.
Tuyến tiền liệt có vai trò gì? Tuyến tiền liệt đóng vai trò quan trọng trong quá trình sinh sản của nam giới. Nó sản xuất một phần chất lỏng của tinh dịch, chứa các protein và enzyme cần thiết cho sự sống và di chuyển của tinh trùng. Chất lỏng này cũng góp phần vào việc bảo vệ và nuôi dưỡng tinh trùng. Ngoài ra, tuyến tiền liệt còn giúp kiểm soát dòng chảy nước tiểu thông qua cơ vòng. Nó đóng lại để ngăn nước tiểu rò rỉ khi bàng quang chưa đầy và mở ra khi bàng quang đầy để nước tiểu thoát ra ngoài.
Phụ nữ không có tuyến tiền liệt nhưng có tuyến Skene (tuyến cận niệu đạo) nằm ở đầu dưới của niệu đạo. Cơ quan này có một số đặc điểm tương đồng về mặt sinh học với tuyến tiền liệt nên thường được gọi là “tuyến tiền liệt ở nữ giới“.
Tuyến tiền liệt nằm ngay dưới bàng quang, phía trước trực tràng và bao quanh niệu đạo (ống dẫn nước tiểu và tinh dịch ra khỏi cơ thể). Vị trí này khiến tuyến tiền liệt nằm ở ngã ba đường tiết niệu và sinh dục, do đó, các bệnh lý liên quan đến tuyến tiền liệt và phương pháp điều trị có thể ảnh hưởng đến các cơ quan này.

Tuyến tiền liệt là một tuyến nhỏ nằm ở phía trước trực tràng và dưới bàng quang ở nam giới. Nó bao quanh niệu đạo, ống dẫn nước tiểu từ bàng quang ra ngoài cơ thể. Tuyến tiền liệt có hình dạng giống như quả óc chó và có kích thước khoảng 4cm x 3cm x 2cm.
Kích thước của tuyến tiền liệt có thể thay đổi theo độ tuổi. Khi còn trẻ, tuyến tiền liệt có kích thước bằng quả óc chó nhưng sau tuổi 40, nó có xu hướng to ra (được gọi là phì đại lành tính tuyến tiền liệt). Kích thước của tuyến tiền liệt có thể tăng từ quả óc chó lên đến quả chanh. Phì đại lành tính tuyến tiền liệt không phải là ung thư và không làm tăng nguy cơ mắc ung thư tuyến tiền liệt.
Tuyến tiền liệt nặng khoảng 30 gram, về mặt giải phẫu nó được chia thành 5 thùy gồm: thùy trước, thùy sau, hai thùy bên và một thùy giữa. Khoảng ⅔ tuyến tiền liệt có cấu trúc tuyến và ⅓ còn lại là sợi cơ. (1)
Về mặt mô học, dựa trên đặc điểm cấu trúc và chức năng, tuyến tiền liệt được chia thành 3 vùng giải phẫu chính:
Ngoài ra, một số nhà giải phẫu học còn mô tả thêm lớp đệm sợi cơ (hoặc vùng thứ 4) nằm ở phía trước tuyến tiền liệt, hợp nhất với mô của cơ hoành niệu dục. Vùng này có vai trò trong việc hỗ trợ và ổn định vị trí của tuyến tiền liệt.
Xem thêm: Kích thước tiền liệt tuyến theo tuổi như thế nào là bình thường?
Sau đây là các chức năng chính của tuyến tiền liệt:
Chức năng chính của tuyến tiền liệt là sản xuất dịch tuyến tiền liệt, một thành phần không thể thiếu của tinh dịch. Dịch tuyến tiền liệt chiếm khoảng 20% – 30% tổng thể tích tinh dịch, phần còn lại được đóng góp bởi túi tinh (50% – 65%) và tinh hoàn (5%).
Dịch tuyến tiền liệt chứa một phức hợp các chất có vai trò quan trọng trong việc duy trì môi trường tối ưu cho sự tồn tại và di chuyển của tinh trùng. Các thành phần này bao gồm enzyme, kẽm và axit citric. Một enzyme đặc biệt quan trọng là kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt (PSA), một protein có tác dụng làm loãng tinh dịch, tạo điều kiện cho tinh trùng dễ dàng di chuyển hơn.
Chất lỏng trong tinh dịch giúp tinh trùng di chuyển qua niệu đạo và tồn tại trong suốt hành trình đến gặp trứng. Đây là một yếu tố then chốt cho quá trình thụ tinh.
Mặc dù dịch tuyến tiền liệt có tính axit nhẹ, nhưng các thành phần khác của tinh dịch lại mang tính kiềm tổng thể. Sự cân bằng này giúp trung hòa độ axit của môi trường âm đạo, bảo vệ tinh trùng khỏi những tác động bất lợi và đảm bảo khả năng sống sót của chúng. (2)
Tuyến tiền liệt hoạt động dưới sự điều hòa chặt chẽ của các hormone androgen, đặc biệt là testosterone. Androgen đóng vai trò then chốt trong sự phát triển và duy trì chức năng bình thường của tuyến tiền liệt.
Trong tế bào tuyến tiền liệt, testosterone trải qua quá trình chuyển hóa nhờ enzyme 5-alpha reductase, biến đổi thành dạng hoạt động mạnh mẽ hơn là dihydrotestosterone (DHT). DHT có ái lực cao hơn với thụ thể androgen so với testosterone, do đó nó có vai trò quan trọng trong việc điều hòa hoạt động của tuyến tiền liệt.
Hormone dihydrotestosterone (DHT) cần thiết cho sự phát triển và chức năng của tuyến tiền liệt. Nó còn đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của các đặc điểm giới tính thứ cấp ở nam giới, chẳng hạn như sự phát triển của lông mặt trong giai đoạn dậy thì.
Sự cân bằng nội tiết tố androgen, đặc biệt là testosterone và DHT, là yếu tố then chốt để duy trì sức khỏe tuyến tiền liệt và chức năng sinh sản nam giới. (2)
Tuyến tiền liệt bao quanh niệu đạo có vai trò hỗ trợ cấu trúc và kiểm soát dòng chảy của nước tiểu. Các sợi cơ trong tuyến tiền liệt giúp duy trì khả năng kiểm soát tiểu tiện bằng cách ngăn chặn dòng nước tiểu chảy ngược vào bàng quang.
Mô cơ trơn trong tuyến tiền liệt co lại trong quá trình xuất tinh, giúp đẩy tinh dịch ra ngoài qua niệu đạo. Quá trình này đảm bảo sự pha trộn thích hợp của dịch tuyến tiền liệt với tinh trùng và các tinh dịch khác, tạo điều kiện tối ưu cho sự sống sót và di chuyển của tinh trùng.
Ngoài ra, dịch tuyến tiền liệt chứa các hợp chất kháng khuẩn, đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ nhiễm trùng ở đường tiết niệu và hệ thống sinh sản. (2)
Các dấu hiệu cảnh báo phổ biến của các vấn đề về tuyến tiền liệt bao gồm:

Xem thêm: Kích thước tiền liệt tuyến bao nhiêu là bình thường? Khi nào cần điều trị?
Ngoài tiền liệt tuyến là gì người bệnh cần nắm rõ một số bệnh lý thường gặp về tuyến tiền liệt. Tuyến tiền liệt có thể bị ảnh hưởng bởi một số bệnh phổ biến, đặc biệt là khi nam giới lớn tuổi, bao gồm:
Viêm tuyến tiền liệt là tình trạng phổ biến nhất ở nam giới dưới 50 tuổi. Tỷ lệ này ước tính chiếm khoảng 10% – 15% ở Mỹ .
Viêm tuyến tiền liệt cấp tính đặc trưng bởi tình trạng viêm tuyến tiền liệt đột ngột, thường do nhiễm khuẩn. Bệnh biểu hiện cấp tính và đáp ứng tốt với liệu pháp kháng sinh thích hợp. Viêm tuyến tiền liệt mạn tính hoặc hội chứng đau vùng chậu mạn tính được chẩn đoán khi tình trạng viêm kéo dài trên 3 tháng.
Phì đại tuyến tiền liệt hay còn gọi là tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt (BPH). Đây là bệnh lý tuyến tiền liệt thường gặp nhất ở nam giới trên 50 tuổi.
Sự phì đại của tuyến tiền liệt gây chèn ép và làm hẹp niệu đạo, dẫn đến các rối loạn tiểu tiện. Tình trạng hẹp niệu đạo và giảm khả năng làm trống bàng quang kéo dài có thể gây suy yếu chức năng bàng quang.
Phì đại tuyến tiền liệt thường có triệu chứng là tiểu khó. Trong một số trường hợp hiếm gặp, nó có thể gây bí tiểu hoàn toàn, cần được can thiệp y tế khẩn cấp.
Ung thư tuyến tiền liệt là một trong những loại ung thư phổ biến ở nam giới. Tỷ lệ mắc bệnh khoảng 1/8 nam giới bất kỳ độ tuổi nào. Độ tuổi trung bình được chẩn đoán là 66.
Hiệp hội Ung thư Mỹ khuyến cáo nam giới nên thảo luận với bác sĩ về việc sàng lọc ung thư tuyến tiền liệt dựa trên độ tuổi và các yếu tố nguy cơ cá nhân, đồng thời cần được thông tin đầy đủ về các nguy cơ tiềm ẩn của các phương pháp sàng lọc.

Vôi hóa tuyến tiền liệt là tình trạng các cặn canxi nhỏ hình thành bên trong tuyến tiền liệt. Các cặn này còn được gọi là sỏi tuyến tiền liệt hoặc tổn thương tuyến tiền liệt vôi hóa, chúng có thể khác nhau về kích thước và số lượng. Mặc dù thường vô hại, nhưng đôi khi chúng có thể gây khó chịu hoặc các vấn đề về tiết niệu. Vôi hóa tuyến tiền liệt được chia thành hai loại chính: vôi hóa lành tính và vôi hóa loạn dưỡng.
Nang tuyến tiền liệt là một bệnh lý hiếm gặp của tuyến tiền liệt, với tỷ lệ mắc bệnh dao động từ 0,5% – 7,9%. Bệnh thường không bộc lộ triệu chứng, chỉ được phát hiện tình cờ khi thăm khám sức khỏe thông qua chẩn đoán hình ảnh như siêu âm bụng, chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI). (3)
Áp xe tuyến tiền liệt là một biến chứng nghiêm trọng nhưng hiếm gặp, phát triển từ quá trình nhiễm trùng cấp tính của tuyến tiền liệt. Về bản chất, đây là một ổ mủ khu trú hình thành bên trong tuyến tiền liệt, chứa các tế bào chết, mô bị hóa lỏng, vi khuẩn, bạch cầu và các enzyme. Áp xe tuyến tiền liệt thường là hậu quả của viêm tuyến tiền liệt cấp tính do vi khuẩn không được điều trị hoặc điều trị không hiệu quả.
Mặc dù hiếm gặp nhưng áp xe tuyến tiền liệt có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng, bao gồm nhiễm trùng huyết niệu và sốc nhiễm trùng. Các tình trạng này có thể đe dọa tính mạng nếu không được can thiệp kịp thời và đúng cách. Việc chẩn đoán và điều trị sớm là yếu tố then chốt để ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm này.
Hãy đến gặp bác sĩ nếu bạn có các dấu hiệu sau:
Ngay cả khi bạn không chắc chắn về nguyên nhân gây ra các triệu chứng này, việc đến gặp bác sĩ tiết niệu vẫn rất quan trọng để được chẩn đoán và điều trị đúng cách. (4)
Xem thêm: Tuyến tiền liệt hồi âm không đồng đều trên siêu âm có vấn đề gì?
Các chuyên gia y tế có thể chẩn đoán các vấn đề về tuyến tiền liệt bằng nhiều loại xét nghiệm khác nhau. Bác sĩ sẽ đưa một ngón tay vào trực tràng để sờ tuyến tiền liệt. Các khối u, nốt sần và dấu hiệu ung thư có thể được phát hiện.
Sau đó, các xét nghiệm tuyến tiền liệt có thể được sử dụng để chẩn đoán tiếp theo.
Xét nghiệm sinh hóa
Chẩn đoán hình ảnh
Sinh thiết

Phương pháp điều trị tuyến tiền liệt phụ thuộc vào tình trạng bệnh của bạn.
Điều trị nội khoa bằng thuốc giúp kiểm soát các triệu chứng và làm chậm tiến triển của nhiều bệnh lý tuyến tiền liệt, đặc biệt là phì đại lành tính tuyến tiền liệt và viêm tuyến tiền liệt.
Các nhóm thuốc chính được sử dụng bao gồm:
Can thiệp phẫu thuật được chỉ định khi các phương pháp điều trị nội khoa không mang lại hiệu quả hoặc khi có các biến chứng. Tùy thuộc vào tình trạng bệnh lý cụ thể, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp phẫu thuật phù hợp.

Bên cạnh các phương pháp điều trị nội khoa và ngoại khoa, các phương pháp hỗ trợ đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện triệu chứng, nâng cao chất lượng cuộc sống và hỗ trợ quá trình phục hồi của bệnh nhân mắc các bệnh lý tuyến tiền liệt.
Các phương pháp hỗ trợ phổ biến gồm:

Có nhiều biện pháp giúp phòng ngừa chủ động các bệnh lý ở tuyến tiền liệt để bảo vệ sức khỏe sinh sản nam và hệ tiết tiết niệu. Sau đây là một số biện pháp phổ biến:
>>>Xem thêm: Đạp xe có ảnh hưởng đến tuyến tiền liệt không? Biến chứng có thể gặp

Bên cạnh các câu hỏi tuyến tiền liệt là gì, tuyến tiền liệt nằm ở chỗ nào, tuyến tiền liệt là ở đâu, còn có một số câu hỏi liên quan thường gặp khác. Các nội dung giải đáp dưới đây có thể giúp bạn hiểu thêm về tuyến tiền liệt và các bệnh liên quan đến tuyến này.
Tầm soát ung thư tuyến tiền liệt có thể cần thiết cho nam giới từ 50 tuổi và/hoặc có các yếu tố nguy cơ. Tầm soát giúp phát hiện bệnh sớm, tăng cơ hội điều trị thành công cho nam giới.
Hiện nay, các bệnh ung thư có xu hướng trẻ hóa, bạn có thể thực hiện tầm soát trong độ tuổi sớm hơn nếu có yếu tố nguy cơ.
Nam giới có thể sống bình thường mà không có tuyến tiền liệt nhưng sẽ không thể thụ thai tự nhiên. Ngoài ra, khả năng tình dục hoặc tiết niệu có thể gặp vấn đề tạm thời, tùy thuộc vào từng bệnh nhân và đặc điểm ung thư.
Tuyến tiền liệt là gì, tuyến tiền liệt có vai trò gì? Tóm lại tuyến tiền liệt là một tuyến sinh dục quan trọng trong chức năng sinh sản và tiết niệu của nam giới. Việc hiểu rõ về vị trí, cấu tạo, chức năng của tuyến tiền liệt có thể giúp bạn biết cách bảo vệ, chăm sóc tuyến này tốt hơn để phòng ngừa các bệnh lý liên quan. Nam giới từ tuổi 50 nên thực hiện tầm soát ung thư tuyến tiền liệt nếu được bác sĩ tư vấn và chủ động bảo vệ tuyến tiền liệt bằng lối sống lành mạnh, chế độ ăn uống, sinh hoạt, luyện tập khoa học.