Nám da là biểu hiện của rối loạn sắc tố, gây ảnh hưởng không nhỏ đến thẩm mỹ đối với cả phụ nữ và nam giới. Các vết nám không dễ loại bỏ hoàn toàn, bạn cần biết cách nhận diện và xử lý đúng cách. ECO Pharma sẽ cùng bạn tìm hiểu nguyên nhân gây nám da và các phương pháp điều trị hiệu quả qua bài viết sau.
Nám da là hiện tượng rối loạn sắc tố da phổ biến, có thể xuất hiện ở cả nam giới và phụ nữ. Các vết nám thường xuất hiện ở các vùng da như má, môi, trán, mũi.
Rất nhiều người nhầm lẫn giữa tàn nhang và nám da. Tàn nhang mặc dù cũng là kết quả của sự tăng sắc tố da nhưng màu sắc thường nhạt hơn. Nó đậm màu vào mùa hè, nhạt hơn vào mùa đông. Nám da phát triển thành các đốm sắc tố nâu đậm đến xám hoặc từng mảng nâu, khó điều trị và dễ tái phát.
Rối loạn sắc tố thứ phát là một trong những nguyên nhân chính gây ra nám da, bắt nguồn từ cả yếu tố đinh lẫn ngoại sinh. Dưới đây là một số nguyên nhân gây nám da phổ biến:
Nám da nội tiết, còn được gọi là nám chân sâu thường xuất hiện dưới dạng các đốm sắc tố tập trung, hình thành các nốt tròn trên bề mặt da. Chúng không chỉ nằm ở lớp bề mặt mà còn ăn sâu vào các lớp da bên dưới, đặc biệt là lớp màng đáy của lớp thượng bì, thậm chí đôi khi lan xuống tận lớp trung bì.
Nguyên nhân hình thành nám từ bên trong thường đa dạng và phức tạp.
Di truyền là một trong những nguyên nhân gây nám da mặt hàng đầu. Trong các gia đình, nếu bố mẹ mắc phải tình trạng nám, khả năng con cái cũng bị nám là rất cao. Ngoài ra, nám da mặt cũng thường gặp hơn ở những người thuộc dân tộc châu Á, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và châu Mỹ La tinh.
Các nghiên cứu khoa học cho thấy, tỷ lệ người mắc nám da do di truyền có thể lên tới 20% – 70% cho thấy rõ vai trò của gen trong việc phát triển tình trạng nám da. (1)
Rối loạn nội tiết tố cũng có thể là một trong những nguyên nhân bị nám da mặt, đặc biệt phổ biến ở phụ nữ. Các giai đoạn như dậy thì, mang thai, chu kỳ kinh nguyệt không đều hoặc giai đoạn tiền mãn kinh đều ảnh hưởng đáng kể đến quá trình sản xuất nội tiết tố estrogen trong cơ thể. Rối loạn nội tiết tố kích thích sản sinh melanin quá mức từ đó gây ra tình trạng nám da.
Xem thêm: Nám da ở tuổi dậy thì
Vitamin đóng một vai trò thiết yếu trong việc duy trì và cải thiện sự khỏe mạnh của da. Khi cơ thể thiếu hụt các loại vitamin như A, E, C, D, B3,… làn da sẽ dễ bị thâm nám, kích ứng và không đều màu.
Bên cạnh đó, collagen, một thành phần quan trọng đối với tế bào da, giúp tăng cường độ liên kết giữa các mô và duy trì độ đàn hồi cho da. Thường thì từ độ tuổi 25 trở đi, phụ nữ bắt đầu đối mặt với các vấn đề lão hóa da và nám da do lượng collagen trong cơ thể giảm dần.
Nhiều loại thuốc như thuốc kháng sinh, kháng viêm, thuốc lợi tiểu, retinoids, thuốc giảm đường huyết, thuốc chống loạn thần… có thể làm tăng độ nhạy cảm của da đối với ánh nắng mặt trời. Khi sử dụng những loại thuốc này trong thời gian dài, da có thể phản ứng bằng cách phát triển nám, tàn nhang như một cách để tự bảo vệ.
Các vấn đề liên quan đến tuyến giáp có thể làm tăng nguy cơ bị nám lên đến 4 lần. Mặc dù cơ chế cụ thể mà hormone tuyến giáp gây nám da vẫn chưa được hiểu rõ, một số nghiên cứu chỉ ra rằng có thể liên quan đến tình trạng cường giáp. Nguy cơ nám da có thể xuất phát từ việc hai hormone ACTH và MSH kích thích các thụ thể Melanocortin trong tế bào hắc tố từ đó dẫn đến sự hình thành hắc sắc tố trên da. (2)
Không chỉ các nguyên nhân nội tại, nhiều yếu tố từ môi trường xung quanh cũng góp phần tạo nên cơ chế tác động, làm tăng khả năng hình thành các vết nám.
Tia cực tím (UV) từ ánh sáng mặt trời gây ra quá trình oxy hóa lipid trong tế bào đáy da, tạo ra các gốc tự do và thúc đẩy quá trình sản xuất melanin ở các tế bào hắc tố. Đây là lý do tại sao vào mùa hè, da dễ bị sạm đen hơn do ánh nắng mạnh và chỉ số tia cực tím cao.
Tia cực tím thường mạnh nhất trong khoảng từ 11 giờ trưa đến 3 giờ chiều. Khi ra ngoài, bạn nên sử dụng kem chống nắng và mặc quần áo dài tay có khả năng chống UV để bảo vệ da khỏi nám.
Môi trường làm việc với nhiệt độ cao có thể gây ra tình trạng sạm nám da. Nhiệt độ cao từ môi trường bên ngoài khiến các mạch máu dưới da giãn ra dẫn đến tình trạng da ửng đỏ và làm tăng nguy cơ nám da, cũng như làm trầm trọng thêm tình trạng nám hiện có. Ngoài ra, sức nóng cũng có thể gây viêm da và kích thích sản xuất hắc sắc tố.
Hơn nữa, nhiệt độ cao còn khiến lỗ chân lông mở rộng, cho phép bụi bẩn và dầu thừa tích tụ, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển và gây ra mụn trứng cá, mụn bọc và nhiều vấn đề da khác.
Các loại hóa chất có thể gây hại như phụ gia trong thực phẩm, các chất tẩy rửa, thuốc điều trị bệnh, thuốc làm tóc, dầu mỡ, than đá, hóa màu sử dụng trong ngành công nghiệp,… Những hóa chất này có thể thẩm thấu qua da hoặc vào cơ thể qua đường tiêu hóa, hô hấp từ đó tăng cường phản ứng của da với ánh sáng mặt trời ở các vùng da dẫn đến tình trạng da sạm màu theo thời gian.
Sử dụng các loại mỹ phẩm làm trắng da chất lượng kém, chứa hóa chất tẩy da có thể dẫn đến tình trạng bào mòn da, bóc tách lớp bì, khiến da ngày càng mỏng đi. Khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời mà không có sự bảo vệ đúng cách, tia cực tím sẽ ảnh hưởng trực tiếp lên các tế bào biểu bì non yếu (da non) gây ra hiện tượng bỏng, sạm da, nám, lão hóa sớm,…
Có thể bạn không ngờ đến chế độ ăn uống cũng có thể trở thành lý do bị nám da. Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sức khỏe của làn da. Thói quen sử dụng thường xuyên các chất kích thích như rượu, bia, thuốc lá hoặc chế độ ăn quá nhiều đường cũng như việc tiêu thụ nhiều gia vị cay nóng có thể làm cho tình trạng nám da trở nên tồi tệ hơn.
Lối sống không lành mạnh như việc thức khuya, ngủ không đủ giấc, ít hoạt động thể chất, làm việc quá sức đi kèm với căng thẳng, lo âu thường xuyên có thể gây rối loạn hệ thần kinh thực vật và rối loạn nội tiết tố trong cơ thể. Những yếu tố này đều là những nguyên nhân phổ biến gây ra tình trạng nám và tàn nhang.
Stress và căng thẳng kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động của não mà còn gây rối loạn trong quá trình sản xuất estrogen và một số hormone khác trong cơ thể. Sự mất cân bằng này tạo điều kiện thuận lợi cho sự hình thành và phát triển của nám da.
Xem thêm: Serum xóa nám tan nhang
Có một số đối tượng dễ bị nám da hơn người khác. Đây là những nhóm người cần chú ý đặc biệt:
Xem thêm: Danh sách thuốc điều trị nám chân sâu
Một số phân loại nám theo chẩn đoán lâm sàng giúp bạn hiểu rõ hơn về vấn đề này:
Nám đinh là chân nám nằm ở lớp đáy thượng bì, có khi lan xuống trung bì. Nám đinh thường xuất hiện trên khuôn mặt, đặc biệt là ở hai bên má. Điểm đặc trưng của nám đinh không phải là những mảng nhỏ riêng lẻ mà là các vết đốm không đồng nhất về kích thước và màu sắc.
Phần trung tâm của những đốm nám này thường đậm hơn so với vùng xung quanh. Nguyên nhân gây nám đinh xuất phát từ yếu tố bên trong như rối loạn nội tiết tố và thường khó điều trị hơn các loại nám khác.
Loại nám này khi xuất hiện trên da thường tạo thành từng mảng lớn với màu sắc từ nâu nhạt đến nâu đậm. Nám mảng thường xuất hiện nhiều ở gò má và có thể lan rộng trên mặt, ngày càng sậm màu. Đây là dạng nám phổ biến ở phụ nữ Việt Nam, chủ yếu nằm ở lớp da ngoài cùng và được coi là dễ điều trị hơn nám đinh.
Nguyên nhân nám mảng hình thành do tác động từ các yếu tố bên ngoài như ánh nắng mặt trời, chế độ ăn, môi trường sống và tình trạng dùng thuốc,…
Nám hỗn hợp là sự kết hợp của nám đinh và nám mảng. Nám có chân nằm sâu tại trung bì giống nám đinh, xuất hiện thành mảng ở các vị trí trên da.
Xem thêm: Cách phân biệt nám mảng và nám chân sâu
Trong trường hợp nguyên nhân gây nám da do thay đổi nội tiết tố như khi mang thai hoặc sử dụng thuốc tránh thai có khả năng tình trạng nám sẽ tự giảm đi sau khi sinh hoặc khi bạn ngừng sử dụng thuốc. Trong những trường hợp này, không cần can thiệp kỹ thuật để loại bỏ nám.
Mặt khác, đối với các loại nám cần can thiệp điều trị, sẽ có một số phương pháp được bác sĩ da liễu chỉ định như sau:
Để loại bỏ nám da hiệu quả, bạn cần tuân thủ loại thuốc và liều lượng mà bác sĩ chỉ định. Đây là một số loại thuốc phổ biến trong điều trị nám da:
Trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc nào, bạn nên thảo luận với bác sĩ da liễu để xác định phương pháp điều trị phù hợp nhất dựa trên tình trạng cụ thể. Không nên tự ý sử dụng thuốc mà không có sự tư vấn của bác sĩ da liễu vì có thể dẫn đến tác dụng phụ không mong muốn.
Xem thêm: Kem điều trị nám tàn nhang
Trong những trường hợp điều trị nám da bằng thuốc uống hoặc kem bôi không mang lại hiệu quả rõ rệt, việc can thiệp bằng các kỹ thuật y tế sử dụng thiết bị chuyên dụng có thể được cân nhắc.
Dưới đây là một số kỹ thuật phổ biến:
Những phương pháp trên đều đòi hỏi sự can thiệp của các chuyên gia da liễu có chuyên môn và kinh nghiệm. Việc tự ý thực hiện tại nhà sẽ không mang lại hiệu quả mà còn có thể gây hại cho da và sức khỏe. Hơn nữa, việc đảm bảo vệ sinh và khử trùng các thiết bị là vô cùng quan trọng để ngăn chặn nguy cơ nhiễm trùng. Vì vậy bạn nên đi khám da liễu và thảo luận với bác sĩ để tìm ra phương pháp phù hợp và an toàn nhất cho tình trạng nám của bạn.
Xem thêm: Cách làm mặt nạ lòng đỏ trứng gà trị nám
Hình thành nám da có sự tham gia của rất nhiều yếu tố nội sinh và ngoại sinh, do đó để phòng ngừa nám da cần rất nhiều nỗ lực. Dưới đây là một số biện pháp phòng ngừa hiệu quả:
Chuyên khoa Da liễu – Thẩm mỹ Da tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cung cấp dịch vụ điều trị nám da với nhiều ưu điểm nổi bật. Bệnh viện được trang bị các thiết bị hiện đại, nhập khẩu chính hãng từ các nước như Mỹ, Nhật, Hàn Quốc, bao gồm máy soi da, điện di, lăn kim, laser và nhiều thiết bị khác. Đội ngũ bác sĩ và nhân viên y tế tại đây giàu kinh nghiệm, cam kết mang đến cho bệnh nhân những dịch vụ điều trị, chăm sóc và thẩm mỹ da với chất lượng cao và hiệu quả tối ưu.
Nám da không gây hại cho sức khỏe nhưng lại ảnh hưởng đến thẩm mỹ và sự tự tin của bạn. Hiểu rõ nguyên nhân gây nám da và cơ chế hình thành nám sẽ giúp bạn biết cách loại bỏ và ngăn ngừa nám hiệu quả. Ngoài ra, khi phát hiện bất kỳ vấn đề nào với làn da, nên đến gặp bác sĩ da liễu để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tránh tự chữa trị tại nhà hoặc tìm đến những cơ sở làm đẹp không uy tín.
1. Influencing Factors of Melasma. (2021, October ). Retrieved from https://www.scirj.org/papers-1021/scirj-P1021884.pdf
2. ACTH acts directly on melanocytes to stimulate melanogenesis–an in vitro study. (1995, October 1). Retrieved from https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9726151/
3. 6 reasons why you should use hydroquinone cream for melasma. (n.d.). Retrieved from https://miiskin.com/anti-aging-beauty/hydroquinone-cream-for-melasma/
