Gan nhiễm mỡ là nỗi lo của nhiều người Việt Nam, nơi tỷ lệ mắc bệnh này lên tới 50 – 60%. Nguyên nhân chính là do chế độ ăn uống và sinh hoạt không lành mạnh, dẫn đến thừa cholesterol và mỡ máu cao. Vì vậy, việc quản lý bệnh gan nhiễm mỡ là rất quan trọng, đặc biệt là chế độ ăn uống. Người bị gan nhiễm mỡ nên ăn gì, kiêng gì để nhanh lành bệnh? Bài viết dưới đây của ECO Pharma sẽ cung cấp cho bạn những thông tin hữu ích về chế độ ăn uống cho người bị gan nhiễm mỡ.
Ngoài việc giữ nhiều chức năng quan trọng của cơ thể như chuyển hóa các chất dinh dưỡng, lọc máu, sản xuất các chất tiêu hóa, lưu trữ glycogen, gan cũng là nơi lưu trữ một lượng nhỏ mỡ để cung cấp năng lượng cho cơ thể. Nhưng nếu ăn nhiều chất béo và cholesterol, ít rau quả và chất xơ, gan của bạn sẽ bị tích tụ mỡ quá mức, làm suy giảm chức năng gan. Điều này làm gia tăng các triệu chứng của bệnh gan nhiễm mỡ như đau bụng phải, chán ăn, mệt mỏi, vàng da vàng mắt…
Nếu không được điều trị kịp thời và hiệu quả, gan nhiễm mỡ có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như viêm gan, xơ gan, suy gan hoặc ung thư gan,…
Theo Hiệp hội Tiêu hóa Hoa Kỳ (AGA), chế độ ăn uống và tập thể dục là “chìa khóa vàng” để quản lý gan nhiễm mỡ. Một chế độ ăn uống cân bằng không chỉ giúp kiểm soát tình trạng gan nhiễm mỡ, mà còn giúp ngăn ngừa suy dinh dưỡng ở những người mắc bệnh xơ gan. Suy dinh dưỡng là một vấn đề phổ biến ở những người mắc xơ gan, với tỷ lệ lên tới 92%.(1)
Việc ăn uống đa dạng, giàu chất xơ, vitamin, khoáng chất giúp giảm lượng tích tụ, ngăn ngừa các biến chứng của bệnh gan nhiễm mỡ.
Người bị gan nhiễm mỡ nên ăn những loại thực phẩm sau:
Gan nhiễm mỡ nên ăn rau gì? Các loại rau lá xanh như cải xoăn, rau muống, rau dền,… là những nguồn cung cấp chất xơ, vitamin C, K, B9 và các chất chống oxy hóa tốt cho sức khỏe gan.
Lượng chất xơ trong các loại rau này làm giảm hấp thu cholesterol và glucose trong ruột, hạn chế nguy cơ béo phì và tiểu đường type 2.
Vitamin C, K, B9 và các chất chống oxy hóa giúp bảo vệ gan khỏi các gốc tự do gây hại, giảm viêm và xơ hóa gan. Ngoài ra, các loại rau lá xanh còn có tác dụng thanh nhiệt, giải độc và lợi tiểu, giúp thanh lọc cơ thể và loại bỏ các chất độc tích tụ trong gan.
Đậu phụ là một loại thực phẩm quen thuộc trong ẩm thực Việt Nam; một nguồn protein thực vật dồi dào có tác dụng duy trì và phục hồi các tế bào gan bị tổn thương do gan nhiễm mỡ.
Đậu phụ cũng chứa nhiều isoflavone, một loại phytoestrogen có tác dụng chống viêm và chống oxy hóa. Các chất này giúp ngăn ngừa các biến chứng của gan nhiễm mỡ như viêm gan và xơ gan.
Một nghiên cứu năm 2019 trên Tạp chí Nutrients – Mỹ cho thấy, đậu phụ làm giảm sự tích tụ chất béo trong gan. Kết quả của một nghiên cứu tổng hợp cho thấy, mỡ gan giảm 20% ở những phụ nữ béo phì khi ăn 50 gam đậu phụ mỗi ngày trong 4 tuần.(2)
Mắc bệnh gan nhiễm mỡ ăn cá được không? Cá béo như cá thu, cá hồi, cá trích, cá ba sa… là những thực phẩm lành mạnh, giàu dinh dưỡng. Axit béo trong cá béo có tác dụng giảm lượng mỡ trong gan, cải thiện các chỉ số cholesterol và triglyceride trong máu. Ngoài ra, omega-3 cũng có tác dụng chống viêm và bảo vệ gan khỏi sự tấn công của các gốc tự do.
Một đánh giá vào năm 2020 cho thấy rằng, tiêu thụ axit béo omega-3 có thể cải thiện mỡ gan, mức cholesterol lipoprotein mật độ cao (HDL-c) và chỉ số BMI ở những người mắc bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu.(3) Ngoài ra khi mắc bệnh gan nhiễm mỡ có nên ăn hải sản không?
Tỏi là một loại gia vị quen thuộc trong ẩm thực Việt Nam. Tỏi chứa nhiều allicin, một chất có tác dụng giải độc, kháng khuẩn, kháng viêm và chống oxy hóa. Allicin giúp giảm lượng mỡ trong gan, cải thiện các chỉ số cholesterol và đường huyết trong máu. Tỏi cũng chứa nhiều selenium, một khoáng chất có vai trò quan trọng trong quá trình chuyển hóa các chất độc trong gan.
Dầu oliu chứa nhiều axit béo không no đơn, đặc biệt là axit oleic, giúp giảm lượng mỡ trong gan, giảm lượng cholesterol và triglyceride trong máu. Bên cạnh đó, dầu oliu cũng có nhiều polyphenol, một loại chất chống oxy hóa mạnh, giúp bảo vệ gan khỏi các gốc tự do gây hại. Ngoài ra, dầu oliu còn có tác dụng kích thích tiêu hóa, giúp loại bỏ các chất độc tích tụ trong ruột và gan.
Bông cải xanh là nguồn glucosinolate dồi dào, một loại chất có tác dụng kích thích quá trình giải độc của gan, giúp loại bỏ các chất độc tích tụ trong gan. Các vitamin C, K, B9 và các chất chống oxy hóa trong bông cải giúp giảm tình trạng viêm gan.
Một nghiên cứu trên động vật năm 2022 được công bố trên Tạp chí Thực phẩm Chức năng của giáo sư, tiến sĩ Vincenzo Fogliano (Hà Lan) và Mingfu Wang (Trung Quốc) cho thấy, khi cho chuột mắc bệnh gan nhiễm mỡ ăn bông cải xanh, chất béo trong gan chuột phân giải nhanh hơn và sự tích tụ mỡ cũng giảm đáng kể. (4)
Bột yến mạch là một loại ngũ cốc có nhiều lợi ích cho sức khỏe gan. Bột yến mạch chứa nhiều chất xơ, beta-glucan và các khoáng chất như magie, kẽm, selen… Chất xơ giúp giảm hấp thu cholesterol và glucose trong ruột, giảm nguy cơ béo phì và tiểu đường.
Beta-glucan giúp giảm lượng mỡ trong gan và chỉ số triglyceride trong máu. Magie, kẽm, selen và các khoáng chất khác giúp bảo vệ gan khỏi các gốc tự do gây hại, kích thích quá trình chuyển hóa các chất độc trong gan.
Quả óc chó chứa nhiều omega-3, một loại axit béo không no có tác dụng giảm lượng mỡ trong gan, phục hồi tình trạng gan tổn thương. Quả óc chó cũng chứa nhiều vitamin E, có tác dụng chống oxy hóa mạnh, giúp bảo vệ gan khỏi chất độc và sự tấn công của các gốc tự do.
Người bị gan nhiễm mỡ nên ăn trái cây gì? Quả bơ chứa nhiều axit béo không no đơn, đặc biệt là axit oleic, giúp cải thiện tiêu hóa và giảm lượng cholesterol xấu trong máu. Quả bơ cũng có nhiều vitamin C, K, B9, B6, kali, magie, hỗ trợ gan trong quá trình giải độc và chống lại gốc tự do.
Hạt hướng dương có giá trị dinh dưỡng cao và được chứng minh là có lợi cho sức khỏe gan, đặc biệt là đối với người bị gan nhiễm mỡ. Hạt hướng dương chứa nhiều protein thực vật và chất xơ, có tác dụng giảm mỡ gan. Protein thực vật giúp duy trì và phục hồi các tế bào gan bị tổn thương do gan nhiễm mỡ. Chất xơ giúp giảm hấp thu cholesterol và glucose trong ruột, từ đó giảm nguy cơ béo phì và tiểu đường.
Đặc biệt, trong hạt hướng dương còn có hàm lượng vitamin E cao, một chất chống oxy hóa mạnh mẽ giúp bảo vệ gan khỏi tổn thương do các gốc tự do gây ra. Vitamin E cũng giúp kích thích quá trình chuyển hóa các chất độc trong gan.
Theo khuyến nghị của Viện Dinh dưỡng Quốc gia Hoa Kỳ (USDA), người trưởng thành nên ăn khoảng 28 gam hạt hướng dương mỗi ngày. Bạn có thể ăn hạt hướng dương sống, rang, hoặc thêm vào các món ăn cho người mắc gan nhiễm mỡ như salad, ngũ cốc, sữa chua,…
Ngoài việc chú ý đến những thực phẩm nên ăn và kiêng ăn, người bị gan nhiễm mỡ cũng cần lựa chọn kỹ các loại đồ uống có lợi cho sức khỏe gan.
Người bị gan nhiễm mỡ nên uống những loại đồ uống sau:
Sữa ít béo là một loại đồ uống giàu protein, canxi, vitamin D và các khoáng chất có lợi cho sức khỏe gan. Protein giúp duy trì và phục hồi các tế bào gan bị tổn thương do mỡ. Canxi, vitamin D và các khoáng chất khác giúp bảo vệ xương khỏi bị loãng xương do suy giảm chức năng gan.
Sữa ít béo cũng chứa ít chất béo và cholesterol hơn sữa béo, giúp giảm lượng mỡ trong gan và máu. Ngoài sữa ít béo thì gan nhiễm mỡ có ăn sữa chua được không?
Trà xanh là một loại đồ uống có nhiều lợi ích cho sức khỏe gan. Trà xanh chứa nhiều catechin, một loại polyphenol có tác dụng chống oxy hóa mạnh, giúp bảo vệ gan khỏi các gốc tự do gây hại, giảm viêm và xơ hóa gan. Catechin cũng có tác dụng kích thích quá trình tự lành vết thương của gan và ngăn ngừa ung thư gan.
Ngoài ra, trà xanh còn có tác dụng thanh nhiệt, giải độc và lợi tiểu, giúp thanh lọc cơ thể và loại bỏ các chất độc tích tụ trong gan.
Gan nhiễm mỡ uống cà phê được không? Cà phê chứa nhiều caffeine, chlorogenic axit và các chất chống oxy hóa khác, giúp giảm lượng mỡ trong gan, cải thiện các chỉ số cholesterol và glucose trong máu khi dùng với lượng vừa phải.
Cà phê cũng có tác dụng kích thích quá trình chuyển hóa các chất độc trong gan, ngăn ngừa các biến chứng như viêm gan, xơ gan, ung thư gan… Tuy nhiên, người bị gan nhiễm mỡ chỉ nên uống cà phê với liều lượng vừa phải, không quá 3 – 4 tách mỗi ngày và tránh uống cà phê có đường, sữa hoặc kem, vì những thành phần này có thể làm tăng lượng mỡ trong gan.
Một chế độ ăn uống không hợp lý, quá nhiều chất béo, cholesterol, ít rau quả và chất xơ cũng là một trong những nguyên nhân khiến mỡ tích tụ.
Do đó, người bị gan nhiễm mỡ cần kiêng ăn những loại thực phẩm sau:
Chất béo, mỡ động vật, hoặc các loại thức ăn chứa nhiều cholesterol khác là những nguồn cung cấp chất béo bão hòa và cholesterol cao, có hại cho sức khỏe gan. Chất béo bão hòa và cholesterol có thể làm tăng lượng mỡ trong gan.
Người bị gan nhiễm mỡ nên kiêng ăn các loại thực phẩm chứa nhiều chất béo có hại hoặc cholesterol như thịt mỡ, da, nội tạng động vật, lòng đỏ trứng, phô mai, bơ, sữa đặc…
Người bị gan nhiễm mỡ nên kiêng ăn các loại thịt đỏ như thịt bò, thịt heo, thịt cừu… Thịt đỏ là một loại thực phẩm giàu protein động vật, chất béo và cholesterol, có hại cho sức khỏe gan. Protein động vật có thể làm tăng quá trình chuyển hóa các chất độc trong gan, gây áp lực cho gan.
Xem thêm bệnh gan nhiễm mỡ độ 1 kiêng ăn gì?
Đồ cay nóng là những loại gia vị hoặc thực phẩm có tính kích thích cao, có hại cho gan. Các loại thực phẩm này có thể làm tăng quá trình tiết dịch tiêu hóa và kích thích các tế bào kupffer hoạt động quá mức, gây áp lực lên gan. Chúng cũng có thể làm tổn thương niêm mạc dạ dày và ruột non, gây ra các triệu chứng như ợ hơi, đầy bụng, khó tiêu…
Người bị gan nhiễm mỡ nên kiêng ăn các loại đồ cay nóng như gà rán, mì gói, xúc xích, thịt xông khói, lẩu thái, đồ hộp…
Các chất kích thích, đồ uống có cồn là những loại có tính kích thích cao, gây tổn thương gan và nặng hơn là có thể dẫn đến xơ gan. Các chất kích thích, đồ uống có cồn có thể làm tăng quá trình chuyển hóa các chất độc trong gan.
Người bị gan nhiễm mỡ nên kiêng dùng các loại chất kích thích, đồ uống có cồn, như cà phê, trà đen, thuốc lá, bia, rượu…
Xem thêm: Người mắc bệnh gan nhiễm mỡ ăn được thịt chó không?
Ngoài việc điều chỉnh chế độ ăn uống, người bị gan nhiễm mỡ cũng cần chú ý đến một số vấn đề khác liên quan đến lối sống và sức khỏe.
Một số lưu ý khi mắc bệnh gan nhiễm mỡ là:
Lối sống không lành mạnh như ngủ muộn, căng thẳng thường xuyên, hút thuốc lá… là những yếu tố gây ra và làm nặng thêm bệnh gan nhiễm mỡ. Do đó, người bị gan nhiễm mỡ cần thay đổi lối sống để bảo vệ gan.
Một số cách thay đổi lối sống là:
Hoạt động thể chất là một phương pháp hiệu quả trong việc quản lý bệnh gan nhiễm mỡ; cải thiện các chỉ số cholesterol và glucose trong máu, giảm viêm. Ngoài ra, việc tập luyện thể thao có tác dụng tăng cường sức khỏe tim mạch, phổi, xương khớp, cơ bắp và hệ miễn dịch. Người bị gan nhiễm mỡ nên tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày, 5 ngày một tuần với các bài tập như đi bộ, chạy bộ, đạp xe, bơi lội, thể dục nhịp điệu…
Béo phì là một trong những nguyên nhân chính gây ra bệnh gan nhiễm mỡ. Do đó, người bị gan nhiễm mỡ cần duy trì cân nặng hợp lý, để giảm áp lực cho gan.
Một số cách duy trì cân nặng hợp lý là:
Khám sức khỏe định kỳ là một biện pháp quan trọng trong việc quản lý bệnh gan nhiễm mỡ; giúp phát hiện sớm bệnh gan nhiễm mỡ và các biến chứng của nó để có thể điều trị kịp thời và hiệu quả. Điều này cũng giúp theo dõi tình trạng sức khỏe gan và tổng thể, để có thể điều chỉnh chế độ ăn uống và lối sống phù hợp.
Người bị gan nhiễm mỡ nên khám sức khỏe định kỳ ít nhất 6 tháng một lần với các xét nghiệm như siêu âm bụng, xét nghiệm máu (chỉ số AST, ALT, GGT, ALP…), xét nghiệm nước tiểu…
Gan nhiễm mỡ nên ăn gì, kiêng gì? Chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng trong việc điều trị và ngăn ngừa gan nhiễm mỡ. Người bị gan nhiễm mỡ nên ăn những loại thực phẩm giàu chất xơ, vitamin, khoáng chất và chất chống oxy hóa, giúp thanh lọc gan, giảm viêm và tổn thương gan; cần thay đổi lối sống lành mạnh để bảo vệ sức khỏe gan.
