Xét nghiệm viêm cơ tim là bước then chốt giúp bác sĩ phân biệt tổn thương cơ tim do viêm với nhồi máu cơ tim hoặc các bệnh lý mạch vành khác. Nhờ hệ thống xét nghiệm chuyên sâu, nguy cơ biến chứng như suy tim cấp, rối loạn nhịp nguy hiểm cũng được phát hiện sớm. Mời bạn tiếp tục theo dõi bài viết sau của ECO Pharma để hiểu rõ vai trò của từng phương pháp chẩn đoán quan trọng.
Xét nghiệm viêm cơ tim được chỉ định khi người bệnh có biểu hiện đau thắt ngực, khó thở, hồi hộp, rối loạn nhịp tim, suy tim mới xuất hiện hoặc có tiền sử nhiễm virus gần đây. Những trường hợp troponin tăng, điện tâm đồ bất thường hoặc huyết động không ổn định cần được đánh giá chuyên sâu từ sớm.
Viêm cơ tim không chỉ là bệnh lý viêm đơn thuần. Các nghiên cứu khám nghiệm tử thi cho thấy bệnh chiếm khoảng 6 – 10% các trường hợp đột tử do tim ở người trẻ (1). Tình trạng viêm kéo dài có thể gây xơ hóa cơ tim, dẫn đến tái cấu trúc thất trái và diễn tiến thành bệnh cơ tim giãn. Ở thể tối cấp, suy tim cấp có thể xuất hiện trong vài ngày và cần được cấp cứu khẩn cấp.
Chính vì vậy, xét nghiệm giữ vai trò trung tâm với các mục tiêu sau:
Dưới đây là các xét nghiệm viêm cơ tim được chỉ định: (2)
Điện tâm đồ là bước thăm dò đầu tiên vì nhanh, chi phí thấp và dễ thực hiện. Phương pháp này ghi lại hoạt động điện tim, từ đó phát hiện:
Khoảng 60 – 80% người bệnh cơ tim bị viêm có điện tâm đồ bất thường. Tuy nhiên, đây chỉ là công cụ gợi ý tổn thương cơ tim, không đủ giá trị khẳng định chẩn đoán.
Nhóm xét nghiệm máu bao gồm:
Kết quả bình thường không loại trừ hoàn toàn viêm cơ tim, do đó cần phối hợp thêm khám lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh.
Chụp X-quang ngực giúp quan sát kích thước tim và nhu mô phổi. Hình ảnh tim to, sung huyết phổi hoặc tràn dịch màng phổi thường gợi ý suy tim do cơ tim bị viêm. Dù không đặc hiệu, đây là bước hỗ trợ quan trọng trong đánh giá ban đầu.
Siêu âm tim là một trong những xét nghiệm viêm cơ tim có giá trị cao, cho phép:
Siêu âm giúp xác định mức độ ảnh hưởng của bệnh lên chức năng bơm máu và hỗ trợ phân tầng nguy cơ.
Cộng hưởng từ tim là phương pháp không xâm lấn có độ nhạy cao trong chẩn đoán viêm cơ tim. Kỹ thuật này phát hiện phù nề cơ tim, hoại tử và xơ hóa thông qua tiêu chuẩn hình ảnh chuyên biệt.
CMR giúp phân biệt cơ tim bị viêm với nhồi máu cơ tim và thường được thực hiện trong vòng 2 – 3 tuần kể từ khi khởi phát triệu chứng, nếu người bệnh có huyết động ổn định. Ngoài giá trị chẩn đoán, phương pháp này còn hỗ trợ theo dõi diễn tiến lâu dài.
Sinh thiết cơ tim giúp xác định chính xác thể bệnh ở mức độ tế bào. Mẫu mô cơ tim được phân tích bằng kính hiển vi và kỹ thuật sinh học phân tử nhằm phát hiện tế bào viêm, virus hoặc rối loạn miễn dịch.
Phương pháp này giúp chẩn đoán các thể đặc biệt như viêm cơ tim tế bào khổng lồ hoặc sarcoidosis. Tuy nhiên, do tính xâm lấn và nguy cơ biến chứng như rối loạn nhịp tim hoặc xuất huyết, sinh thiết chỉ được thực hiện tại trung tâm Tim mạch chuyên sâu.
Theo khuyến cáo của Hiệp hội Tim mạch Châu Âu và Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ, sinh thiết chỉ cân nhắc cho người bệnh suy tim cấp mới có biểu hiện nặng, rối loạn nhịp nguy hiểm hoặc tổn thương cơ tim kéo dài không rõ nguyên nhân.
Do biểu hiện cơ tim bị viêm có thể tương tự hội chứng vành cấp, bác sĩ thường chỉ định chụp động mạch vành bằng cắt lớp vi tính hoặc phương pháp xâm lấn để loại trừ hẹp, tắc động mạch vành – nguyên nhân chính gây nhồi máu cơ tim.
Ngoài các kỹ thuật trên, tùy bối cảnh người bệnh có thể được thực hiện thêm xét nghiệm tìm virus hô hấp, tầm soát HIV, viêm gan B, C, đánh giá chức năng tuyến giáp, xét nghiệm kháng thể tự miễn hoặc khảo sát ký sinh trùng. Trong một số trường hợp đặc biệt, chụp PET tim được cân nhắc khi kết quả cộng hưởng từ chưa đủ chẩn đoán.
Việc đọc kết quả xét nghiệm cơ tim bị viêm cần được thực hiện một cách hệ thống, kết hợp triệu chứng lâm sàng, chỉ dấu sinh học và chẩn đoán hình ảnh.
Men tim
Men tim là các chất được giải phóng vào máu khi tế bào cơ tim bị viêm, hoại tử.
Troponin I hoặc Troponin T độ nhạy cao là chỉ số quan trọng nhất. Ở người khỏe mạnh, troponin thường rất thấp, dưới ngưỡng bách phân vị 94% của giá trị tham chiếu (khoảng dưới 14 ng/l, tùy phòng xét nghiệm).
Tuy nhiên, troponin bình thường không có nghĩa là chắc chắn không mắc bệnh, đặc biệt trong vài ngày đầu. Vì vậy, bác sĩ có thể yêu cầu làm lại xét nghiệm để theo dõi diễn biến theo thời gian.
CK-MB cũng là men tim hỗ trợ chẩn đoán. Nếu CK-MB tăng, điều này củng cố bằng chứng tổn thương cơ tim, nhưng độ chính xác thấp hơn troponin nên chỉ mang tính bổ sung.
Chỉ số viêm trong máu
Viêm cơ tim thường đi kèm phản ứng viêm toàn thân. Hai chỉ số thường được kiểm tra là:
Tuy nhiên, hai chỉ số này không đặc hiệu cho tim. Chúng chỉ cho biết cơ thể đang viêm, chứ không khẳng định viêm xảy ra ở cơ tim. Một số trường hợp cơ tim vị viêm mãn tính vẫn có CRP và ESR bình thường.
Chỉ số suy tim – Peptide lợi niệu
BNP và NT-proBNP là các chất được tim tiết ra khi thành tim bị căng giãn do quá tải. Ở người dưới 75 tuổi, NT-proBNP trên 125 pg/ml được xem là cao hơn bình thường. Giá trị càng cao thường phản ánh mức độ suy tim càng nặng.
Nếu NT-proBNP tăng kèm phân suất tống máu thất trái giảm dưới 40%, điều đó cho thấy tim đang suy yếu rõ rệt và nguy cơ biến chứng cao.
Công thức máu toàn phần
Công thức máu giúp đánh giá phản ứng miễn dịch:
Nếu có thiếu máu hoặc rối loạn tiểu cầu, bác sĩ sẽ kiểm tra thêm để loại trừ bệnh lý khác đi kèm.
Điện tâm đồ
Điện tâm đồ giúp phát hiện thay đổi điện học của tim. Nhịp xoang nhanh thường gặp vì tim phải tăng nhịp để bù trừ. Đoạn ST hoặc sóng T có thể thay đổi, đôi khi giống nhồi máu cơ tim. Tuy nhiên, chỉ dựa vào điện tâm đồ thì chưa đủ để chẩn đoán cơ tim bị viêm, mà cần đánh giá thêm bằng xét nghiệm và thăm dò khác.
Siêu âm tim
Siêu âm tim đánh giá trực tiếp khả năng co bóp của tim.
Siêu âm còn giúp phát hiện giãn buồng tim hoặc tràn dịch màng ngoài tim.
Chụp cộng hưởng từ tim
Chụp cộng hưởng từ tim là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn có giá trị cao trong xác nhận cơ tim bị viêm. Kỹ thuật này phát hiện phù nề cơ tim thông qua tín hiệu T2 tăng và xác định vùng hoại tử, xơ hóa bằng hình ảnh bắt thuốc tương phản muộn. Phương pháp đặc biệt hữu ích khi men tim tăng nhẹ hoặc điện tâm đồ không điển hình, giúp củng cố chẩn đoán và đánh giá mức độ tổn thương.
Sau khi đã xác định mắc viêm cơ tim, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn của bác sĩ nhằm kiểm soát viêm, ngăn ngừa suy tim và bảo tồn chức năng tim.
Tuân thủ điều trị theo phác đồ
Người bệnh phải sử dụng thuốc đúng liều, đúng thời gian. Tùy mức độ tổn thương, bác sĩ có thể chỉ định:
Việc tự ý ngừng thuốc có thể làm tăng nguy cơ tái phát hoặc suy tim tiến triển.
Hạn chế gắng sức
Trong giai đoạn cấp, nghỉ ngơi là nguyên tắc quan trọng. Người bệnh cần tránh vận động cường độ cao trong ít nhất 3 – 6 tháng, tùy mức độ suy giảm chức năng tim. Gắng sức quá sớm có thể làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp thất nguy hiểm.
Theo dõi triệu chứng bất thường
Khó thở tăng dần, phù chân, đau thắt ngực kéo dài, hồi hộp, chóng mặt hoặc ngất là những dấu hiệu cảnh báo quan trọng. Khi xuất hiện các triệu chứng này, cần tái khám ngay.
Tái khám và thực hiện xét nghiệm định kỳ
Cơ tim bị viêm có thể hồi phục hoàn toàn nhưng cũng có nguy cơ diễn tiến thành bệnh cơ tim giãn. Vì vậy, tái khám định kỳ là bắt buộc. Bác sĩ có thể chỉ định:
Điều chỉnh lối sống
Giảm muối nếu có suy tim, hạn chế rượu bia, bỏ hút thuốc lá và kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, mỡ máu là những biện pháp giúp giảm tải cho tim. Ngủ đủ 7 – 9 tiếng mỗi đêm và tránh căng thẳng kéo dài cũng hỗ trợ quá trình hồi phục.
Chủ động phòng ngừa nhiễm trùng
Sau khi tình trạng tim ổn định, tiêm phòng cúm và phế cầu được khuyến nghị để giảm nguy cơ nhiễm trùng hô hấp ngăn ngừa viêm cơ tim. Nhiễm trùng có thể kích hoạt phản ứng viêm và làm nặng thêm tổn thương cơ tim trước đó.
Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC cung cấp đầy đủ vắc xin phế cầu và cúm chính hãng, bảo quản theo tiêu chuẩn dây chuyền lạnh nghiêm ngặt. Vắc xin phế cầu 23 có khả năng phòng ngừa 23 chủng Streptococcus pneumoniae với hiệu quả bảo vệ lên đến 86%. Việc tiêm phòng đúng thời điểm, đúng chỉ định góp phần giảm nguy cơ tái nhập viện và bảo vệ chức năng tim lâu dài.
Tóm lại, sau khi được chẩn đoán, người bệnh cần tuân thủ điều trị, theo dõi sát chức năng tim và thực hiện đầy đủ xét nghiệm viêm cơ tim theo chỉ định. Kết hợp chăm sóc y khoa, điều chỉnh lối sống và phòng ngừa nhiễm trùng sẽ giúp cải thiện tiên lượng, nâng cao chất lượng sống.
