Sau khi vượt qua cơn nhồi máu cơ tim nhiều người lầm tưởng bệnh đã khỏi. Thực tế nhồi máu cơ tim tái phát có thể xảy ra bất cứ lúc nào nếu mạch vành chưa được tái thông hoàn toàn hoặc người bệnh không tuân thủ điều trị. Bệnh xảy ra thêm lần nữa thường nghiêm trọng hơn so với lần đầu tiên, có thể đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Cùng ECO Pharma tìm hiểu cụ thể qua bài viết sau.
Nhồi máu cơ tim hoàn toàn có thể tái phát và đây được xem là một trong những biến chứng tim mạch nghiêm trọng sau hội chứng vành cấp. Theo Định nghĩa toàn cầu lần thứ 4 nếu cơn nhồi máu mới xảy ra sau 28 ngày kể từ lần đầu tiên được gọi là nhồi máu cơ tim tái phát (re-MI); còn nếu xảy ra trong 28 ngày đầu, gọi là nhồi máu cơ tim tái phát sớm. Thực tế nhiều nghiên cứu chỉ gộp chung hai nhóm này và dùng thuật ngữ “nhồi máu cơ tim mới”.
Theo Nhà xuất bản học thuật IMPress trong 30 năm qua tỷ lệ nhập viện do nhồi máu cơ tim đã giảm đáng kể, kéo theo sự sụt giảm rõ rệt của các ca tái phát. Tại Đan Mạch giai đoạn 1985 – 1989 ghi nhận tỷ lệ tái phát sớm và muộn lần lượt là 2,5% và 9%, nhưng đến giai đoạn 2000 – 2002 giảm còn 4,4% và 6,6%. Ở Mỹ tỷ lệ tái phát sau 1 năm cũng giảm từ 7,6% xuống còn 5,8% (2001 – 2009). Trong một nghiên cứu quy mô lớn hơn, con số này tiếp tục giảm từ 12,1% xuống 8,9%, tương ứng mức giảm 26,4%.
Trong thời gian nằm viện tái nhồi máu cơ tim thường liên quan đến can thiệp mạch vành chiếm khoảng 1%. Sau khi xuất viện nguy cơ cao rơi vào năm đầu tiên, đặc biệt trong 2 tuần đầu sau biến cố. Tỷ lệ tái nhập viện trong 30 ngày đầu dao động từ 12 – 20% trong đó khoảng 11% là do nhồi máu tái phát. Một nghiên cứu tại Mỹ trên 143.286 người bệnh cho thấy 2,1% trong số này bị nhồi máu tái phát, thường xuất hiện sau khoảng 35 ngày.
Mặc dù đã có nhiều tiến bộ y học, nguy cơ nhồi máu cơ tim tái phát vẫn tồn tại lâu dài. Thống kê cho thấy khoảng 13 – 16% người bệnh có thể bị tái phát trong vòng 7 năm, hơn một nửa các trường hợp xảy ra ngay trong năm đầu tiên sau biến cố đầu tiên. (1)
Việc nhận biết sớm các dấu hiệu tái nhồi máu cơ tim giúp bảo toàn tính mạng.
Những dấu hiệu dưới đây là biểu hiện thường gặp, có thể nhận biết sớm khi bệnh tái phát:
Theo nghiên cứu của Nhóm Giảm đau Ngực Khu vực Stockholm, Thụy Điển (SACPC) có tới 63,4% trường hợp nhồi máu cơ tim tái phát được phát hiện khi người bệnh quay lại bệnh viện do đau thắt ngực trở lại. (2)
Một số người bệnh nhất là phụ nữ, người cao tuổi, mắc tiểu đường có thể không xuất hiện các cơn đau ngực điển hình. Thay vào đó là những biểu hiện mơ hồ, dễ bị nhầm lẫn với bệnh lý khác:
Nếu người bệnh xuất hiện một hoặc nhiều triệu chứng trên cùng lúc dù chỉ nhẹ vẫn cần cảnh giác và đi khám ngay. Tuyệt đối không tự lái xe đến bệnh viện, thay vào đó gọi cấp cứu (115) để được hỗ trợ kịp thời. Can thiệp trong “thời gian vàng” – 90 phút đầu tiên kể từ khi khởi phát cơn đau thắt ngực có thể giảm tổn thương cơ tim, hạn chế biến chứng nặng và tăng khả năng cứu sống.
Cơn nhồi máu cơ tim tái phát thường nghiêm trọng hơn so với lần đầu tiên. Nguyên nhân là tim chưa hồi phục hoàn toàn, nên khi tái phát, cơ tim bị tổn thương nặng hơn, làm giảm khả năng bơm máu, dễ dẫn đến suy tim, rối loạn nhịp tim.
Theo các nghiên cứu, nếu tái phát trong vòng 90 ngày kể từ cơn nhồi máu đầu tiên, người bệnh có nguy cơ tử vong cao hơn gần 50% trong 5 năm tiếp theo. Đặc biệt hai tuần đầu sau khi xuất viện là thời điểm dễ tái phát và nguy hiểm nhất. (3)
Sau biến cố lần đầu nguy cơ tái phát luôn hiện hữu nếu người bệnh không kiểm soát tốt yếu tố nguy cơ hoặc không tuân thủ điều trị. Để phòng ngừa tái phát hiệu quả, cần phối hợp đồng bộ giữa dùng thuốc, thay đổi lối sống và theo dõi định kỳ.
Việc dùng thuốc đúng chỉ định là bước quan trọng giúp ngăn ngừa tái phát. Người bệnh tuyệt đối không tự ý ngưng, đổi liều. Các nhóm thuốc thường được kê gồm:
Sau khi xuất viện, người bệnh cần tái khám đúng hẹn để được kiểm tra điện tâm đồ, xét nghiệm máu và điều chỉnh thuốc (nếu cần); đồng thời tham gia chương trình phục hồi tim để được hướng dẫn tập luyện phù hợp, ổn định tâm lý và giảm nguy cơ tử vong do tái phát.
Người bệnh cần giữ lối sống khoa học nhằm phòng ngừa nhồi máu cơ tim tái phát:
Người bệnh cần kiểm soát tốt bệnh nền để hạn chế cơn nhồi máu tái phát:
Một số nghiên cứu cho thấy hoạt chất sinh học thiên nhiên GDL-5 (Policosanol) có khả năng điều hòa mỡ máu, hỗ trợ kiểm soát huyết áp và giảm nguy cơ tim mạch. Policosanol giúp ức chế men HMG-CoA reductase, giảm LDL-c và triglyceride, đồng thời tăng HDL-c từ đó giảm tiến triển xơ vữa động mạch, hỗ trợ bảo vệ tim lâu dài.
Căng thẳng làm tăng huyết áp, nhịp tim và rối loạn giấc ngủ, thúc đẩy tái phát nhồi máu cơ tim. Người bệnh nên:
Tóm lại nhồi máu cơ tim tái phát là biến chứng nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu người bệnh tuân thủ điều trị, quản lý tốt yếu tố nguy cơ và duy trì lối sống lành mạnh. Nếu có biểu hiện như đau thắt ngực, vã mồ hôi lạnh, buồn nôn, chóng mặt, mệt lả, ngất xỉu,… cần gọi cấp cứu ngay, can thiệp trong khung giờ vàng để tăng khả năng sống sót.
